Οι Σμαραγδένιες Πλάκες: Από τον Ερμή Τρισμέγιστο στον Θωθ της Ατλαντίδας. Πώς ένα αρχαίο ερμητικό κείμενο μετατράπηκε σε μια από τις πιο επιδραστικές μυθολογίες του σύγχρονου αποκρυφισμού.
Οι Σμαραγδένιες Πλάκες: Από τον Ερμή Τρισμέγιστο στον Θωθ της Ατλαντίδας. Πώς ένα αρχαίο ερμητικό κείμενο μετατράπηκε σε μια από τις πιο επιδραστικές μυθολογίες του σύγχρονου αποκρυφισμού.
Ορισμένα κείμενα απέκτησαν μυθική υπόσταση μέσα στους αιώνες. Κείμενα τα οποία ξεπέρασαν τα όρια της θρησκείας, της φιλοσοφίας ή της λογοτεχνίας και μετατράπηκαν σε σύμβολα μιας βαθύτερης γνώσης, μιας σοφίας που φαινόταν να προέρχεται από έναν κόσμο αρχαιότερο από τους πολιτισμούς που γνωρίζουμε. Οι Σμαραγδένιες Πλάκες ανήκουν αναμφίβολα σε αυτή την κατηγορία. Το όνομά τους εμφανίζεται σε αλχημικά συγγράμματα, σε αποκρυφιστικά έργα, σε θεωρίες χαμένων πολιτισμών, σε αναζητήσεις για την Ατλαντίδα, ακόμη και σε σύγχρονες ufo/uap θεωρίες και νεοεσωτερικές παραδόσεις. Ωστόσο, πίσω από τον τίτλο «Emerald Tablets» κρύβεται μια ιδιαιτερότητα που συχνά διαφεύγει της προσοχής. Στην πραγματικότητα, όταν κάποιος μιλά για τις Σμαραγδένιες Πλάκες, μπορεί να αναφέρεται σε δύο εντελώς διαφορετικά κείμενα, τα οποία χωρίζονται όχι μόνο από αιώνες, αλλά και από διαφορετικές αντιλήψεις για την ιστορία, τη γνώση και το ίδιο το παρελθόν της ανθρωπότητας.
Η πρώτη παράδοση αφορά την ιστορική Σμαραγδένια Πλάκα του Ερμή Τρισμέγιστου (Tabula Smaragdina). Πρόκειται για ένα από τα πιο διάσημα κείμενα του Ερμητισμού, ενός φιλοσοφικού και μυστικιστικού ρεύματος που αναπτύχθηκε κατά την ύστερη αρχαιότητα και συνδύασε στοιχεία της ελληνικής φιλοσοφίας με αιγυπτιακές θρησκευτικές αντιλήψεις.
Η δεύτερη παράδοση αφορά τις περίφημες Σμαραγδένιες πλάκες του Θωθ του Ατλάντιου (Emerald Tablets of Thoth the Atlantean), ένα έργο που εμφανίστηκε τον εικοστό αιώνα και παρουσιάστηκε ως μετάφραση αρχαίων πλακών που είχαν δημιουργηθεί από έναν αθάνατο σοφό της Ατλαντίδας. Οι δύο αυτές παραδόσεις συχνά συγχέονται, παρότι έχουν εντελώς διαφορετική προέλευση, διαφορετικό ιστορικό υπόβαθρο και διαφορετικούς στόχους.
Η ιστορική Σμαραγδένια Πλάκα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της ερμητικής παράδοσης. Το κείμενο αποδίδεται στον Ερμή Τρισμέγιστο, μια μυθική μορφή που προέκυψε από τη σύνθεση του ελληνικού θεού Ερμή και του αιγυπτιακού θεού Θωθ. Κατά τους πρώτους αιώνες της κοινής εποχής, ο Ερμής Τρισμέγιστος θεωρούνταν ένας αρχαίος σοφός, ένας διδάσκαλος της θείας γνώσης και της κοσμικής σοφίας. Η φήμη του ήταν τέτοια ώστε πολλοί μεσαιωνικοί λόγιοι πίστευαν ότι είχε ζήσει πριν από τον Μωυσή και ότι κατείχε αποκαλύψεις που προέρχονταν από την αυγή της ανθρώπινης ιστορίας.
Το παράδοξο είναι ότι η περίφημη Σμαραγδένια Πλάκα δεν έχει βρεθεί ποτέ ως φυσικό αντικείμενο. Δεν υπάρχει μουσείο που να τη φιλοξενεί, ούτε αρχαιολογική ανακάλυψη που να επιβεβαιώνει την ύπαρξή της. Το κείμενο είναι γνωστό μέσα από αραβικά χειρόγραφα που χρονολογούνται περίπου μεταξύ του 8ου και του 10ου αιώνα μ.Χ. Από εκεί πέρασε στη λατινική Ευρώπη και κατέληξε να γίνει ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της αλχημείας. Για τους αλχημιστές του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, η Σμαραγδένια Πλάκα αποτελούσε κάτι πολύ περισσότερο από ένα φιλοσοφικό κείμενο. Πίστευαν ότι στις αινιγματικές της φράσεις ήταν κρυμμένα τα μυστικά της Φιλοσοφικής Λίθου, της μεταστοιχείωσης των μετάλλων και της πνευματικής τελείωσης του ανθρώπου.
Από τη Σμαραγδένια Πλάκα προέρχεται και μία από τις πιο διάσημες φράσεις στην ιστορία του αποκρυφισμού: «Όπως επάνω, έτσι και κάτω». Παρότι η ακριβής διατύπωση είναι μεταγενέστερη απόδοση του νοήματος, η ιδέα της αντιστοιχίας ανάμεσα στον μακρόκοσμο και τον μικρόκοσμο υπήρξε θεμελιώδης για ολόκληρη την ερμητική παράδοση. Ο άνθρωπος θεωρούνταν μια αντανάκλαση του σύμπαντος και το σύμπαν μια αντανάκλαση του ανθρώπου. Οι νόμοι που διέπουν τους ουρανούς θεωρούνταν παρόντες και στην ανθρώπινη ψυχή. Αυτή η ιδέα επηρέασε την αλχημεία, τον αποκρυφισμό, τη ροδοσταυρική παράδοση, τη θεοσοφία και αργότερα ακόμη και την ψυχολογία του Carl Jung.
Η επιρροή της Σμαραγδένιας Πλάκας υπήρξε τόσο μεγάλη ώστε ακόμη και ο Isaac Newton αφιέρωσε σημαντικό χρόνο στη μελέτη της. Για τον σύγχρονο άνθρωπο αυτό ίσως προκαλεί έκπληξη. Ο Νεύτωνας έχει ταυτιστεί με την επιστήμη, τη φυσική και τα μαθηματικά. Ωστόσο, για τον ίδιο, η αλχημεία και η ερμητική φιλοσοφία δεν αποτελούσαν περιθωριακά ενδιαφέροντα. Ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της αναζήτησής του για τους κρυφούς νόμους του σύμπαντος.
Μέχρι εδώ κινούμαστε στο πεδίο της ιστορίας. Όλα αλλάζουν όταν μεταφερόμαστε στον εικοστό αιώνα. Τότε εμφανίζεται μια νέα εκδοχή των Σμαραγδένιων Πλακών, η οποία θα επηρεάσει βαθιά τον σύγχρονο εσωτερισμό. Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, ο Θωθ δεν ήταν απλώς μια αιγυπτιακή θεότητα ή μια συμβολική μορφή της ερμητικής παράδοσης. Ήταν ένας πραγματικός, αθάνατος σοφός από την Ατλαντίδα, ο οποίος επέζησε της καταστροφής του χαμένου πολιτισμού και μετέφερε τη γνώση του στην Αίγυπτο.
Οι Σμαραγδένιες πλάκες του Θωθ του Ατλάντιου εμφανίστηκαν μέσω του Maurice Doreal, ενός αποκρυφιστή που ισχυρίστηκε ότι είχε αποκτήσει πρόσβαση σε πανάρχαιες πλάκες χαραγμένες σε ένα άγνωστο υλικό. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, οι πλάκες αυτές περιείχαν τη σοφία του ίδιου του Θωθ και αποκάλυπταν την πραγματική ιστορία της ανθρωπότητας. Μέσα στα κείμενα αυτά συναντά κανείς υπόγειες αίθουσες γνώσης, τις περίφημες Halls of Amenti, αναφορές σε χαμένους πολιτισμούς, κοσμικούς κύκλους, αθάνατους δασκάλους, όντα από άλλες διαστάσεις και μυστικές δυνάμεις που επηρεάζουν την πορεία του κόσμου.
Σε αντίθεση με την ιστορική Σμαραγδένια Πλάκα, δεν υπάρχει καμία ανεξάρτητη απόδειξη για την προέλευση αυτών των κειμένων. Δεν έχουν βρεθεί οι πλάκες, δεν υπάρχουν αρχαιολογικές αναφορές, ούτε ιστορικές πηγές που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξή τους. Από ακαδημαϊκή σκοπιά, θεωρούνται σύγχρονο αποκρυφιστικό έργο του εικοστού αιώνα. Ωστόσο, η σημασία τους δεν βρίσκεται απαραίτητα στην ιστορική τους αυθεντικότητα. Βρίσκεται στην τεράστια επιρροή που άσκησαν σε ολόκληρες γενιές αναζητητών.
Για να κατανοήσουμε γιατί συνέβη αυτό, πρέπει να εξετάσουμε το πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η Θεοσοφία της Helena Blavatsky είχε ήδη εισαγάγει στο δυτικό κοινό την ιδέα της Ατλαντίδας ως ιστορικού πολιτισμού. Παράλληλα, η ανακάλυψη αιγυπτιακών μνημείων είχε αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για την αρχαία Αίγυπτο. Ο αποκρυφισμός, η επιστημονική και ηρωική φαντασία, οι θεωρίες χαμένων πολιτισμών και η ιδέα ότι η ανθρωπότητα είχε ξεχάσει ένα πανάρχαιο παρελθόν άρχισαν να συγχωνεύονται σε ένα νέο αφηγηματικό πλαίσιο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι Σμαραγδένιες πλάκες του Θωθ του Ατλάντιου λειτούργησαν σαν μια γέφυρα. Συνέδεσαν τον ερμητισμό με την Ατλαντίδα, την Ατλαντίδα με τις αποκρυφιστικές σχολές, τις αποκρυφιστικές σχολές με τις θεωρίες αρχαίων εξωγήινων και τις θεωρίες αυτές με τη σύγχρονη ufo/uap γνωσιολογία. Πολλές ιδέες που σήμερα θεωρούνται χαρακτηριστικά στοιχεία της New Age κουλτούρας μπορούν να εντοπιστούν σε αυτό το έργο ή σε συγγενείς παραδόσεις της ίδιας περιόδου.
Εδώ, όμως, αρχίζει να εμφανίζεται ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν ένας μύθος γίνεται ισχυρότερος από την ιστορία; Τι συμβαίνει όταν ένα κείμενο, ανεξάρτητα από την πραγματική του προέλευση, αρχίζει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο χιλιάδες άνθρωποι αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα; Αυτή η ερώτηση μας οδηγεί σε μια περιοχή όπου η ιστορία συναντά την ψυχολογία, η μυθολογία συναντά την πολιτισμική εξέλιξη και ο αποκρυφισμός συναντά τη σύγχρονη θεωρία της υπερδαιμονίας.
Ο όρος υπερδαιμονία (Hyperstition) χρησιμοποιήθηκε από φιλοσόφους και συγγραφείς για να περιγράψει ιδέες οι οποίες, ανεξάρτητα από την αρχική τους αλήθεια, αποκτούν δύναμη επειδή οι άνθρωποι αρχίζουν να πιστεύουν σε αυτές. Μια αφήγηση δεν χρειάζεται να είναι ιστορικά ακριβής για να επηρεάσει τον κόσμο. Αρκεί να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να διαμορφώσει συμπεριφορές, πεποιθήσεις και πολιτισμικές εξελίξεις. Υπό αυτό το πρίσμα, οι Σμαραγδένιες πλάκες του Θωθ του Ατλάντιου αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ακόμη και αν αποτελούν σύγχρονη δημιουργία, λειτούργησαν ως φορέας ιδεών που επηρέασαν τον σύγχρονο εσωτερισμό, τη New Age φιλοσοφία και την ευρύτερη κουλτούρα των χαμένων πολιτισμών.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα ίσως, δεν είναι μόνο το ποια από τις δύο παραδόσεις είναι πραγματική. Η ιστορική έρευνα έχει ήδη δώσει αρκετές απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα. Το πραγματικά ενδιαφέρον ζήτημα είναι πώς ένα αυθεντικό ερμητικό κείμενο της ύστερης αρχαιότητας μετατράπηκε, μέσα από αιώνες ερμηνειών και ανακατασκευών, σε θεμέλιο για μια εντελώς νέα μυθολογία. Η πορεία από τον Ερμή Τρισμέγιστο στον Θωθ της Ατλαντίδας δεν είναι απλώς μια ιστορία αποκρυφισμού. Είναι μια ιστορία για τη δύναμη των ιδεών, για την ανάγκη του ανθρώπου να αναζητά χαμένες γνώσεις και για τον τρόπο με τον οποίο οι μύθοι συνεχίζουν να εξελίσσονται ακόμη και στη σύγχρονη εποχή.
Οι δύο Σμαραγδένιες Πλάκες δεν είναι δύο ανταγωνιστικές αφηγήσεις. Είναι δύο διαφορετικοί σταθμοί στο ίδιο ταξίδι. Η πρώτη γεννήθηκε μέσα στην ερμητική παράδοση της ύστερης αρχαιότητας. Η δεύτερη μέσα στη φαντασία, τις αναζητήσεις και τις ανησυχίες του εικοστού αιώνα. Ανάμεσά τους εκτείνεται μια διαδρομή περίπου δεκαπέντε αιώνων, κατά την οποία η γνώση, η μυθολογία, ο αποκρυφισμός και η ανθρώπινη φαντασία συνυφάνθηκαν σε μια από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες της εναλλακτικής γνωσιολογίας.
