Συγχρομυστικισμός, συγχρονικότητα και προγνωστικός προγραμματισμός. Ένα ταξίδι στις σκιές του νοήματος.

Συγχρομυστικισμός, συγχρονικότητα και προγνωστικός προγραμματισμός. Ένα ταξίδι στις σκιές του νοήματος.

Όλοι έχουμε ζήσει εκείνη την περίεργη στιγμή που κάτι «κουμπώνει» με έναν τρόπο σχεδόν ανεξήγητο. Σκέφτεσαι έναν φίλο που έχεις μήνες να μιλήσεις, και μέσα σε πέντε λεπτά σε παίρνει τηλέφωνο. Βλέπεις μια ταινία που περιγράφει μια κατάσταση και λίγα χρόνια μετά συνειδητοποιείς ότι η πραγματικότητα μοιάζει ανησυχητικά με την πλοκή της. Ή βρίσκεις παράξενες «συμπτώσεις» σε βίντεο, μουσική, κόμικς και αναρωτιέσαι: είναι όλα αυτά απλά τυχαία ή υπάρχει κάτι από πίσω;

Από τον Carl Jung και τη συγχρονικότητα, μέχρι τους σύγχρονους αναλυτές του συγχρομυστικισμού και τις θεωρίες περί προγνωστικού προγραμματισμού, η αναζήτηση νοήματος πίσω από τα φαινομενικά τυχαία έχει απασχολήσει φιλοσόφους, ψυχολόγους, καλλιτέχνες και θεωρητικούς συνωμοσίας. Το κοινό νήμα; Η αίσθηση ότι η πραγματικότητα δεν είναι ένα ευθύγραμμο, τυχαίο μονοπάτι, αλλά ένα περίπλοκο υφαντό γεμάτο από σύμβολα, προειδοποιήσεις και παράξενες συμπτώσεις.

Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να ξετυλίξουμε τρεις έννοιες που συχνά συγχέονται αλλά και αλληλοσυμπληρώνονται, τη συγχρονικότητα, τον συγχρομυστικισμό και τον προγνωστικό προγραμματισμό. Θα δούμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους, θα αναφερθούμε σε παραδείγματα που έχουν μείνει στην ιστορία της κουλτούρας και θα γνωρίσουμε τους ανθρώπους που έχουν συμβάλει στη διάδοσή τους. Και το πιο σημαντικό, θα εξετάσουμε γιατί όλα αυτά συνεχίζουν να μας μαγνητίζουν σήμερα, στην εποχή των social media, της τεχνητής νοημοσύνης και των μεγάλων δεδομένων

Ο όρος «συγχρονικότητα» (synchronicity) ανήκει στον ελβετό ψυχίατρο Carl Gustav Jung. Ο Jung αναζήτησε έναν τρόπο να περιγράψει τις συμπτώσεις που φαίνονται να έχουν νόημα, παρόλο που δεν υπάρχει καμία λογική ή αιτιακή σύνδεση. Για παράδειγμα, ο ίδιος μιλούσε για ένα περιστατικό όπου μια ασθενής του διηγιόταν ένα όνειρο με έναν σκαραβαίο, και την ίδια στιγμή ένας σκαραβαίος (σκαθάρι της οικογένειας Scarabaeidae) εμφανίστηκε στο δωμάτιο. Τέτοιες στιγμές δεν μπορούν να εξηγηθούν απλά ως «τυχαίες». Για τον Jung, ήταν σαν το σύμπαν να «απαντούσε» με σύμβολα στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου.

Η συγχρονικότητα δεν είναι μαγεία με την κλασική έννοια. Είναι μάλλον μια γέφυρα ανάμεσα στο ψυχικό και το εξωτερικό, ανάμεσα στο ατομικό ασυνείδητο και το συλλογικό ασυνείδητο. Ο Jung πίστευε ότι το ασυνείδητο είναι γεμάτο αρχέτυπα, δηλαδή πρωταρχικές εικόνες και σύμβολα που μοιράζονται όλοι οι άνθρωποι. Όταν ένα εξωτερικό γεγονός «κουμπώνει» με μια εσωτερική ψυχική κατάσταση, τότε έχουμε συγχρονικότητα.

 

Παραδείγματα συγχρονικότητας

– Το να σκέφτεσαι κάποιον και να εμφανίζεται τυχαία μπροστά σου.

– Το να διαβάζεις για μια σπάνια λέξη και να τη συναντάς ξανά την ίδια μέρα σε άσχετο πλαίσιο.

– Καλλιτέχνες που εμπνέονται από όνειρα ή τυχαίες εικόνες, οι οποίες μετέπειτα αποκτούν προφητική αξία. (Σε αυτη την κατηγορία παραδείγματος αναφέρω και το περιστατικό του βομβαρδισμού των Ιρανικών εγκαταστάσεων με βομβαρδιστικά αεροσκάφη και πυραύλους Tomahawk στις 22 Ιουνίου του 2025. Ακριβώς ενα μήνα πριν στις 2 Μαΐου και στο προσωπικό μου music & scenario concept Innate Trigger και στο track ” Beyond the collapse ” του playlist/album  “In war” η ιστορία που συνοδεύεται απο την μουσική του track περιγράφει εναν βομβαρδισμό με αρκετές ομοιότητες με τον βομβαρδισμό που έγινε στις 22 Ιουνίου.) 

 

Η συγχρονικότητα δεν ισχυρίζεται απαραίτητα ότι υπάρχει «κάποιος» που στέλνει τα σημάδια. Απλώς προτείνει ότι η πραγματικότητα έχει έναν τρόπο να ευθυγραμμίζει εσωτερικά και εξωτερικά γεγονότα με νόημα. Κάποιοι θα το δουν ως ψυχολογικό φαινόμενο, άλλοι ως μεταφυσικό.

Ο όρος «συγχρομυστικισμός» (synchromysticism) είναι σχετικά πρόσφατος και συνδυάζει δύο έννοιες, συγχρονικότητα και μυστικισμό. Εδώ δεν μιλάμε απλώς για μεμονωμένες συμπτώσεις, αλλά για μια ολόκληρη προσέγγιση που βλέπει την πραγματικότητα ως γεμάτη από μυστικά σύμβολα και συνδέσεις. Οι συγχρομυστικιστές δεν παρατηρούν μόνο τυχαίες συμπτώσεις, αλλά υφαίνουν δίκτυα νοήματος που εκτείνονται σε ταινίες, τραγούδια, διαφημίσεις, ειδήσεις, ιστορικά γεγονότα.

Ο συγχρομυστικισμός άνθισε ιδιαίτερα με το διαδίκτυο. Στα blogs και τα forums των αρχών του 2000, χρήστες άρχισαν να αναλύουν ταινίες, κόμικς και μουσικά βίντεο, ανακαλύπτοντας μοτίβα που επαναλαμβάνονταν και έμοιαζαν να «προαναγγέλλουν» γεγονότα ή να αποκαλύπτουν μυστικά της πραγματικότητας.

Ένα παράδειγμα είναι η ερμηνεία ταινιών όπως το The Matrix όχι μόνο ως επιστημονική φαντασία, αλλά ως αλληγορία για τον έλεγχο της πραγματικότητας και τη δυνατότητα αφύπνισης. Άλλο παράδειγμα είναι οι «συμπτώσεις» που πολλοί παρατήρησαν σε ταινίες που φαίνεται να περιέχουν «κρυφές» αναφορές σε μεγάλα γεγονότα, όπως η 11η Σεπτεμβρίου.

Ο Chris Knowles, blogger και συγγραφέας, υπήρξε μια από τις σημαντικές φωνές του συγχρομυστικισμού, συνδέοντας την ποπ κουλτούρα με μυθολογικά και αποκρυφιστικά μοτίβα. Ο Alan Moore, δημιουργός των V for Vendetta και Watchmen, επίσης συχνά μιλούσε για την τέχνη ως «μαγεία», τροφοδοτώντας αυτήν την κοσμοθεωρία.

Σε αντίθεση με τη συγχρονικότητα και τον συγχρομυστικισμό, ο προγνωστικός προγραμματισμός (predictive programming) είναι πιο κοντά σε αυτό που θα λέγαμε «θεωρία συνωμοσίας». Η ιδέα είναι ότι μέσα από την τέχνη, τις ταινίες, τις σειρές και τα media, οι μάζες προετοιμάζονται για μελλοντικά γεγονότα. Δεν πρόκειται δηλαδή για τυχαία σύμπτωση ή για προσωπική αποκάλυψη, αλλά για σκόπιμη τοποθέτηση συμβόλων και αφηγήσεων με στόχο την εξοικείωση του κοινού με αυτό που θα έρθει.

 

Παραδείγματα που αναφέρονται συχνά

– Οι Simpsons, που φέρονται να «προέβλεψαν» πολλά γεγονότα (από την προεδρία του Trump μέχρι την πανδημία).

– Η ταινία The Lone Gunmen (spin-off των X-Files) που πρόβαλε το σενάριο ενός αεροπλάνου να πέφτει σε ουρανοξύστες λίγους μήνες πριν από την 11η Σεπτεμβρίου.

– Οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας που φαντάστηκαν drones, αναγνώριση προσώπου, κοινωνικά δίκτυα, πολύ πριν αυτά γίνουν πραγματικότητα.

 

Οι υποστηρικτές της θεωρίας λένε ότι πρόκειται για «ψυχολογική προετοιμασία». Οι σκεπτικιστές απαντούν ότι είναι απλά το αποτέλεσμα του ότι οι καλλιτέχνες συχνά έχουν ένστικτο ή παρατηρούν τάσεις που αργότερα πραγματοποιούνται.

 

Παρόλο που μοιάζουν, οι τρεις έννοιες έχουν βασικές διαφορές

– Συγχρονικότητα: Εστιάζει στο ατομικό βίωμα, μια εσωτερική σύμπτωση με προσωπικό νόημα.

– Συγχρομυστικισμός: Εστιάζει στο συλλογικό, βλέποντας το σύμπαν και την κουλτούρα σαν έναν ιστό γεμάτο κρυφές συνδέσεις.

– Προγνωστικός προγραμματισμός: Εστιάζει στην πρόθεση, θεωρώντας ότι κάποιοι «βάζουν» σύμβολα και αφηγήσεις για να προετοιμάσουν ή να κατευθύνουν το κοινό.

Οι δύο πρώτες έννοιες μπορούν να ιδωθούν πιο θετικά ή τουλάχιστον πιο ουδέτερα, ενώ η τρίτη έχει έναν πιο «συνωμοσιολογικό» χαρακτήρα.

 

Γνωστοί εκφραστές και θεωρητικοί

– Carl Jung: Ο πατέρας της συγχρονικότητας.

– Philip K. Dick: Συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που μιλούσε για «ζωντανές πληροφορίες» και εναλλακτικές πραγματικότητες.

– Alan Moore: Δημιουργός κόμικς που έβλεπε την τέχνη ως μορφή μαγείας.

– Chris Knowles: Μπλόγκερ και αναλυτής του συγχρομυστικισμού.

– David Icke και άλλοι θεωρητικοί: Συχνά συνέδεσαν το predictive programming με θεωρίες για ελίτ και κοινωνικό έλεγχο.

 

Σήμερα, όλα αυτά τα φαινόμενα έχουν πολλαπλασιαστεί. Τα social media δημιουργούν αμέτρητα «μοτίβα» και memes που επαναλαμβάνονται. Οι άνθρωποι μοιράζονται εμπειρίες συγχρονικότητας, ενώ η ποπ κουλτούρα παράγει αδιάκοπα νέο υλικό που οι συγχρομυστικιστές αναλύουν.

Με την τεχνητή νοημοσύνη και τα big data, κάποιοι μιλούν για μια νέα μορφή προγνωστικού προγραμματισμού, όχι πια από δημιουργούς που βάζουν σκόπιμα σύμβολα, αλλά από αλγορίθμους που μαθαίνουν να κατευθύνουν την αντίληψή μας. Οι «προβλέψεις» των Simpsons ίσως μοιάζουν αθώες μπροστά στην ικανότητα μιας AI να διαβάζει τάσεις και να προβλέπει συμπεριφορές.

Είτε πιστεύεις ότι όλα αυτά είναι συμπτώσεις, είτε ότι υπάρχει κάτι πιο βαθύ, ένα είναι σίγουρο: οι ιστορίες για συγχρονικότητα, συγχρομυστικισμό και προγνωστικό προγραμματισμό μας λένε πολλά για το πώς βλέπουμε τον κόσμο.

Αναζητούμε νόημα, ψάχνουμε μοτίβα, θέλουμε να νιώσουμε ότι υπάρχει ένας διάλογος ανάμεσα σε εμάς και το σύμπαν. Άλλοτε το βλέπουμε ως ψυχολογικό φαινόμενο, άλλοτε ως μυστικιστική αποκάλυψη, και άλλοτε ως σκοτεινό σχέδιο χειραγώγησης.

Όπως και να ’χει, το παιχνίδι με τα σύμβολα και τις συμπτώσεις είναι εδώ για να μείνει. Και ίσως το πιο ενδιαφέρον δεν είναι αν προβλέπουν το μέλλον, αλλά τι αποκαλύπτουν για εμάς τους ίδιους, την ανάγκη μας να βρούμε τάξη μέσα στο χάος.