Reality Glitches. Μια ρωγμή στην πραγματικότητα η μια παραλλαγή του Mandela Effect?

Reality Glitches. Μια ρωγμή στην πραγματικότητα η μια παραλλαγή του Mandela Effect?

Υπάρχουν στιγμές που η πραγματικότητα μοιάζει να τρεμοπαίζει, σαν ένα καρέ που δεν συγχρονίζεται με την υπόλοιπη ταινία της ζωής μας. Μια πινακίδα που θυμόμασταν αλλιώς, μια φράση από ταινία που σίγουρα λεγόταν διαφορετικά, μια παιδική ανάμνηση που κανείς άλλος δεν μοιράζεται. Κι εκεί, ανάμεσα στο σίγουρα και στο μήπως, ανοίγει μια μικρή ρωγμή, ένα glitch στο φαινομενικά σταθερό σύστημα της πραγματικότητας.

Όταν ο κόσμος κάνει “glitch”

Η λέξη glitch γεννήθηκε μέσα από τον κόσμο της τεχνολογίας ένα προσωρινό σφάλμα στο λογισμικό, μια ασυνέπεια που κάνει την εικόνα να κολλήσει, το σύστημα να παγώσει ή να δείξει κάτι που δεν έπρεπε να υπάρχει. Όμως, τα τελευταία χρόνια, η λέξη πέρασε τα όρια των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων και μπήκε στο λεξιλόγιο του μεταφυσικού.

Σήμερα, όταν κάποιος λέει ότι “η πραγματικότητα έκανε glitch”, εννοεί κάτι πολύ βαθύτερο ένα συμβάν που δεν υπακούει στη λογική αλληλουχία γεγονότων.

Ίσως είναι εκείνη η στιγμή που ο χρόνος μοιάζει να χάνει ένα δευτερόλεπτο. Ή μια τυχαία συνάντηση που αψηφά κάθε πιθανότητα. Ίσως είναι το déjà vu που διαρκεί περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε. Ίσως είναι η αίσθηση ότι ένα κομμάτι του κόσμου άλλαξε ελαφρώς, και κανείς άλλος δεν το παρατήρησε.

Το φαινόμενο Mandela Effect

Το 2010, η ερευνήτρια Fiona Broome περιέγραψε μια παράξενη παρατήρηση, πολλοί άνθρωποι, ανά τον κόσμο, θυμόντουσαν ότι ο Nelson Mandela είχε πεθάνει στη φυλακή τη δεκαετία του ’80 ενώ στην πραγματικότητα απελευθερώθηκε το 1990 και απεβίωσε το 2013.

Αυτό το συλλογικό “λάθος μνήμης” ονομάστηκε Mandela Effect, και από τότε, χιλιάδες τέτοια παραδείγματα συσσωρεύτηκαν στο διαδίκτυο :

– Ο γνωστός χαρακτήρας των παιδικών βιβλίων “Berenstain Bears” που πολλοί θυμούνται ως “Berenstein”.

– Το λογότυπο της Fruit of the Loom, που κάποιοι ορκίζονται ότι είχε ένα κέρας της αφθονίας (και όμως δεν είχε ποτέ).

– Η φράση του Darth Vader, “Luke, I am your father”, που στην πραγματικότητα είναι “No, I am your father”.

Οι ψυχολόγοι μίλησαν για ψευδής αναμνήσεις, για συλλογικές γνωστικές αστοχίες της μνήμης, επηρεασμένες από το διαδίκτυο και την κοινωνική επαλήθευση. Οι νευροεπιστήμονες υπενθύμισαν ότι η μνήμη δεν είναι φωτογραφία είναι κατασκευή, ευμετάβλητη και συχνά ανασυντίθεται κάθε φορά που την ανακαλούμε.

Όμως άλλοι είδαν κάτι πιο παράξενο, μια πιθανή μετατόπιση πραγματικότητας.

Glitches ή επανασύνθεση του κόσμου;

Οι πιο μεταφυσικές θεωρίες προτείνουν ότι τα glitches είναι μικρά “παράθυρα” ανάμεσα σε διαφορετικά timelines. Ότι ίσως η πραγματικότητα όπως και η συνείδηση δεν είναι γραμμική, αλλά λειτουργεί σαν ένα σύνολο από πιθανές εκδοχές που εναλλάσσονται με τρόπους που ακόμα δεν κατανοούμε.

Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, το Mandela Effect δεν είναι απλώς συλλογική ψευδαίσθηση είναι ένα σημάδι ότι βρισκόμαστε σε μια παραλλαγή του σύμπαντος, όπου ορισμένα γεγονότα έχουν ελαφρώς διαφορετική πορεία.

Η φυσική των κβαντικών πιθανοτήτων ενισχύει, έστω ποιητικά, αυτή τη σκέψη. Το πείραμα της διπλής σχισμής δείχνει ότι τα σωματίδια μπορούν να υπάρχουν σε πολλές καταστάσεις ταυτόχρονα, μέχρι να τα παρατηρήσουμε. Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν και η ίδια η πραγματικότητα λειτουργούσε με ανάλογο τρόπο, πολλαπλές εκδοχές που συνυπάρχουν, και η συνείδησή μας “πηδά” ανάμεσά τους;

Το CERN και το “παράδοξο” της επιτάχυνσης

Το 2012, όταν το CERN ανακοίνωσε την ανακάλυψη του μποζονίου Higgs του αποκαλούμενου “σωματιδίου του Θεού”, μια ολόκληρη γενιά χρηστών του διαδικτύου άρχισε να συνδέει το γεγονός με την έναρξη ενός “νέου timeline”.

Σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες, η ανακάλυψη και οι πειραματικές διαδικασίες στο μεγάλο επιταχυντή αδρονίων επηρέασαν τον ίδιο τον ιστό του χωροχρόνου, προκαλώντας ανεπαίσθητες αλλά πραγματικές “μετατοπίσεις”.

Οι φυσικοί φυσικά απέρριψαν τέτοιες απόψεις ως απλουστεύσεις όμως η ιδέα έμεινε:

“Κι αν όντως κάτι άλλαξε εκείνη τη χρονιά; Αν από τότε ζούμε σε μια σχεδόν ίδια, αλλά όχι ακριβώς ίδια πραγματικότητα;”

Αυτή η σκέψη, περισσότερο υπαρξιακή παρά επιστημονική, αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης απορίας, πόσο σταθερός είναι ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε;

Το Matrix και ο κόσμος του Philip K. Dick

Η ιδέα ότι η πραγματικότητα μπορεί να είναι προσομοίωση ένα “Matrix” δεν είναι απλώς δημιούργημα των Wachowski. Η ρίζα της βρίσκεται πολύ πιο πίσω, στα φιλοσοφικά ερωτήματα του Πλάτωνα και, πιο πρόσφατα, στις ανατριχιαστικά διορατικές θεωρίες του Philip K. Dick.

Στην ομιλία του το 1977, στο συνέδριο Metaphysics and the Esoteric, ο Dick διατύπωσε κάτι που αργότερα θα μοιάζει με προφητεία, ότι “ζούμε μέσα σε μια προσομοίωση που δημιουργήθηκε για να αποκρύψει την αληθινή πραγματικότητα”, ότι “κάποια στιγμή αυτή η ψευδαίσθηση θα αρχίσει να καταρρέει”, και πως τα glitches οι στιγμές όπου κάτι δεν ταιριάζει, όπου το “σύστημα” αποκαλύπτει τα σφάλματά του είναι ενδείξεις αυτής της κατάρρευσης.

Στην πραγματικότητα, ο Dick δεν μιλούσε για μηχανές, αλλά για συνείδηση.

Πίστευε πως ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε είναι μια διαστρεβλωμένη προβολή ενός βαθύτερου, αληθινού κόσμου τον οποίο σε στιγμές “επαναφοράς” μπορούμε να δούμε καθαρά.

Όπως ανέφερε, “οι αναμνήσεις του παρελθόντος μπορεί να είναι λάθος, γιατί δεν ζούμε σε μία γραμμική ιστορία, αλλά σε πολλαπλές εκδοχές της”.

Με άλλα λόγια, τα Mandela Effects και τα Reality Glitches θα μπορούσαν να θεωρηθούν τα “σφάλματα rendering” ενός κοσμικού προγράμματος που αλλάζει εκ των έσω.

Η θεωρία του Matrix, από τη δική του σκοπιά, δεν είναι μια μηχανική δυστοπία αλλά μια οντολογική παρανόηση. Είμαστε συνειδήσεις που εγκλωβίστηκαν σε μια ψευδαίσθηση, όχι από εξωτερικούς ελεγκτές, αλλά από το ίδιο το πεδίο της ύλης και του χρόνου. Το Matrix, σε αυτή την οπτική, είναι το υλικό πέπλο της αντίληψης και κάθε glitch είναι μια μικρή “αποσύνδεση” από αυτό.

Η κινηματογραφική εκδοχή των Wachowski, χρόνια μετά, έδωσε οπτική υπόσταση σε αυτή τη φιλοσοφική ιδέα, ο κόσμος ως προσομοίωση, η αφύπνιση του νου μέσα στην ψευδαίσθηση, το ερώτημα αν η “κόκκινη κάψουλα” οδηγεί στην αλήθεια ή απλώς σε μια βαθύτερη στρώση ψευδαίσθησης.

Στο πλαίσιο των Reality Glitches, αυτή η θεωρία βρίσκει νέα σημασία, ίσως κάθε μικρή ασυνέπεια, κάθε ανεξήγητο γεγονός, να είναι μια στιγμή όπου το Matrix «τρέμει», ένα ελάχιστο κενό μέσα από το οποίο διαρρέει η αλήθεια.

Η φιλοσοφική διάσταση

Από τον Πλάτωνα και τη σπηλιά του, μέχρι τον Descartes, τον Kant και τους σύγχρονους μεταμοντέρνους φιλοσόφους, ένα ερώτημα μένει αναπάντητο, βλέπουμε την πραγματικότητα, ή μια αντανάκλασή της;

Ο Jean Baudrillard στο Simulacra and Simulation υποστήριξε πως ζούμε σε μια εποχή “υπερπραγματικότητας” όπου τα σύμβολα και οι αναπαραστάσεις έχουν αντικαταστήσει το πρωτότυπο. Στον ψηφιακό κόσμο, το αληθινό και το ψεύτικο χάνουν τα όριά τους.

Ίσως, λοιπόν, τα glitches δεν είναι ανωμαλίες του σύμπαντος, αλλά σφάλματα στην προβολή της συνείδησής μας πάνω στην οθόνη της πραγματικότητας.

Και αν ο παρατηρητής είναι μέρος του φαινομένου, τότε κάθε glitch δεν είναι παρά η στιγμή που το παρατηρούμενο σύστημα «θυμάται» ότι το κοιτάζουν. Ένα είδος υπαρξιακού feedback loop.

Glitches στη φαντασία η τέχνη ως καθρέφτης του ασυνείδητου

Η τέχνη πάντα προηγήθηκε της επιστήμης στο να μιλά για το άγνωστο. Σειρές όπως Dark, Fringe, The OA, ή Twin Peaks εξερεύνησαν εναλλακτικές πραγματικότητες, χρονολογικές ασυνέχειες και μεταβάσεις ανάμεσα σε κόσμους. Ταινίες όπως The Matrix, Coherence, Donnie Darko, και Everything Everywhere All at Once έκαναν την ιδέα του “glitch” κεντρική τους έννοια, η πραγματικότητα ως προσομοίωση, ή ως πεδίο πολλαπλών δυνατοτήτων.

Στα βιβλία, έργα όπως το The Holographic Universe του Michael Talbot ή το Flatland του Edwin Abbott προσφέρουν διαφορετικές οπτικές για τη φύση των διαστάσεων. Ο Crichton στο Timeline έπλεξε την ιδέα των παράλληλων κόσμων με τη φυσική των κβαντικών πιθανοτήτων, ενώ ο Philip K. Dick στο Ubik και στο Do Androids Dream of Electric Sheep? προειδοποίησε για τη ρευστότητα της πραγματικότητας όταν η τεχνολογία αρχίζει να την καθρεφτίζει.

Όλα αυτά τα έργα, από διαφορετικές οπτικές, μιλούν για το ίδιο πράγμα, το ρίγος της αμφιβολίας. Εκείνη τη λεπτή στιγμή που ο θεατής ή ο αναγνώστης αναρωτιέται αν όντως κάτι δεν πάει καλά στον κόσμο ή αν κάτι δεν πάει καλά με τον τρόπο που τον βλέπουμε.

Το glitch ως πνευματική μεταφορά

Αν αφήσουμε για λίγο πίσω τη φυσική και τη λογική, ίσως το glitch να είναι μια εσωτερική εμπειρία. Μια μικρή στιγμή αφύπνισης, όπου το καθημερινό πέπλο ραγίζει και βλέπουμε πέρα από το προγραμματισμένο. Στην εσωτερική παράδοση, αυτές οι στιγμές περιγράφονται ως “ρήγματα στη συνείδηση”, όπου το άτομο αντιλαμβάνεται την ψευδαίσθηση του χρόνου και την κυκλικότητα της ύπαρξης.

Το glitch, λοιπόν, δεν είναι σφάλμα είναι υπενθύμιση.

Μια κρυφή υπόμνηση ότι ο κόσμος που θεωρούμε αμετάβλητο είναι πιο εύπλαστος απ’ όσο φανταζόμαστε.

Το ρήγμα στο γνωστό

Ίσως οι πραγματικότητες να αλλάζουν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε ίσως όχι. Ίσως τα glitches να είναι απλώς αναμνήσεις που σκόρπισε ο νους ίσως, πάλι, να είναι τα ψήγματα ενός μεγαλύτερου μηχανισμού που ακόμα δεν μπορούμε να κατανοήσουμε.

Σε κάθε περίπτωση, αυτά τα φαινόμενα μας θυμίζουν κάτι βαθύ, ότι η βεβαιότητα είναι μια ψευδαίσθηση, και ότι η αντίληψη είναι το μόνο πραγματικό φίλτρο που έχουμε.

Όπως έγραψε ο Talbot: Η πραγματικότητα μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από αυτό που βλέπουμε. Ίσως να είναι ένας καθρέφτης που μας επιστρέφει τον ίδιο μας τον εαυτό.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε pixels, αναμνήσεις και timelines, μένει ένα αναπάντητο ερώτημα.

Αν η πραγματικότητα όντως έκανε glitch θα το καταλαβαίναμε ποτέ πραγματικά;