Είναι το 3I/ATLAS αυτόφωτο ή κομήτης; Η θεωρία του Avi Loeb.
Είναι το 3I/ATLAS αυτόφωτο ή κομήτης; Η θεωρία του Avi Loeb.
Όταν μιλάμε για διαστρικά αντικείμενα που περνάνε από το ηλιακό μας σύστημα, το μυαλό πάει αμέσως στα δύο πιο γνωστά. Το περίφημο Oumuamua το 2017 και τον 2I/Borisov το 2019. Αυτά τα δύο αντικείμενα έφεραν μια επανάσταση στη διαστημική κοινότητα, αφού για πρώτη φορά είχαμε απτά στοιχεία σωμάτων που προέρχονται από άλλα αστρικά συστήματα. Τώρα, το 3I/ATLAS ένα νέο διαστρικό αντικείμενο έχει πάρει τη σκυτάλη. Όμως, σε αντίθεση με τον Borisov που ήταν εμφανώς ένας κομήτης, το ATLAS έχει ήδη προκαλέσει μια θύελλα συζητήσεων.
Και ο λόγος είναι ότι ο Avi Loeb, ο γνωστός καθηγητής αστρονομίας του Harvard, ισχυρίστηκε ότι το 3I/ATLAS ίσως είναι αυτόφωτο. Με άλλα λόγια, ότι μπορεί να εκπέμπει δικό του φως, και όχι απλά να αντανακλά το φως του Ήλιου. Κι εδώ είναι που αρχίζουν τα σενάρια επιστημονικής φαντασίας, αλλά και οι έντονες αντιπαραθέσεις με την επιστημονική κοινότητα.
Ο Loeb μαζί με τον συνάδελφό του Eric Keto, παρατήρησαν ότι η φωτεινότητα του 3I/ATLAS δεν συμπεριφέρεται όπως θα περιμέναμε από έναν τυπικό κομήτη. Κανονικά, η φωτεινότητα ενός αντικειμένου που απλά αντανακλά ηλιακό φως πέφτει με τον τετράγωνο της απόστασης. Όμως στο ATLAS, οι μετρήσεις δείχνουν μια πολύ πιο απότομη πτώση.
Αυτό, σύμφωνα με τους δύο ερευνητές, ταιριάζει περισσότερο με ένα κεντρικό φωτεινό πυρήνα που παράγει δικό του φως. Αν ίσχυε αυτό, τότε ο πυρήνας θα μπορούσε να είναι μικρότερος από 100 μέτρα, παρά το γεγονός ότι η συνολική φωτεινότητα του αντικειμένου αντιστοιχεί σε κάτι που θα έπρεπε να έχει διάμετρο μέχρι και 20 χιλιόμετρα αν βασιζόταν μόνο στην αντανάκλαση.
Με άλλα λόγια: το ATLAS φαίνεται υπερβολικά φωτεινό για το μέγεθός του, εκτός κι αν κάτι άλλο συμβαίνει.
Ο Loeb προτείνει μερικά σενάρια:
– Ραδιενεργό θραύσμα υπερκαινοφανούς: Θα μπορούσε το ATLAS να είναι κομμάτι από αστρική έκρηξη πλούσια σε ραδιενεργά στοιχεία, τα οποία διασπώνται και εκπέμπουν φως; Θεωρητικά ναι, αλλά στην πράξη οι πιθανότητες είναι απειροελάχιστες. Η πιθανότητα ένα τέτοιο αντικείμενο να φτάσει τυχαία στο ηλιακό μας σύστημα και μάλιστα σε τροχιά που το φέρνει τόσο κοντά στη Γη, είναι σχεδόν μηδενική.
– Τεχνητή προέλευση : Αυτό είναι το πιο αμφιλεγόμενο σενάριο που παρουσίασε. Ο Loeb δεν δίστασε να αναφέρει ότι ίσως το 3I/ATLAS είναι στην πραγματικότητα ένα είδος διαστημοπλοίου ή ανιχνευτή εξωγήινης προέλευσης, που λειτουργεί με πυρηνική ενέργεια και εκπέμπει φως.
– Φυσικός κομήτης με ασυνήθιστα χαρακτηριστικά: Η πιο πεζή εξήγηση και αυτή που υποστηρίζει η συντριπτική πλειοψηφία της επιστημονικής κοινότητας είναι ότι πρόκειται απλά για έναν κομήτη με κάποιες ιδιαιτερότητες στη σύνθεση και τη δραστηριότητά του.
Εδώ είναι που τα πράγματα γίνονται πιο γειωμένα. Οι περισσότεροι αστρονόμοι βλέπουν ξεκάθαρα κομητικά χαρακτηριστικά στο ATLAS:
– Έχει ανιχνευτεί κόμη (coma) γύρω από τον πυρήνα, δηλαδή αέριο και σκόνη που εξατμίζονται καθώς πλησιάζει στον Ήλιο.
– Υπάρχουν ενδείξεις για ουρά, όπως σε όλους τους ενεργούς κομήτες.
– Το Swift Observatory κατέγραψε σήματα από νερό που εξατμίζεται.
– Εντοπίστηκαν επίσης οργανικές ενώσεις και πιθανόν υδρόθειο, όπως σε άλλους κομήτες.
Όλα αυτά δείχνουν ότι το 3I/ATLAS είναι ενας κλασικός διαστρικός κομήτης, ο τρίτος που καταγράφουμε ποτέ.
Ο Chris Lintott, καθηγητής αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ήταν κατηγορηματικός: οι ισχυρισμοί του Loeb δεν έχουν βάση. Άλλοι επιστήμονες χαρακτήρισαν την δημοσίευση του Loeb ως σκέψη χωρίς αποδείξεις ή ακόμα και παραπλανητικό για το κοινό.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Loeb προκαλεί θόρυβο. Από το 2017 με το ‘Oumuamua, υποστηρίζει σταθερά ότι μπορεί να ήταν τεχνητό αντικείμενο ίσως κομμάτι ηλιακού πανιού, δηλαδή διαστημοτεχνολογία. Το βιβλίο του, “Extraterrestrial”, έγινε μπεστ-σέλερ και τον έκανε κάτι σαν σταρ στον χώρο όπου επιστήμη και ποπ κουλτούρα διασταυρώνονται.
Οι επικριτές του όμως λένε ότι συχνά βιάζεται να φέρει στο προσκήνιο εξωγήινες εξηγήσεις χωρίς να υπάρχουν επαρκή δεδομένα. Από την άλλη, ο Loeb απαντά πως η επιστήμη χρειάζεται να είναι ανοιχτή στο απροσδόκητο και ότι η πιθανότητα εξωγήινης ζωής δεν πρέπει να απορρίπτεται εκ προοιμίου.
Ακόμα κι αν το ATLAS αποδειχθεί ότι είναι ένας απλός κομήτης, η συζήτηση που έχει ξεκινήσει είναι ουσιαστική. Ο Loeb έθεσε το ζήτημα: πώς θα καταλάβουμε αν ένα διαστρικό αντικείμενο είναι φυσικό ή τεχνητό; Τι δεδομένα πρέπει να ψάχνουμε; Και τι υποδομές χρειαζόμαστε για να το παρατηρήσουμε έγκαιρα;
Ήδη, ο Loeb έχει ζητήσει από τη NASA να στρέψει το HiRISE του Mars Reconnaissance Orbiter προς το ATLAS το φθινόπωρο, αλλά και από την αποστολή Juno γύρω από τον Δία την άνοιξη του 2026, να επιχειρήσει λήψεις. Αν αυτό γίνει, ίσως έχουμε για πρώτη φορά φωτογραφίες ενός διαστρικού αντικειμένου με υψηλή ανάλυση.
Αντίθετα, αν το αφήσουμε να περάσει χωρίς επαρκείς παρατηρήσεις, θα μείνουμε ξανά με εικασίες όπως συνέβη με το ‘Oumuamua.
Στην καρδιά αυτής της υπόθεσης υπάρχει ένα δίλημμα:
– Να μείνουμε συντηρητικοί και να πούμε είναι απλά ένας κομήτης.
– Η να αφήσουμε χώρο και για την πιθανότητα να βρεθούμε μπροστά σε κάτι πραγματικά διαφορετικό, ακόμα κι αν οι πιθανότητες είναι μικρές.
Η επιστήμη προχωρά συνήθως με τον πρώτο δρόμο, αλλά κάθε τόσο χρειάζεται και ο δεύτερος, για να ανοίγονται νέοι ορίζοντες.
Το πιο πιθανό είναι ότι το 3I/ATLAS είναι πράγματι ένας φυσικός κομήτης. Όμως η υπόθεση του Loeb λειτουργεί σαν καμπανάκι. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα διαστρικά αντικείμενα είναι σπάνια ευκαιρία. Δεν ξέρουμε πότε θα ξαναπεράσει κάτι τέτοιο από κοντά μας. Αν υπάρχει έστω και μια στο εκατομμύριο πιθανότητα να δούμε κάτι τεχνητό, δεν αξίζει να βάλουμε τα πάντα για να το παρατηρήσουμε;
Ακόμα και αν αποδειχθεί απλά ένας κομήτης, η μελέτη του θα μας δώσει πολύτιμα στοιχεία για το τι υλικά και χημικές ενώσεις υπάρχουν σε άλλα πλανητικά συστήματα. Κι αυτό είναι εξίσου συναρπαστικό.
Το 3I/ATLAS μας υπενθυμίζει ότι το διάστημα κρύβει πάντα μυστήρια. Ο Avi Loeb, με όλες τις υπερβολές του, καταφέρνει να βάζει στο τραπέζι ερωτήματα που αξίζει να τεθούν. Ακόμα κι αν η απάντηση είναι «όχι, δεν είναι εξωγήινη τεχνολογία», η ίδια η διαδικασία του να ρωτάμε, να παρατηρούμε και να αμφισβητούμε είναι ο πυρήνας της επιστήμης.
Ίσως τελικά το σημαντικότερο που μας δίνει αυτή η ιστορία να μην είναι η ταυτότητα του ATLAS, αλλά το ότι μας ωθεί να κοιτάμε πιο προσεκτικά τον ουρανό, να μην παίρνουμε τίποτα δεδομένο και να διατηρούμε ανοιχτή την περιέργειά μας.
