Branch Davidians και Waco: Η ιστορία μιας αποκαλυπτικής κοινότητας και οι 51 ημέρες πολιορκίας που μετέτρεψαν μια θρησκευτική κοινότητα σε σύμβολο κρατικής βίας και αποκαλυπτικού φανατισμού. Ποιος ειχε την ευθύνη για την αναπόφευκτη σύγκρουση;

Branch Davidians και Waco: Η ιστορία μιας αποκαλυπτικής κοινότητας και οι 51 ημέρες πολιορκίας που μετέτρεψαν μια θρησκευτική κοινότητα σε σύμβολο κρατικής βίας και αποκαλυπτικού φανατισμού. Ποιος ειχε την ευθύνη για την αναπόφευκτη σύγκρουση;

 

Στις 19 Απριλίου του 1993, εκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούσαν ζωντανά από τις τηλεοράσεις τους ένα μεγάλο ξύλινο συγκρότημα κοντά στο Waco του Texas να τυλίγεται στις φλόγες. Τεθωρακισμένα οχήματα είχαν ήδη ανοίξει τρύπες στους τοίχους του Mount Carmel Center και επί ώρες το F.B.I. διοχέτευε CS gas στο εσωτερικό του. Λίγο μετά το μεσημέρι εμφανίστηκαν οι πρώτες εστίες φωτιάς. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο ολόκληρο σχεδόν το κτίριο καιγόταν. Ο David Koresh, ο άνθρωπος που οι οπαδοί του θεωρούσαν προφήτη και ερμηνευτή των Επτά Σφραγίδων της Αποκάλυψης, θα βρισκόταν νεκρός στα ερείπια μαζί με δεκάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Μόνο εννέα άνθρωποι κατάφεραν να βγουν ζωντανοί από το κτίριο εκείνη την ημέρα. Η πολιορκία των 51 ημερών είχε τελειώσει με έναν τρόπο που μετέτρεψε το Waco από μια πόλη του Texas σε λέξη φορτισμένη με θρησκευτικό φανατισμό, κρατική βία, αποτυχημένη διαπραγμάτευση και θεωρίες συνωμοσίας.

Αν όμως ξεκινήσουμε την ιστορία από τη φωτιά, ή ακόμη και από την έφοδο της A.T.F. στις 28 Φεβρουαρίου, θα έχουμε χάσει το μεγαλύτερο μέρος της. Οι άνθρωποι που βρίσκονταν μέσα στο Mount Carmel δεν συγκεντρώθηκαν εκεί επειδή ένας χαρισματικός άνδρας ονόματι David Koresh εμφανίστηκε ξαφνικά και τους έπεισε ότι πλησίαζε το τέλος του κόσμου. Πίσω τους υπήρχε μια θρησκευτική γενεαλογία δεκαετιών, αλλεπάλληλες διασπάσεις, προφητείες, απογοητεύσεις και νέοι προφήτες. Το Mount Carmel υπήρχε πολύ πριν από τον Koresh. Η ιδέα ότι μια μικρή κοινότητα πιστών είχε ιδιαίτερο ρόλο στο επικείμενο βιβλικό τέλος είχε επίσης γεννηθεί πολύ πριν από εκείνον.

Και γι’ αυτό το Waco είναι κάτι περισσότερο από μια ιστορία για μια αίρεση και μια αποτυχημένη αστυνομική επιχείρηση. Είναι η ιστορία δύο κόσμων που σταδιακά έπαψαν να διαθέτουν κοινή γλώσσα. Από τη μία πλευρά βρισκόταν μια κοινότητα που ερμήνευε τα γεγονότα μέσα από την Αποκάλυψη και περίμενε μια τελική σύγκρουση με τις δυνάμεις της Βαβυλώνας. Από την άλλη, ένα κράτος που έβλεπε παράνομα όπλα, έναν καταζητούμενο θρησκευτικό ηγέτη και παιδιά που θεωρούσε ότι βρίσκονταν σε κίνδυνο. Όταν οι δύο κόσμοι συναντήθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου 1993, ο καθένας είδε στην πράξη του άλλου την επιβεβαίωση όσων ήδη φοβόταν.

Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο ποιος ευθύνεται για το Waco. Είναι πώς δημιουργήθηκαν οι συνθήκες ώστε μια θρησκευτική κοινότητα, ένας αποκαλυπτικός προφήτης και οι ισχυρότερες ομοσπονδιακές υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών να φτάσουν σε μια κατάσταση όπου κάθε επόμενο βήμα έκανε το προηγούμενο λάθος ακόμη δυσκολότερο να διορθωθεί.

Οι ρίζες της κοινότητας αυτής βρίσκονται στον ευρύτερο κόσμο των Seventh-day Adventists, πρόκειται για μέλη μιας προτεσταντικής χριστιανικής εκκλησίας που ιδρύθηκε επίσημα στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1863, και προέρχονται από το «Κίνημα των Μιλεριτών» (Millerite movement) της δεκαετίας του 1840, και την έντονη εσχατολογική παράδοση που χαρακτήριζε τμήματα του αμερικανικού προτεσταντισμού. Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 εμφανίστηκε μέσα στους Adventists ένας Βούλγαρος μετανάστης, ο Victor Houteff, ο οποίος άρχισε να αναπτύσσει τη δική του ερμηνεία της βιβλικής προφητείας. Το 1930 εξέδωσε το The Shepherd’s Rod, υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων ότι ένα ιδιαίτερο σώμα πιστών θα έπαιζε ρόλο στα γεγονότα των έσχατων ημερών. Οι απόψεις του τον έφεραν σε σύγκρουση με την εκκλησία, αλλά ταυτόχρονα του δημιούργησαν έναν πυρήνα ακολούθων. Το κίνημα οργανώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1930 και οι άνθρωποι του Houteff άρχισαν να αποκαλούνται Davidians.

Το 1935 εγκαταστάθηκαν σε γη έξω από το Waco, την οποία ονόμασαν Mount Carmel από το βιβλικό όρος όπου ο προφήτης Ηλίας αντιμετώπισε τους προφήτες του Βάαλ. Δεν επρόκειτο ακόμη για το κτίριο που θα έβλεπε ο κόσμος να καίγεται το 1993. Το αρχικό Mount Carmel ήταν μια θρησκευτική κοινότητα με αγροτικές εγκαταστάσεις, σχολείο και άλλες υποδομές. Η καθημερινή ζωή και η αποκαλυπτική προσδοκία συνυπήρχαν. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί τέτοιες κοινότητες σπάνια επιβιώνουν μόνο χάρη στον φόβο του τέλους. Δημιουργούν κοινωνικό κόσμο, εργασία, οικογένειες, σχέσεις και μια αίσθηση ότι τα μέλη τους συμμετέχουν σε κάτι που οι άνθρωποι έξω δεν μπορούν ακόμη να καταλάβουν.

Μετά τον θάνατο του Houteff το 1955, η ηγεσία πέρασε στη σύζυγό του Florence. Εκείνη συνέδεσε την πίστη της κοινότητας με μια συγκεκριμένη προσδοκία για τον Απρίλιο του 1959. Όταν τα αναμενόμενα γεγονότα δεν συνέβησαν, η αποτυχία της προφητείας προκάλεσε κρίση και διάσπαση. Θα περίμενε κανείς ότι μια αποτυχημένη προφητεία θα εξαφάνιζε ένα αποκαλυπτικό κίνημα. Η ιστορία των θρησκειών δείχνει όμως ότι συχνά συμβαίνει κάτι διαφορετικό, η αποτυχία επανερμηνεύεται και η πίστη μεταφέρεται σε νέο πλαίσιο.

Μέσα από αυτές τις διασπάσεις αναδείχθηκε ο Benjamin Roden, ο οποίος είχε ήδη αναπτύξει τη δική του διδασκαλία περί του παρακλαδιού (Branch). Οι ακόλουθοι του έγιναν οι ακόλουθοι του παρακλαδιού των Davidian (Branch Davidians). Ο Roden απέκτησε τελικά τον έλεγχο του Mount Carmel και, όταν πέθανε το 1978, η σύζυγός του Lois Roden ανέλαβε σημαντικό μέρος της ηγεσίας.

Και τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, εμφανίστηκε ένας νεαρός Τεξανός ονόματι Vernon Wayne Howell.

Ο Howell δεν έμοιαζε με ακαδημαϊκό θεολόγο. Είχε δύσκολη παιδική ηλικία και σχολική πορεία, αλλά ανέπτυξε εξαιρετικά έντονη σχέση με τη Βίβλο και ιδιαίτερα με τα προφητικά της κείμενα. Έπαιζε κιθάρα, τραγουδούσε και μπορούσε να μιλά για ώρες πάνω σε βιβλικά χωρία. Μέσα σε μια κοινότητα που περίμενε νέες αποκαλύψεις και θεωρούσε ότι η σωστή ερμηνεία της Γραφής μπορούσε να αποκαλυφθεί μέσω ιδιαίτερων προσώπων, αυτή η ικανότητα είχε τεράστια δύναμη.

Ο Howell πλησίασε τη Lois Roden και απέκτησε σταδιακά επιρροή, και οι αποκαλύψεις που ακολούθησαν τον επόμενο καιρό, περιγράφουν στενή προσωπική και ερωτική σχέση μεταξύ τους, καθώς και την πεποίθησή του ότι είχε δική του αποκαλυπτική αποστολή. Η παρουσία του όμως προκάλεσε σύγκρουση με τον γιο της Lois, George Roden. Μετά τον θάνατό της το 1986, η αντιπαράθεση για τον έλεγχο της κοινότητας έγινε ακόμη πιο έντονη και κάποια στιγμή ένοπλη. Ο Howell και οι άνθρωποί του επικράτησαν τελικά και εγκαταστάθηκαν στο Mount Carmel.

Το 1990 ο Vernon Howell άλλαξε νομικά το όνομά του σε David Koresh. Το «David» συνέδεε τον ίδιο με τη βιβλική δυναστεία του Δαβίδ. Το «Koresh» παραπέμπει στον Κύρο, τον Πέρση βασιλιά που στη Βίβλο παρουσιάζεται ως χρισμένος από τον Θεό. Η αλλαγή δεν ήταν αισθητική. Ήταν δήλωση ταυτότητας. Και από εκείνο το σημείο το Mount Carmel άρχισε να περιστρέφεται όλο και περισσότερο γύρω από έναν άνθρωπο.

Η θεολογία του Koresh επικεντρωνόταν ιδιαίτερα στο Βιβλίο της Αποκάλυψης και στις Επτά Σφραγίδες. Για τους πιστούς που τον ακολουθούσαν, πέρα απο ένας ικανός ιεροκήρυκας, ήταν και ενας ερμηνευτής . Κατείχε το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση ενός κειμένου που περιέγραφε το τέλος της ιστορίας. Οι επιζώντες θυμούνται πόσο ισχυρή ήταν η εμπειρία των διδασκαλιών του και πώς η ικανότητά του να συνδέει διαφορετικά χωρία δημιουργούσε την αίσθηση ότι αποκάλυπτε μια κρυμμένη συνοχή της Γραφής.

Αυτό μας βοηθά να αποφύγουμε μια εύκολη αλλά ανεπαρκή εξήγηση, ότι περίπου εκατό άνθρωποι απλώς τρελάθηκαν ταυτόχρονα. Οι άνθρωποι που έφτασαν στο Mount Carmel δεν εγκατέλειψαν ξαφνικά κάθε λογική. Μπήκαν σταδιακά σε ένα ερμηνευτικό σύστημα στο οποίο ο Koresh αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη αυθεντία. Όταν ένα πρόσωπο θεωρείται ο μοναδικός άνθρωπος που μπορεί να ερμηνεύσει το σχέδιο του Θεού, η διαφωνία μαζί του παύει να είναι απλή διαφωνία με έναν ηγέτη. Μπορεί να βιώνεται ως αμφισβήτηση του ίδιου του Θεού.

Κάπου εκεί βρίσκεται η μετάβαση από τη θρησκευτική αυθεντία στην ολοκληρωτική προσωπική εξουσία.

Ο Koresh ανέπτυξε τη διδασκαλία που έγινε γνωστή ως Νεο Φώς (New Light). Στο πλαίσιό της, οι συνηθισμένες συζυγικές σχέσεις μέσα στην κοινότητα περιορίστηκαν, ενώ ο ίδιος διεκδίκησε το δικαίωμα να έχει πολλαπλές συντρόφους προκειμένου να δημιουργήσει μια ιδιαίτερη γενεαλογία παιδιών. Υπήρξαν σοβαρές καταγγελίες για σεξουαλικές σχέσεις και κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών. Το ζήτημα αυτό δεν πρέπει ούτε να παρακαμφθεί λόγω της μεταγενέστερης κρατικής καταστροφής στο Waco ούτε να χρησιμοποιηθεί ως εύκολη δικαιολογία για κάθε ενέργεια των αρχών. Το γεγονός ότι μια κοινότητα μπορεί να υπέστη υπερβολική ή λανθασμένη κρατική αντιμετώπιση δεν μετατρέπει αυτομάτως τον ηγέτη της σε αθώο θύμα.

Παράλληλα, τα όπλα απέκτησαν κεντρική θέση στην υπόθεση. Οι Branch Davidians αγόραζαν και εμπορεύονταν όπλα και εξαρτήματα, δραστηριότητα που μπορούσε να είναι νόμιμη. Η ATF όμως άρχισε να υποψιάζεται ότι στο Mount Carmel υπήρχαν παράνομες μετατροπές ημιαυτόματων όπλων σε αυτόματα και μη καταχωρισμένος οπλισμός. Τον Φεβρουάριο του 1993 υπήρχαν ομοσπονδιακά εντάλματα σύλληψης και έρευνας, εγκεκριμένα από δικαστή, για παραβάσεις σχετικές με πυροβόλα όπλα και εκρηκτικά.

Από την πλευρά των Branch Davidians, όμως, η συγκέντρωση όπλων είχε και θεολογική διάσταση. Ο Koresh δίδασκε ότι πλησίαζε μια τελική σύγκρουση και ότι οι δυνάμεις του κοσμικού κόσμου θα στρέφονταν εναντίον των πιστών. Η αμερικανική οπλοκατοχή, η θρησκευτική αποκαλυπτική παράδοση και η πεποίθηση περί επικείμενου διωγμού συναντήθηκαν σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σημείο.

Και τότε εμφανίστηκε η A.T.F. ( Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives)

Στις 28 Φεβρουαρίου 1993 δεκάδες πράκτορες του A.T.F. έφτασαν στο Mount Carmel για να εκτελέσουν τα εντάλματα. Το στοιχείο του αιφνιδιασμού, όμως, είχε χαθεί. Ο Koresh γνώριζε ότι οι πράκτορες έρχονταν. Παρ’ όλα αυτά η επιχείρηση προχώρησε. Ακολούθησε ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους πυροβολισμούς στην ιστορία της αμερικανικής αστυνόμευσης.

Το ποιος πυροβόλησε πρώτος εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αντιπαράθεσης στις αφηγήσεις. Επιζώντες Branch Davidians υποστήριξαν ότι οι ομοσπονδιακοί πράκτορες άνοιξαν πυρ. Η επίσημη κυβερνητική εκδοχή αναφέρει ότι οι πράκτορες δέχθηκαν πυρά καθώς επιχειρούσαν να εκτελέσουν τα εντάλματα. Τα ίδια τα δημοσιεύματα της εποχής, αλλα και εκείνα που ακολούθησαν διατηρούν αυτή τη σύγκρουση μαρτυριών αντί να την επιλύουν αυθαίρετα. Το αποτέλεσμα, πάντως, δεν αμφισβητείται, τέσσερις πράκτορες της A.T.F. σκοτώθηκαν, πολλοί τραυματίστηκαν και κάποιοι απο τους Branch Davidians επίσης σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν. Το D.O.J. (Department of Justice) καταγράφει τέσσερις νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες πράκτορες, σημειώνοντας ότι ο ακριβής αριθμός όσων μέσα στο συγκρότημα σκοτώθηκαν από πυρά της A.T.F. δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με ακρίβεια.

Μια επιχείρηση εκτέλεσης εντάλματος είχε μετατραπεί σε μάχη. Και, ίσως ακόμη σημαντικότερο, για τους ανθρώπους μέσα στο Mount Carmel είχε μόλις συμβεί κάτι που μπορούσε να ενσωματωθεί σχεδόν τέλεια στη θεολογία τους, οι ένοπλες δυνάμεις του εξωτερικού κόσμου είχαν έρθει να τους καταστρέψουν. Η προφητεία είχε αποκτήσει πραγματικούς στρατιώτες.

Μετά την καταστροφική επιχείρηση της A.T.F., το F.B.I. ανέλαβε την ευθύνη. Το Mount Carmel περικυκλώθηκε και άρχισε μια πολιορκία που θα διαρκούσε 51 ημέρες. Περισσότεροι από 700 άνθρωποι των υπηρεσιών επιβολής του νόμου συμμετείχαν συνολικά στην επιχείρηση, ενώ εκατοντάδες βρίσκονταν στην περιοχή ανά πάσα στιγμή.

Αρχικά υπήρξαν πραγματικές ενδείξεις ότι μια ειρηνική λύση ήταν δυνατή. Οι διαπραγματευτές μιλούσαν επί ώρες με τον Koresh, τον Steve Schneider και άλλους ανθρώπους μέσα στο συγκρότημα. Συνολικά, σύμφωνα με την επίσημη έρευνα, το F.B.I. επικοινώνησε με περίπου 54 ανθρώπους επί περίπου 215 ώρες. Μέχρι τις 23 Μαρτίου, 35 Branch Davidians, 14 ενήλικοι και 21 παιδιά, είχαν εγκαταλείψει το Mount Carmel.

Ο Koresh όμως παρέμενε μέσα.

Και εδώ εμφανίστηκε ένα πρόβλημα που υπερέβαινε την κλασική διαχείριση ομήρων. Οι ομοσπονδιακοί διαπραγματευτές προσπαθούσαν να πετύχουν μια συμπεριφορική συμφωνία,  “βγες από το κτίριο και παραδόσου”. Ο Koresh προσπαθούσε να τους εξηγήσει την Αποκάλυψη. Για εκείνον, η παράδοση δεν ήταν απλώς αστυνομικό ζήτημα. Έπρεπε να ενταχθεί σε ένα θεολογικό σενάριο στο οποίο ο ίδιος είχε συγκεκριμένο ρόλο.

Η σύγκρουση γινόταν ακόμη δυσκολότερη επειδή μέσα στο F.B.I. υπήρχαν δύο διαφορετικές λογικές. Οι διαπραγματευτές προσπαθούσαν να οικοδομήσουν σχέση εμπιστοσύνης και να ανταλλάξουν μικρές παραχωρήσεις για εξόδους ανθρώπων. Η Ομάδα Διάσωσης Ομήρων (Hostage Rescue Team), αντίθετα, ασκούσε σταδιακά μεγαλύτερη πίεση. Ηλεκτρικό ρεύμα διακόπηκε κατά περιόδους, οχήματα και εμπόδια μετακινήθηκαν, ισχυρά φώτα και ήχοι χρησιμοποιήθηκαν για να διαταράξουν τον ύπνο και την καθημερινότητα των εγκλείστων.

Αυτή η στρατηγική είχε μια σοβαρή αντίφαση. Κάθε πράξη πίεσης που για το FBI αποτελούσε μέσο εξαναγκασμού, μπορούσε για τον Koresh να αποτελεί νέα απόδειξη ότι οι δυνάμεις της «Βαβυλώνας» συμπεριφέρονταν ακριβώς όπως είχε προβλέψει. Η ίδια ενέργεια μπορούσε επομένως να αποδυναμώνει τη διαπραγμάτευση που υποτίθεται ότι υπηρετούσε.

Η επίσημη μεταγενέστερη αξιολόγηση αναγνώρισε ότι υπήρχαν σημαντικές εντάσεις ανάμεσα στη διαπραγματευτική και την τακτική προσέγγιση, ακόμη κι αν υπερασπίστηκε μεγάλο μέρος της συνολικής διαχείρισης. Και εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα του Waco, όταν αντιμετωπίζεις μια αποκαλυπτική ομάδα, δεν αρκεί να γνωρίζεις πώς αντιδρά ένας συνηθισμένος ένοπλος ύποπτος στην πίεση. Πρέπει να καταλάβεις τι σημαίνει η πίεση μέσα στο δικό του σύστημα πεποιθήσεων.

Τις τελευταίες ημέρες εμφανίστηκε μια πιθανή διέξοδος. Ο Koresh υποστήριξε ότι έπρεπε να ολοκληρώσει γραπτώς την ερμηνεία του για τις Επτά Σφραγίδες και ότι στη συνέχεια θα μπορούσε να βγει. Οι δυο διαφορετικές λογικές μέσα στο F.B.I., οι διαπραγματευτές απο την μια πλευρά και η ομάδα διάσωσης ομήρων απο την αλλη, αποτυπώνουν την αμφιβολία των ομοσπονδιακών διαπραγματευτών, οι οποίοι είχαν ήδη ακούσει επανειλημμένες υποσχέσεις που άλλαζαν ή αναβάλλονταν. Για το F.B.I., το χειρόγραφο μπορούσε να είναι άλλη μία τακτική καθυστέρησης. Για ορισμένους μελετητές της υπόθεσης και επιζώντες, αντίθετα, υπήρχε πραγματική πιθανότητα ο Koresh να είχε βρει έναν θεολογικό τρόπο να δικαιολογήσει την έξοδο.

Δεν θα μάθουμε ποτέ αν θα το έκανε.

Η εισαγγελέας Janet Reno ενέκρινε το σχέδιο εισαγωγής αερίου CS στο συγκρότημα το οποιο μπορεί να προκαλέσει έντονο κάψιμο, δάκρυα και προσωρινή ανικανότητα αντίδρασης. Η αρχική πρόθεση, σύμφωνα με το D.O.J., ήταν σταδιακή, το αέριο θα εισαγόταν τμηματικά και η διαδικασία μπορούσε να διαρκέσει δύο ή τρεις ημέρες. Η Reno είχε μάλιστα ρωτήσει γιατί δεν μπορούσαν απλώς να περιμένουν περισσότερο και είχε ζητήσει ενημέρωση για τις πιθανές επιπτώσεις του αερίου στα παιδιά και στις εγκύους.

Στις 5:55 το πρωί της 19ης Απριλίου άρχισε η επιχείρηση.

Τεθωρακισμένα του μηχανικού πλησίασαν το Mount Carmel και άρχισαν να διοχετεύουν αέριο CS. Όταν, σύμφωνα με την επίσημη αναφορά, δέχθηκαν πυρά από το κτίριο, η επιχείρηση επιταχύνθηκε και τα οχήματα άρχισαν να ανοίγουν μεγαλύτερα ανοίγματα στους τοίχους. Η λογική του F.B.I. ήταν ότι το αέριο θα ανάγκαζε τους ενήλικες να βγάλουν τα παιδιά έξω. Όμως κανένα παιδί δεν βγήκε.

Λίγο πριν από το μεσημέρι εμφανίστηκε φωτιά. Και από εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε η δεύτερη ιστορία του Waco, όχι πια τι συνέβη, αλλά ποια εκδοχή του τι συνέβη θα πίστευε ο καθένας. Η επίσημη έρευνα κατέληξε ότι οι φωτιές άναψαν σκόπιμα από ανθρώπους μέσα στο Mount Carmel και όχι από την επιχείρηση εισαγωγής αερίου του F.B.I.. Η κυβέρνηση υποστήριξε επίσης ότι το F.B.I. δεν πυροβόλησε προς το συγκρότημα κατά την τελική επιχείρηση. Η ανάλυση των εστιών, οι ηχογραφήσεις από το εσωτερικό και άλλα στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν για να στηριχθεί η θέση ότι η πυρκαγιά ξεκίνησε σε διαφορετικά σημεία περίπου ταυτόχρονα. Αυτό όμως δεν εξαφάνισε τη διαμάχη.

Επιζώντες και επικριτές των ομοσπονδιακών αρχών αμφισβήτησαν την επίσημη εκδοχή, ενώ μεταγενέστερες έρευνες και βιβλία παρουσίασαν ισχυρισμούς ότι οι φωτιές μπορεί να προκλήθηκαν από τις κυβερνητικές επιχειρήσεις ή ότι οι ομοσπονδιακοί πυροβόλησαν ανθρώπους που επιχειρούσαν να διαφύγουν. Ένα από τα απομαγνητοφωνημένα μέρη των συνεντεύξεων των μελών που διέφυγαν, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς αυτή η δεύτερη αφήγηση εξελίχθηκε, καθώς παρουσιάζει εικόνες τεθωρακισμένων και τις ερμηνεύει ως απόδειξη ότι οι αρχές έβαλαν σκόπιμα φωτιά στο κτίριο. 

Ακριβώς εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια διάκριση που συχνά χάνεται όταν συζητείται το Waco. Το ότι ορισμένες από τις πιο ακραίες θεωρίες δεν αποδείχθηκαν δεν σημαίνει ότι η κυβερνητική διαχείριση ήταν άψογη.

Η A.T.F. προχώρησε σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση ενώ το στοιχείο του αιφνιδιασμού είχε χαθεί. Η επιχείρηση κατέληξε σε τέσσερις νεκρούς πράκτορες και νεκρούς Branch Davidians. Στη συνέχεια, κατά την πολιορκία, η εναλλαγή διαπραγμάτευσης και επιθετικής ψυχολογικής πίεσης δημιούργησε αντιφατικά μηνύματα. Τέλος, η απόφαση της 19ης Απριλίου βασίστηκε στην προσδοκία ότι το CS αέριο και η φυσική καταστροφή τμημάτων του συγκροτήματος θα πίεζαν τους γονείς να βγάλουν τα παιδιά, μια προσδοκία που αποδείχθηκε τραγικά λανθασμένη.

Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να αφαιρέσουμε από τον Koresh και τους στενότερους συνεργάτες του τη δική τους ευθύνη. Υπήρχαν παιδιά μέσα σε ένα οπλισμένο συγκρότημα ύστερα από μια θανατηφόρα ανταλλαγή πυρών. Ο Koresh είχε επανειλημμένες ευκαιρίες να παραδοθεί. Είχε δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο η προσωπική του θεολογική αυθεντία επηρέαζε σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής των ακολούθων του. Και είχε ερμηνεύσει τη σύγκρουση με τις αρχές μέσα από ένα αποκαλυπτικό σχήμα που καθιστούσε την υποχώρηση εξαιρετικά δύσκολη.

Η φωτιά σκότωσε τον Koresh και τους περισσότερους ανθρώπους που είχαν παραμείνει μαζί του. Ανάμεσα στους νεκρούς υπήρχαν πολλά παιδιά. Ορισμένοι πέθαναν από τη φωτιά και την εισπνοή καπνού, ενώ σε αρκετά πτώματα βρέθηκαν τραύματα από πυροβολισμούς. Η επίσημη αξιολόγηση σημείωσε ότι δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με βεβαιότητα αν όλοι όσοι παρέμειναν μέσα το έκαναν οικειοθελώς ή αν κάποιοι εμποδίστηκαν να φύγουν. Αυτή είναι μια σημαντική λεπτομέρεια. Η μαζική αυτοκτονία, που χρησιμοποιήθηκε συχνά τις πρώτες ημέρες σε δημοσιεύματα και εκπομπές, απλοποιεί υπερβολικά ένα πολύ πιο περίπλοκο σκηνικό.

Το Mount Carmel καταστράφηκε. Το Waco όμως μόλις είχε αρχίσει. Για ένα μέρος της αμερικανικής κοινωνίας, οι εικόνες των τεθωρακισμένων ενός ομοσπονδιακού κράτους να εισέρχονται σε ένα θρησκευτικό συγκρότημα γεμάτο Αμερικανούς πολίτες έγιναν σύμβολο μιας κυβέρνησης που είχε ξεπεράσει τα όριά της. Η χρονική εγγύτητα με το Ruby Ridge του 1992 έκανε αυτή την ερμηνεία ακόμη ισχυρότερη. Είναι χαρακτηριστικό το πόσο γρήγορα τα δύο γεγονότα ενώθηκαν στη δημόσια μνήμη.

Η κριτική προς το κράτος ήταν και παραμένει θεμιτή. Όμως η υπόθεση πέρασε γρήγορα από την κριτική στις θεωρίες. Κάθε ασυνέπεια, κάθε λανθασμένη δήλωση, κάθε χαμένο ή αμφισβητούμενο στοιχείο μπορούσε πλέον να ενσωματωθεί σε μια πολύ μεγαλύτερη αφήγηση σύμφωνα με την οποία το Waco ήταν προσχεδιασμένη κυβερνητική σφαγή. Αυτή η αφήγηση απέκτησε σκοτεινή συνέχεια.

Ο Timothy McVeigh επισκέφθηκε την περιοχή του Waco κατά τη διάρκεια της πολιορκίας και αργότερα επικαλέστηκε το Waco ως μία από τις βασικές αιτίες της εχθρότητας του προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Στις 19 Απριλίου 1995, ακριβώς δύο χρόνια μετά τη φωτιά στο Mount Carmel, πυροδότησε μαζί με τους συνεργούς του τη βόμβα στο Alfred P. Murrah Federal Building στην Oklahoma City. Σκοτώθηκαν 168 άνθρωποι.

Έτσι το Waco απέκτησε μια δεύτερη κληρονομιά που κανένας από τους ανθρώπους μέσα στο Mount Carmel δεν θα μπορούσε να ελέγξει. Έγινε σύμβολο, σύνθημα και πολιτικό όπλο. Και όταν ένα ιστορικό γεγονός μετατρέπεται σε σύμβολο, η πραγματική του πολυπλοκότητα είναι συνήθως το πρώτο πράγμα που χάνεται.

Τριάντα και πλέον χρόνια μετά, είναι δελεαστικό να κοιτάξουμε πίσω και να αναζητήσουμε έναν μοναδικό ένοχο για το Waco. Αν θεωρήσουμε τον David Koresh έναν χειριστικό αποκαλυπτικό ηγέτη που οδήγησε τους πιστούς του στον θάνατο, η ιστορία φαίνεται απλή. Αν θεωρήσουμε το Waco μια επίθεση ενός ανεξέλεγκτου ομοσπονδιακού κράτους σε μια απομονωμένη θρησκευτική κοινότητα, φαίνεται εξίσου απλή. Και οι δύο εκδοχές είναι υπερβολικά μικρές για το πραγματικό γεγονός.

Ο Koresh δεν δημιούργησε από το μηδέν την αποκαλυπτική παράδοση των Branch Davidians. Μπήκε σε μια κοινότητα που επί δεκαετίες περίμενε την εκπλήρωση της προφητείας και κατάφερε να τοποθετήσει τον εαυτό του στο κέντρο της. Δεν ήταν όμως απλώς ένας αθώος θρησκευτικός εκκεντρικός. Συγκέντρωσε τεράστια προσωπική εξουσία, επέβαλε στους ανθρώπους γύρω του ένα σύστημα που επεκτεινόταν μέχρι τις πιο προσωπικές τους σχέσεις, αντιμετώπισε σοβαρές καταγγελίες για ανήλικες και προετοίμαζε τους ακολούθους του για μια βίαιη αποκαλυπτική σύγκρουση.

Οι ομοσπονδιακές αρχές, αντίστοιχα, δεν εμφανίστηκαν στο Mount Carmel χωρίς νομική αιτία. Υπήρχαν δικαστικά εντάλματα και σοβαρές υποψίες για παραβάσεις της νομοθεσίας περί όπλων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο επέλεξαν να ενεργήσουν ήταν αναπόφευκτος ή ορθός. Μια αποτυχημένη έφοδος μετατράπηκε σε πολιορκία, η πολιορκία σε ψυχολογικό πόλεμο και η ψυχολογική πίεση σε τεθωρακισμένη επιχείρηση εναντίον ενός κτιρίου όπου όλοι γνώριζαν ότι βρίσκονταν παιδιά.

Το παράδοξο του Waco βρίσκεται ακριβώς εδώ. Οι Branch Davidians περίμεναν ότι κάποια στιγμή ο εξωτερικός κόσμος θα ερχόταν εναντίον τους. Όταν η A.T.F. εμφανίστηκε με δεκάδες ένοπλους πράκτορες, το γεγονός μπορούσε να γίνει απόδειξη της προφητείας. Όσο περισσότερο το F.B.I. αύξανε την πίεση, τόσο ευκολότερο γινόταν για τον Koresh να παρουσιάζει την πολιορκία ως βιβλική σύγκρουση. Και όσο περισσότερο ο Koresh αρνούνταν να παραδοθεί, τόσο περισσότερο οι ομοσπονδιακές αρχές έβλεπαν απέναντί τους έναν επικίνδυνο φανατικό που χρησιμοποιούσε γυναίκες και παιδιά για να κερδίσει χρόνο.

Δύο αυτοενισχυόμενες πραγματικότητες είχαν δημιουργηθεί.

Η μία έβλεπε Βαβυλώνα.

Η άλλη έβλεπε μια ένοπλη αίρεση.

Και ανάμεσά τους υπήρχαν άνθρωποι.

Αυτό ίσως είναι και το στοιχείο που κάνει το Waco τόσο σημαντικό για την εναλλακτική γνωσιολογία. Δεν χρειάζεται να αποδεχθούμε μια θεωρία συνωμοσίας για να αμφισβητήσουμε την επίσημη διαχείριση. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσουμε τον Koresh για να αναγνωρίσουμε ότι οι αρχές έκαναν καταστροφικές επιλογές. Και δεν χρειάζεται να θεωρήσουμε κάθε Branch Davidian παθητικό θύμα ή φανατικό συνεργό. Η πραγματικότητα μπορεί να περιλαμβάνει ταυτόχρονα θρησκευτική χειραγώγηση, προσωπική πίστη, κρατική νομιμότητα, θεσμική αλαζονεία, πραγματικό κίνδυνο, κακούς υπολογισμούς και ανθρώπους που βρέθηκαν παγιδευμένοι ανάμεσά τους.

Γι’ αυτό ίσως η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι τελικά «ποιος ξεκίνησε το Waco;». Η ιστορία σπάνια μας προσφέρει μια τόσο βολική στιγμή. Η σημαντικότερη ερώτηση είναι πότε μια σύγκρουση παύει να αφορά το αρχικό της αντικείμενο. Πότε ένα ένταλμα για όπλα μετατρέπεται σε μάχη για την Αποκάλυψη. Πότε η πίστη μετατρέπεται σε μηχανισμό απόλυτης εξουσίας. Πότε η κρατική επιβολή του νόμου μετατρέπεται σε πολιορκία. Και πότε δύο πλευρές γίνονται τόσο βέβαιες για την πραγματικότητα που βλέπουν, ώστε κάθε πράξη της άλλης να επιβεβαιώνει ακόμη περισσότερο αυτή τη βεβαιότητα.

Ίσως αυτό είναι το πραγματικό μάθημα που έμεινε μέσα στις στάχτες του Mount Carmel. Όταν δύο κόσμοι πιστεύουν ότι γνωρίζουν ήδη τι είναι ο άλλος, πόσος χώρος απομένει για μια πραγματικότητα που θα μπορούσε ακόμη να αποτρέψει την καταστροφή;