Οι θάνατοι στο Khamar-Daban: Οι ομοιότητες με το Dyatlov Pass και μία σημαντική διαφορά

Οι θάνατοι στο Khamar-Daban: Οι ομοιότητες με το Dyatlov Pass και μία σημαντική διαφορά

Το καλοκαίρι του 1993, στα αφιλόξενα βουνά της νότιας Σιβηρίας και συγκεκριμένα στην οροσειρά Khamar-Daban, εκτυλίχθηκε ένα περιστατικό που για πολλούς ερευνητές της εναλλακτικής γνωσιολογίας αποτελεί τη σύγχρονη σκιά του περίφημου περιστατικού στο Dyatlov Pass το 1959. Το περιστατικό του Khamar-Daban, είναι λιγότερο γνωστό από το Dyatlov, αλλά ίσως ακόμη πιο τρομακτικό, επειδή στην περίπτωση αυτή υπήρξε επιζών. Και η μαρτυρία της επιζήσασας δεν περιγράφει απλώς την τραγωδία στο βουνό, αλλά κάτι που μοιάζει να ξεπήδησε από εφιάλτη.

Η οροσειρά Khamar-Daban εκτείνεται κοντά στη λίμνη Baikal (επίσης γνωστή λόγω της λαογραφίας και των θεωριών εναλλακτικής γνωσιολογίας που αναφέρουν διάφορα περιστατικά), σε μια περιοχή απομονωμένη, άγρια και απρόβλεπτη. Παρά το γεγονός ότι δεν πρόκειται για τα υψηλότερα βουνά του κόσμου, οι καιρικές συνθήκες εκεί μπορούν να μεταβληθούν μέσα σε λίγες ώρες από ήπιο καλοκαιρινό τοπίο σε χιονοθύελλα αρκτικών διαστάσεων. Το καλοκαίρι του 1993, μια ομάδα νεαρών πεζοπόρων από το Καζακστάν βρέθηκε ακριβώς στο επίκεντρο αυτής της αγριότητας. Από τους επτά ανθρώπους που ξεκίνησαν την ανάβαση, μόνο μία κοπέλα, η Valentina Utochenko, επέστρεψε ζωντανή.

Το περιστατικό συνέβη τον Αύγουστο του 1993. Δύο ομάδες ορειβατών ξεκίνησαν μαζί μια οργανωμένη διαδρομή στην περιοχή. Η μία ομάδα θα ακολουθούσε χαμηλή διαδρομή μέσα από κοιλάδες και ποτάμια, ενώ η δεύτερη, υπό την καθοδήγηση της έμπειρης Lyudmila Korovina, θα περνούσε από πιο υψηλό και εκτεθειμένο μονοπάτι. Η Korovina δεν ήταν τυχαία φυσιογνωμία. Θεωρούνταν σκληρή αλλά ικανή εκπαιδευτής, με εμπειρία σε δύσκολες διαδρομές και επιβίωση σε ακραίες συνθήκες. Κάποιοι πρώην συνεργάτες της την περιέγραφαν ως υπερβολικά απαιτητική. Άλλοι την θεωρούσαν σχεδόν θρυλική μορφή της σοβιετικής σχολής ορειβασίας.

Η ομάδα της αποτελούνταν από νεαρούς πεζοπόρους και μαθητές, ηλικίας από 15 έως 24 ετών. Το σχέδιο προέβλεπε ότι οι δύο ομάδες θα χωρίζονταν προσωρινά και θα συναντιούνταν ξανά λίγες ημέρες αργότερα σε προκαθορισμένο σημείο κοντά στη λίμνη. Όμως η συνάντηση αυτή δεν έγινε ποτέ.

Από τις πρώτες κιόλας ημέρες, ο καιρός άρχισε να επιδεινώνεται δραματικά. Η ομάδα της Korovina βρέθηκε σε αλπική ζώνη χωρίς φυσική κάλυψη, εκτεθειμένη σε παγωμένη βροχή, ισχυρούς ανέμους και θερμοκρασίες που κατέρρεαν απότομα. Σύμφωνα με μεταγενέστερες αναφορές, η ομάδα αναγκάστηκε να κατασκηνώσει σε σημείο που θεωρήθηκε αργότερα επικίνδυνα εκτεθειμένο. Η βροχή μετατράπηκε σε χιόνι, οι σκηνές χτυπιούνταν ανελέητα από τον αέρα και μέσα στη νύχτα τα στηρίγματα των καταφυγίων έσπασαν.

Το πρωί της 5ης Αυγούστου, η Korovina αποφάσισε ότι έπρεπε να εγκαταλείψουν την κορυφή και να κατέβουν προς χαμηλότερο υψόμετρο αναζητώντας δασική κάλυψη. Όμως ηταν ήδη εξαντλημένοι, βρεγμένοι και παγωμένοι. Εκεί ξεκινά το πραγματικό μυστήριο.

Σύμφωνα με τη μοναδική επιζήσασα, τον νεαρό Alexander Sacha ξαφνικά τον κατέβαλαν ακραία συμπτώματα. Κατέρρευσε χωρίς προειδοποίηση. Στην αρχή νόμιζαν ότι επρόκειτο για εξάντληση ή υποθερμία. Όμως μέσα σε λίγα λεπτά η κατάσταση μετατράπηκε σε απόλυτο χάος. Η Korovina έσπευσε να τον βοηθήσει, αλλά σχεδόν αμέσως κατέρρευσε και η ίδια. Οι υπόλοιποι άρχισαν να ουρλιάζουν από πόνο. Κάποιοι αιμορραγούσαν από μάτια, αυτιά και στόμα. Άλλοι έσκιζαν τα ρούχα τους μανιωδώς. Η Valentina περιέγραψε σκηνές πανικού και παραφροσύνης, με μέλη της ομάδας να σπαρταρούν, να χτυπούν το κεφάλι τους σε βράχους ή να καταρρέουν μέσα στο χιόνι.

Το στοιχείο αυτό είναι που διαφοροποιεί ριζικά το Khamar-Daban από ένα απλό δυστύχημα λόγω καιρού. Η υποθερμία πράγματι μπορεί να προκαλέσει το φαινόμενο του “paradoxical undressing”, όπου το θύμα αισθάνεται ξαφνική υπερθέρμανση και αφαιρεί τα ρούχα του λίγο πριν πεθάνει. Ωστόσο, η μαρτυρία περί αιμορραγίας από τα μάτια και τα αυτιά, η επιθετική συμπεριφορά, οι σπασμοί και οι ξαφνικοί θάνατοι μέσα σε λίγα λεπτά παραμένουν στοιχεία που δύσκολα εντάσσονται σε μία μόνο εξήγηση.

Η Valentina, σε κατάσταση σοκ, εγκατέλειψε το σημείο και κατευθύνθηκε προς το δάσος. Εκεί πέρασε τη νύχτα μέσα σε έναν υπνόσακο, ενώ η χιονοθύελλα συνέχιζε να είναι έντονη. Όταν επέστρεψε την επόμενη ημέρα, βρήκε όλους τους συντρόφους της νεκρούς. Κάλυψε τα σώματα πρόχειρα με μια σκηνή και πήρε μαζί της λίγες προμήθειες, προτού ξεκινήσει μια πολυήμερη περιπλάνηση στα βουνά ακολουθώντας ηλεκτρικά καλώδια και ποτάμια μέχρι να εντοπιστεί από τουρίστες από την Ουκρανία.

Η διάσωση της Valentina είναι από μόνη της εντυπωσιακή. Χωρίς σαφή προσανατολισμό, άρρωστη, εξαντλημένη και ψυχολογικά κατεστραμμένη, κατάφερε να επιβιώσει για ημέρες σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. Αργότερα, όταν ρωτήθηκε γιατί πιστεύει ότι επέζησε εκείνη ενώ όλοι οι άλλοι πέθαναν, η απάντησή της ήταν λιτή, βρισκόταν σε καλή φυσική κατάσταση.

Οι σοβιετικές και ρωσικές αρχές κατέληξαν τελικά ότι οι θάνατοι προκλήθηκαν από υποθερμία. Για την ίδια την Korovina εκτιμήθηκε ότι υπέστη καρδιακή προσβολή όταν είδε τον πρώτο μαθητή της να πεθαίνει. Όμως αυτή η εξήγηση δεν ικανοποίησε ποτέ πολλούς ερευνητές. Οι συνθήκες των θανάτων, η ξαφνικότητα, τα νευρολογικά συμπτώματα και οι αναφορές για αιμορραγίες δημιούργησαν έναν τεράστιο χώρο εικασιών.

Μία από τις πιο λογικές θεωρίες αφορά το υψομετρικό πνευμονικό οίδημα ή εγκεφαλικό οίδημα λόγω altitude sickness. Σε ακραίες περιπτώσεις, η έλλειψη οξυγόνου μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, πανικό, αιμορραγικό βήχα, παραλήρημα και καρδιακή ανεπάρκεια. Ωστόσο, το υψόμετρο στο Khamar-Daban δεν θεωρείται αρκετά μεγάλο ώστε να εξηγεί τόσο ακραία συμπτώματα σε όλους ταυτόχρονα.

Άλλοι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην πιθανότητα δηλητηρίασης. Έχει διατυπωθεί η θεωρία ότι η ομάδα κατανάλωσε τοξικά φυτά ή μολυσμένο νερό. Στην περιοχή υπάρχουν μεταλλευτικές και βιομηχανικές επιβαρύνσεις που έχουν επηρεάσει το περιβάλλον της λίμνης Baikal. Η πιθανότητα βαριάς τοξικής επιβάρυνσης δεν αποκλείεται πλήρως. Παρ’ όλα αυτά, ούτε αυτή η θεωρία εξηγεί απόλυτα γιατί η Valentina δεν παρουσίασε παρόμοια συμπτώματα.

Κάπου εκεί ξεκινούν οι πιο σκοτεινές θεωρίες.

Όπως και στο περιστατικό του Dyatlov, αρκετοί υποστήριξαν ότι η ομάδα βρέθηκε άθελά της μέσα σε στρατιωτική δοκιμή. Η δεκαετία του 1990 ήταν περίοδος κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά πολλές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και προγράμματα παρέμεναν ενεργά και αδιαφανή. Αναφέρθηκε ακόμη και το ενδεχόμενο διαρροής νευροτοξικών ουσιών τύπου Novichok, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αποπροσανατολισμό, σπασμούς, αφρούς στο στόμα και νευρική κατάρρευση. Ωστόσο, δεν βρέθηκαν ποτέ αποδείξεις χημικών παραγόντων στα σώματα.

Άλλοι ερευνητές στράφηκαν σε ένα πολύ πιο αμφιλεγόμενο πεδίο, τα infrasonic phenomena. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, ιδιαίτερες καιρικές και γεωλογικές συνθήκες μπορεί να δημιούργησαν υπόηχους χαμηλής συχνότητας. Οι ήχοι αυτοί δεν ακούγονται συνειδητά από τον άνθρωπο, αλλά μπορούν να προκαλέσουν ακραίο άγχος, αποπροσανατολισμό, πανικό, ναυτία και ψυχολογική αποσταθεροποίηση. Ορισμένες έρευνες έχουν συνδέσει τους υπόηχους ακόμη και με αισθήματα τρόμου ή παραφυσικών και υπερφυσικών φαινομένων. Οι υποστηρικτές της θεωρίας πιστεύουν ότι η ομάδα βίωσε έναν συνδυασμό ακραίας υποθερμίας, εξάντλησης και έκθεσης σε τέτοιου είδους φυσικά φαινόμενα, οδηγούμενη τελικά σε ομαδική κατάρρευση.

Υπάρχει όμως και μία άλλη, σχεδόν μεταφυσική διάσταση γύρω από το περιστατικό. Πριν ξεκινήσει η αποστολή, κάτοικοι της περιοχής είχαν προειδοποιήσει τους ορειβάτες ότι τα ζώα συμπεριφέρονταν παράξενα. Υπήρχαν αφηγήσεις για αρκούδες που έπεφταν μπροστά σε τρένα και για άγρια ζώα που έχαναν κάθε φόβο απέναντι στους ανθρώπους. Η ίδια η κόρη της Korovina, η οποία βρισκόταν στη δεύτερη ομάδα, είχε αναφέρει μια αλλόκοτη συνάντηση με μια άλκη που στεκόταν ακίνητη και την κοιτούσε επίμονα χωρίς να απομακρύνεται.

Για τους υποστηρικτές της εναλλακτικής γνωσιολογίας, τέτοιες λεπτομέρειες αποκτούν ιδιαίτερο βάρος. Θεωρούν ότι πολλές περιοχές του πλανήτη λειτουργούν ως σημεία εξέλιξης ακραίων γεωφυσικών ή και άγνωστων φαινομένων, τα οποία επηρεάζουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τα ζώα. Η Σιβηρία, με τις αχανείς ακατοίκητες εκτάσεις της και το ιστορικό ανεξήγητων συμβάντων, θεωρείται από ορισμένους ένας από αυτούς τους τόπους.

Το Khamar-Daban συχνά συγκρίνεται με το Dyatlov όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής και θεματικής ομοιότητας, αλλά επειδή και στις δύο περιπτώσεις εμφανίζονται κοινά μοτίβα οπως, ξαφνικός πανικός, εγκατάλειψη λογικής συμπεριφοράς, ακραίες καιρικές συνθήκες, ανεπαρκείς επίσημες εξηγήσεις και ένα μόνιμο αίσθημα ότι κάτι λείπει από την επίσημη αφήγηση. Στην περίπτωση Dyatlov, η σοβιετική κυβέρνηση μιλούσε για «μια ακατανίκητη φυσική δύναμη». Στο Khamar-Daban, η λέξη «υποθερμία» χρησιμοποιήθηκε σχεδόν σαν γενική απάντηση σε ένα γεγονός που μοιάζει πολύ πιο περίπλοκο.

Το πιο τρομακτικό στοιχείο της υπόθεσης να είναι ότι η μαρτυρία της Valentina δεν δίνει την αίσθηση ανθρώπων που απλώς πάγωσαν. Δίνει την αίσθηση ανθρώπων που βίωσαν κάτι ξαφνικό, βίαιο και ακατανόητο. Κάτι που κατέρριψε τα σώματα και το μυαλό τους μέσα σε λίγα λεπτά. Κάτι που η ίδια δεν μπόρεσε ποτέ πραγματικά να εξηγήσει.

Όχι μόνο στο πώς πέθαναν οι έξι ορειβάτες, αλλά στο γιατί η ιστορία τους εξακολουθεί να προκαλεί τόσο έντονη ανησυχία δεκαετίες αργότερα. Επειδή σε αντίθεση με άλλες ορειβατικές τραγωδίες, το Khamar-Daban δεν αφήνει πίσω του ένα σαφές αφήγημα επιβίωσης ή λάθους. Αφήνει ένα κενό. Ένα σκοτεινό, παγωμένο κενό πάνω σε μια χιονισμένη πλαγιά της Σιβηρίας, όπου έξι άνθρωποι κατέρρευσαν σχεδόν ταυτόχρονα κάτω από συνθήκες που ακόμη και σήμερα μοιάζουν να αψηφούν τη λογική.

Η Valentina Utochenko δεν έγινε ποτέ δημόσιο πρόσωπο. Δεν έγραψε βιβλία, δεν εμφανίστηκε σε ντοκιμαντέρ, ούτε επιχείρησε να μετατρέψει την επιβίωσή της σε προσωπικό μύθο. Αντίθετα, χάθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από το δημόσιο πεδίο, σαν να προσπάθησε να αφήσει το Khamar-Daban θαμμένο πίσω της.

Και όπως συμβαίνει συχνά με τέτοιες ιστορίες, το βουνό κράτησε τα μυστικά του. Το ίδιο και όσοι πιθανόν γνώριζαν περισσότερα.