Allen Egon Cholakian και ALLATRA: Η διαδικτυακή υπόθεση που επανέφερε τη συζήτηση για το dead internet και το ξέπλυμα της πληροφορίας (information laundering)

Allen Egon Cholakian και ALLATRA: Η διαδικτυακή υπόθεση που επανέφερε τη συζήτηση για το dead internet και το ξέπλυμα της πληροφορίας (information laundering)

 

Το διαδίκτυο υπήρξε πάντοτε ένας τόπος αντιφάσεων. Από τη μία πλευρά αποτελεί τη μεγαλύτερη βιβλιοθήκη γνώσης που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Από την άλλη, είναι ένας χώρος όπου πραγματικά γεγονότα, εικασίες, σκόπιμη παραπληροφόρηση, δημιουργική μυθοπλασία και τεχνολογικά πειράματα συνυπάρχουν καθημερινά, συχνά χωρίς σαφή όρια μεταξύ τους. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, οι χρήστες έμαθαν να αντιμετωπίζουν αυτό το περιβάλλον αναπτύσσοντας μια σχετική «ψηφιακή διαίσθηση». Ένα ύποπτο ηλεκτρονικό μήνυμα, μια πρόχειρα επεξεργασμένη φωτογραφία ή ένας ανώνυμος λογαριασμός μπορούσαν, συνήθως, να αναγνωριστούν έπειτα από προσεκτικό έλεγχο. Η αυθεντικότητα μιας πληροφορίας μπορεί να ήταν δύσκολο να επιβεβαιωθεί, όμως υπήρχε ακόμη η αίσθηση ότι, με αρκετή έρευνα, η αλήθεια βρισκόταν κάπου εκεί έξω.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, κάτι φαίνεται να αλλάζει. Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, η δημιουργία συνθετικών εικόνων και βίντεο, οι ψηφιακές προσωπικότητες που δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε πραγματικούς ανθρώπους και η ολοένα μεγαλύτερη επιρροή των αλγορίθμων έχουν αρχίσει να μεταμορφώνουν το ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναζητούμε την αλήθεια. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν μια πληροφορία είναι ακριβής ή ψευδής. Για πρώτη φορά στην ιστορία του διαδικτύου, αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε αν μπορούμε να εμπιστευθούμε ακόμη και την ίδια την ύπαρξη της πηγής που μας τη μεταφέρει.

Τον Άυγουστο του 2023, μέσα σε αυτό το ψηφιακό τοπίο, μια υπόθεση άρχισε να προσελκύει το ενδιαφέρον χιλιάδων χρηστών, ερευνητών του διαδικτύου και δημιουργών περιεχομένου. Η αφετηρία της έμοιαζε σχεδόν ασήμαντη. Ένα κανάλι στο YouTube, με επαγγελματική αισθητική και ιδιαίτερα μεγάλες παρουσιάσεις γύρω από ζητήματα που αφορούσαν την κλιματική αλλαγή, τη γεωφυσική δραστηριότητα του πλανήτη και τις μελλοντικές προκλήσεις της ανθρωπότητας. Στο κέντρο όλων αυτών των παρουσιάσεων βρισκόταν ένας άνθρωπος που παρουσιαζόταν ως Allen Egon Cholakian. Καλοντυμένος, απόλυτα ήρεμος, με έναν λόγο που συνδύαζε επιστημονική ορολογία, γεωπολιτικές αναφορές και εκκλήσεις για διεθνή συνεργασία, έδινε την εντύπωση ενός ανθρώπου με μακρά ακαδημαϊκή και επαγγελματική πορεία.

Τίποτα από αυτά δεν θα αποτελούσε από μόνο του λόγο για να ασχοληθεί κανείς περισσότερο με την υπόθεση. Το διαδίκτυο φιλοξενεί καθημερινά χιλιάδες επιστήμονες, αναλυτές και σχολιαστές που παρουσιάζουν τις προσωπικές τους απόψεις για τον κόσμο. Ωστόσο, στην περίπτωση του Allen Egon Cholakian, η προσοχή ορισμένων χρηστών δεν στράφηκε αρχικά σε όσα έλεγε, αλλά στον τρόπο με τον οποίο εμφανιζόταν μπροστά στην κάμερα. Σε πολύωρες παρουσιάσεις παρέμενε σχεδόν απόλυτα ακίνητος. Οι κινήσεις των χεριών του ήταν ελάχιστες. Οι εκφράσεις του προσώπου του άλλαζαν ελάχιστα. Ολόκληρη η εικόνα έδινε σε αρκετούς θεατές την εντύπωση μιας παρουσίας που έμοιαζε παράξενα αφύσικη. Για κάποιους επρόκειτο απλώς για έναν ιδιόρρυθμο ομιλητή. Για άλλους, ήταν η πρώτη ένδειξη ότι κάτι δεν ταίριαζε με τη δημόσια εικόνα του.

Όπως συμβαίνει συχνά στις πιο ενδιαφέρουσες διαδικτυακές έρευνες, η ιστορία δεν ξεκίνησε από κάποια θεαματική αποκάλυψη. Ξεκίνησε από μια μικρή παρατήρηση. Κάποιος πρόσεξε κάτι ασυνήθιστο. Ένας δεύτερος αναζήτησε περισσότερες πληροφορίες. Ένας τρίτος συνέκρινε φωτογραφίες, βιογραφικά και δημόσιες εμφανίσεις. Σύντομα, εκατοντάδες χρήστες άρχισαν να εξετάζουν το ψηφιακό αποτύπωμα του Allen Egon Cholakian. Αναζητούσαν ανεξάρτητες αναφορές, ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις, επαγγελματικές διαδρομές, ιστορικά στοιχεία και κάθε διαθέσιμη πληροφορία που θα μπορούσε να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει όσα παρουσιάζονταν δημόσια. Όσο περισσότερο προχωρούσε αυτή η συλλογική διαδικτυακή έρευνα, τόσο περισσότερο το ενδιαφέρον μετατοπιζόταν από το ίδιο το πρόσωπο προς το ευρύτερο οικοσύστημα που το περιέβαλλε.

Κάπου εκεί η υπόθεση απέκτησε μια εντελώς διαφορετική διάσταση. Οι αναζητήσεις άρχισαν να οδηγούν σε οργανισμούς, ιστοσελίδες, πρωτοβουλίες και δημόσιες δηλώσεις που συνδέονταν μεταξύ τους με τρόπους οι οποίοι απαιτούσαν πολύ προσεκτικότερη εξέταση. Το όνομα της Earth Save Science Collaborative εμφανιζόταν επανειλημμένα. Στη συνέχεια, στην έρευνα άρχισαν να εμφανίζονται αναφορές στην Creative Society και αργότερα στην ALLATRA, μια οργάνωση που τα τελευταία χρόνια έχει απασχολήσει τόσο τα μέσα ενημέρωσης όσο και δημόσιους φορείς σε διάφορες χώρες. Από εκείνο το σημείο και μετά, η ιστορία έπαψε να αφορά αποκλειστικά έναν άνθρωπο. Είχε μετατραπεί σε έναν περίπλοκο διαδικτυακό φάκελο, όπου πρόσωπα, οργανισμοί, ιστοσελίδες, δημόσιες ανακοινώσεις, αντικρουόμενες ερμηνείες και χιλιάδες χρήστες του διαδικτύου συνέθεταν ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο παζλ.

Το αξιοσημείωτο είναι ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έγινε γνωστή μόνο επειδή κατέληξε σε έρευνα των αρχών. Αλλα και γιατί ανέδειξε ένα πολύ βαθύτερο πρόβλημα. Για πρώτη φορά, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων δεν συζητούσε μόνο αν μια πληροφορία ήταν αληθινή ή ψευδής. Συζητούσε αν μια ολόκληρη διαδικτυακή προσωπικότητα, μαζί με το οικοσύστημα πληροφοριών που τη συνόδευε, μπορούσε να αξιολογηθεί με τα παραδοσιακά κριτήρια αξιοπιστίας ή αν είχε πλέον φτάσει η εποχή όπου αυτά τα κριτήρια δεν επαρκούσαν.

Η υπόθεση του Allen Egon Cholakian δεν αποτελεί, επομένως, το αντικείμενο αυτού του άρθρου. Αποτελεί το σημείο εκκίνησης. Ένα σύγχρονο case study, μέσα από το οποίο μπορούμε να εξετάσουμε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και ταυτόχρονα πιο ανησυχητικά ερωτήματα της ψηφιακής εποχής, τι συμβαίνει όταν η ίδια η πραγματικότητα του διαδικτύου αρχίζει να γίνεται δυσκολότερο να επαληθευτεί;

Πριν όμως επιχειρήσουμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, αξίζει να ακολουθήσουμε βήμα προς βήμα τη διαδρομή της ίδιας της έρευνας. Πώς ξεκίνησε; Ποια στοιχεία εντόπισαν οι διαδικτυακοί ερευνητές; Πώς η αναζήτηση γύρω από ένα φαινομενικά άγνωστο πρόσωπο οδήγησε στην Earth Save Science Collaborative, στην Creative Society, στην ALLATRA και σε μια από τις πιο πολυσυζητημένες διαδικτυακές υποθέσεις των τελευταίων ετών;

Για να κατανοήσουμε όμως αυτή τη διαδρομή, χρειάζεται πρώτα να ανοίξουμε τον ίδιο τον φάκελο της υπόθεσης. Και εκεί, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη από ό,τι θα μπορούσε να φανταστεί κανείς.

Η πρώτη εντύπωση που δημιουργεί η υπόθεση του Allen Egon Cholakian είναι παραπλανητικά απλή. Κάποιος εμφανίζεται στο YouTube παρουσιάζοντας εκτενείς αναλύσεις για την κλιματική αλλαγή, τη γεωδυναμική δραστηριότητα του πλανήτη, τη μικροπλαστική ρύπανση και ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Το κανάλι Earth Save Science Collaborative διαθέτει επαγγελματική αισθητική, πολυάριθμα βίντεο, μεταφράσεις σε πολλές γλώσσες και μια ολοκληρωμένη διαδικτυακή παρουσία. Με την πρώτη ματιά, τίποτα δεν παραπέμπει σε κάποιο διαδικτυακό μυστήριο. Αντίθετα, όλα μοιάζουν να έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποπνέουν θεσμικό κύρος και επιστημονική αξιοπιστία.

Η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει όταν ορισμένοι χρήστες του διαδικτύου πρόσεξαν κάτι που δεν σχετιζόταν με το περιεχόμενο των παρουσιάσεων, αλλά με τον ίδιο τον παρουσιαστή. Η σχεδόν απόλυτη ακινησία του σώματος, η περιορισμένη εκφραστικότητα και η συνολική αίσθηση που απέπνεαν τα βίντεο οδήγησαν αρκετούς να αναρωτηθούν αν επρόκειτο για ιδιαίτερο τρόπο παρουσίασης ή για χρήση τεχνολογιών επεξεργασίας εικόνας. Το ερώτημα αυτό αποτέλεσε την αφετηρία μιας πολύ ευρύτερης διαδικτυακής έρευνας, στην οποία συμμετείχαν ανεξάρτητοι χρήστες, κοινότητες του Reddit και δημιουργοί περιεχομένου.

Από εκείνο το σημείο και μετά, η προσοχή μετατοπίστηκε από τα βίντεο στο ίδιο το δημόσιο προφίλ του Cholakian. Οι διαδικτυακοί ερευνητές άρχισαν να αναζητούν ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις για το βιογραφικό του, τις ακαδημαϊκές του ιδιότητες, την επαγγελματική του διαδρομή και τις δημόσιες εμφανίσεις του. Η αναζήτηση αυτή δεν κατέληξε σε ένα ενιαίο συμπέρασμα. Αντίθετα, αποκάλυψε ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο ψηφιακό οικοσύστημα, μέσα στο οποίο ιστοσελίδες, δελτία Τύπου, βίντεο και προφίλ παρουσίαζαν μια συνεκτική εικόνα του ίδιου προσώπου. Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, δεν ήταν πλέον αν υπήρχαν πληροφορίες, αλλά κατά πόσο αυτές μπορούσαν να επαληθευθούν ανεξάρτητα και να διαχωριστούν από το ίδιο το επικοινωνιακό δίκτυο που τις παρήγαγε.

Ένα από τα πρώτα σταθερά σημεία της έρευνας ήταν η Earth Save Science Collaborative (ESSC). Πρόκειται για έναν πραγματικό, ενεργό διαδικτυακό οργανισμό, με επίσημη ιστοσελίδα, δημοσιεύσεις, βίντεο και στοιχεία επικοινωνίας. Στην ιστοσελίδα αυτή ο Allen Egon Cholakian παρουσιάζεται ως ερευνητής με ενδιαφέρον στη διασταύρωση της κλιματικής αλλαγής και της εθνικής ασφάλειας, ενώ γίνεται εκτενής αναφορά στην προηγούμενη επαγγελματική του πορεία και στη σημερινή του δραστηριότητα. Παράλληλα, μεγάλο μέρος του περιεχομένου της ESSC περιστρέφεται γύρω από την υπόθεση ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια επικείμενη γεωδυναμική κρίση, με ιδιαίτερη έμφαση στη λεγόμενη «Σιβηρική μαγματική στήλη» και στην ανάγκη δημιουργίας ενός διεθνούς επιστημονικού κέντρου για την αντιμετώπισή της.

Καθώς όμως η έρευνα προχωρούσε, οι διαδικτυακοί ερευνητές παρατήρησαν ότι η ESSC δεν αποτελούσε ένα απομονωμένο εγχείρημα. Πολλές από τις δημόσιες αναφορές, τα βίντεο και τις ανακοινώσεις οδηγούσαν σε μια ευρύτερη πρωτοβουλία με την ονομασία Creative Society, η οποία προωθεί την ιδέα μιας παγκόσμιας συνεργασίας για την αντιμετώπιση κλιματικών και κοινωνικών κρίσεων. Από εκεί, το νήμα οδηγούσε ακόμη πιο μακριά, στη διεθνή κοινωνική κίνηση ALLATRA. Στις επίσημες ιστοσελίδες τόσο της ESSC όσο και της ALLATRA, η σχέση αυτή δεν παρουσιάζεται ως κρυφή. Αντίθετα, δηλώνεται δημόσια ότι από το 2024 ο Cholakian εκπροσωπεί την ALLATRA στις Ηνωμένες Πολιτείες και διεθνώς ως καταχωρισμένος ξένος αντιπρόσωπος, ενώ η ίδια η οργάνωση φιλοξενεί συστηματικά τις παρεμβάσεις και τα βίντεό του.

Ακριβώς σε αυτό το σημείο η υπόθεση απέκτησε γεωπολιτική διάσταση. Η ALLATRA έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονης δημόσιας αντιπαράθεσης τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε σχέση με την Ουκρανία και τη Ρωσία. Η ίδια η οργάνωση υποστηρίζει ότι μέλη και εθελοντές της υπέστησαν διώξεις και εκστρατείες δυσφήμισης, ενώ σε ανακοινώσεις της αποδίδει σημαντικό μέρος αυτής της αντιπαράθεσης σε πολιτικούς και γεωπολιτικούς λόγους. Από την άλλη πλευρά, σε διάφορες χώρες έχουν διατυπωθεί δημόσιες επικρίσεις και κατηγορίες για τον χαρακτήρα και τη λειτουργία της οργάνωσης. Η αξιολόγηση αυτών των αντικρουόμενων θέσεων είναι αντικείμενο έρευνας των αρχών, αυτό που έχει σημασία είναι ότι η διαδικτυακή έρευνα γύρω από τον Allen Egon Cholakian οδήγησε αναπόφευκτα σε αυτό το ευρύτερο οικοσύστημα και στις αντιπαραθέσεις που το συνοδεύουν.

Από αυτό το σημείο και μετά, το ερώτημα παύει να αφορά αποκλειστικά τον Allen Egon Cholakian, την Earth Save Science Collaborative ή την ALLATRA. Το πραγματικό ερώτημα γίνεται πολύ ευρύτερο, τι συμβαίνει όταν η ίδια η τεχνολογία μάς επιτρέπει να αμφισβητούμε όχι μόνο τις πληροφορίες που διαβάζουμε, αλλά και την αυθεντικότητα των ανθρώπων, των οργανισμών και των ψηφιακών οικοσυστημάτων που τις παράγουν; Και αυτό είναι το σημείο όπου η συγκεκριμένη υπόθεση μετατρέπεται σε αφετηρία μιας πολύ μεγαλύτερης συζήτησης γύρω από το Dead & Fake Internet.

Ανεξάρτητα από το ποιο συμπέρασμα θα βγάλει κανείς για την υπόθεση του Allen Egon Cholakian, την Earth Save Science Collaborative ή την ALLATRA, υπάρχει ένα γεγονός που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Η συγκεκριμένη διαδικτυακή έρευνα αποκάλυψε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του διαδικτύου. Αποκάλυψε ότι βρισκόμαστε σε μια ιστορική περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακοί μηχανισμοί αξιολόγησης της αξιοπιστίας αρχίζουν να δοκιμάζονται με τρόπους που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδιανόητοι. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος είναι ο Allen Egon Cholakian. Βρίσκεται κυρίως στο γιατί χιλιάδες άνθρωποι θεώρησαν πλέον εύλογο να αναρωτηθούν αν μια τόσο εκτεταμένη διαδικτυακή παρουσία μπορεί να είναι εν μέρει ή εξ ολοκλήρου προϊόν συνθετικής ψηφιακής κατασκευής.

Αυτό ακριβώς το ερώτημα επανέφερε στο προσκήνιο μια θεωρία που για αρκετά χρόνια αντιμετωπιζόταν κυρίως ως διαδικτυακό παράδοξο, την θεωρία του νεκρού διαδικτύου (Dead Internet Theory). Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του διαδικτυακού περιεχομένου δεν παράγεται πλέον από πραγματικούς ανθρώπους αλλά από αυτοματοποιημένα συστήματα, λογαριασμούς bot, αλγοριθμικά μοντέλα και τεχνητή νοημοσύνη, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ τους δημιουργώντας την εντύπωση μιας ζωντανής ανθρώπινης δραστηριότητας, δημιουργόντας ψεύτικο (fake) περιεχόμενο . Για αρκετά χρόνια η θεωρία αυτή παρέμενε περισσότερο μια πολιτισμική μεταφορά παρά μια τεχνική υπόθεση. Σήμερα, όμως, η αλματώδης πρόοδος των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, των γεννητριών εικόνας, των συνθετικών φωνών και των εργαλείων δημιουργίας βίντεο έχει μετατρέψει ένα μέρος αυτής της συζήτησης από καθαρή εικασία σε ένα τεχνολογικά εφικτό ενδεχόμενο.

Η πραγματική μεταβολή δεν αφορά μόνο την παραγωγή ψευδών κειμένων, εικόνων ή παραποιημένων βίντεο. Αυτές οι τεχνικές υπάρχουν εδώ και αρκετά χρόνια. Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι πλέον μπορεί να κατασκευαστεί ολόκληρη μια ψηφιακή ταυτότητα. Ένα πρόσωπο μπορεί να διαθέτει φωτογραφίες υψηλής ποιότητας, λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα, επαγγελματικό βιογραφικό, ιστοσελίδα, βίντεο, συνεντεύξεις, δημοσιεύσεις και εκατοντάδες διαδικτυακές αναφορές που αλληλοεπιβεβαιώνονται. Κάθε επιμέρους στοιχείο μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό. Όταν όμως όλα αυτά σχεδιάζονται ως ένα ενιαίο πληροφοριακό οικοσύστημα, η αξιοπιστία δεν προκύπτει πλέον από την ανεξάρτητη επιβεβαίωση των πληροφοριών, αλλά από την ίδια την αρχιτεκτονική του συστήματος που τις παράγει.

Το φαινόμενο αυτό συνδέεται στενά με μια έννοια που οι ερευνητές της παραπληροφόρησης αποκαλούν ξέπλυμα πληροφορίας (information laundering). Όπως ακριβώς στο οικονομικό ξέπλυμα χρήματος η προέλευση των κεφαλαίων αποκρύπτεται μέσω διαδοχικών συναλλαγών, έτσι και στο πληροφοριακό περιβάλλον μια αρχική πληροφορία μπορεί να αναπαραχθεί από πολλαπλές ιστοσελίδες, λογαριασμούς και πλατφόρμες, ώστε τελικά να αποκτήσει την εικόνα μιας ανεξάρτητα επιβεβαιωμένης αλήθειας. Ο χρήστης βλέπει πολλές διαφορετικές πηγές να συμφωνούν μεταξύ τους. Αυτό που δεν είναι πάντοτε προφανές είναι ότι οι πηγές αυτές μπορεί να αποτελούν τμήματα του ίδιου οικοσυστήματος. Η αξιοπιστία, επομένως, δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα πολυφωνίας. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα σχεδιασμένης αναπαραγωγής.

Παράλληλα, η έννοια της συνθετικής ταυτότητας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ένας ψεύτικος λογαριασμός στα κοινωνικά δίκτυα ήταν συνήθως εύκολο να εντοπιστεί. Σήμερα, όμως, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει φωτορεαλιστικά πρόσωπα που δεν αντιστοιχούν σε πραγματικούς ανθρώπους, να παράγει φυσικό προφορικό λόγο, να γράψει εκατοντάδες άρθρα με συνεκτικό ύφος και να διατηρήσει συνεχή διαδικτυακή παρουσία για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σε συνδυασμό με αυτοματοποιημένα δίκτυα λογαριασμών, αυτή η τεχνολογία επιτρέπει τη δημιουργία ψηφιακών προσωπικοτήτων που δύσκολα μπορούν να διακριθούν από πραγματικούς χρήστες χωρίς εξειδικευμένη έρευνα.

Δεν πρόκειται για υποθετικά σενάρια. Ήδη σήμερα συναντάμε εικονικούς influencers με εκατομμύρια ακολούθους, ψηφιακούς παρουσιαστές ειδήσεων, συνθετικά μοντέλα στη διαφήμιση και avatars που εκπροσωπούν επιχειρήσεις ή οργανισμούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εφαρμογές αυτές είναι απολύτως νόμιμες και παρουσιάζονται με διαφάνεια. Η ύπαρξή τους, όμως, δείχνει ότι η τεχνολογία για τη δημιουργία πειστικών ψηφιακών προσωπικοτήτων δεν αποτελεί πλέον μελλοντική υπόθεση,αποτελεί ήδη μέρος της καθημερινότητας.

Το ίδιο ισχύει και για τα οργανωμένα δίκτυα αυτοματοποιημένων λογαριασμών. Εδώ και αρκετά χρόνια, ερευνητές της κυβερνοασφάλειας, πανεπιστήμια και μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν δημοσιεύσει αναλύσεις για τη χρήση bot networks σε πολιτικές εκστρατείες, εμπορική προώθηση, χρηματοπιστωτική χειραγώγηση και επιχειρήσεις επιρροής. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι λογαριασμοί αυτοί δεν επιδιώκουν να πείσουν άμεσα τον χρήστη. Στόχος τους είναι να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ευρείας συναίνεσης, ώστε μια άποψη να φαίνεται περισσότερο αποδεκτή ή δημοφιλής από όσο πραγματικά είναι.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο όπου η υπόθεση του Allen Egon Cholakian αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Όχι επειδή αποδεικνύει ότι η Dead Internet Theory είναι σωστή. Ούτε επειδή αποδεικνύει ότι μια συγκεκριμένη διαδικτυακή προσωπικότητα είναι αυθεντική ή συνθετική. Η αξία της βρίσκεται αλλού. Για πρώτη φορά, μια μεγάλη διαδικτυακή κοινότητα αντιμετώπισε μια υπόθεση όπου τα εργαλεία με τα οποία αξιολογούσε μέχρι σήμερα την αξιοπιστία μιας πληροφορίας έμοιαζαν να μην επαρκούν. Η αμφιβολία δεν γεννήθηκε από την ύπαρξη αδιάσειστων αποδείξεων, αλλά από το γεγονός ότι η ίδια η τεχνολογία έχει πλέον φτάσει σε επίπεδο όπου τέτοιου είδους ερωτήματα δεν μπορούν να απορριφθούν ως αδύνατα.

Πρόκειται για ενα σημαντικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης ψηφιακής εποχής. Για περισσότερα από τριάντα χρόνια μάθαμε να ελέγχουμε τις πληροφορίες αναζητώντας την πηγή τους. Σήμερα, όμως, αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι ο έλεγχος της πληροφορίας δεν αρκεί. Ίσως χρειαστεί να μάθουμε να ελέγχουμε και την ίδια την προέλευση των πηγών, την αρχιτεκτονική των πληροφοριακών οικοσυστημάτων και τον τρόπο με τον οποίο οικοδομείται η ψηφιακή αξιοπιστία. Και αν αυτή η παρατήρηση ισχύει, τότε η υπόθεση του Allen Egon Cholakian δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη internet mystery. Αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας εποχής στην οποία έχει ήδη εισέλθει το διαδίκτυο.

Σε αυτή τη νέα εποχή, το σημαντικότερο ερώτημα ίσως να μην είναι πλέον «τι είναι αλήθεια;», αλλά «πώς αναγνωρίζεται η αυθεντικότητα όταν ακόμη και η ίδια η πραγματικότητα μπορεί να αναπαραχθεί ψηφιακά;». Και αυτό είναι το ερώτημα που θα μας οδηγήσει στο τελευταίο μέρος αυτού του άρθρου, όπου η συζήτηση παύει να αφορά μια συγκεκριμένη υπόθεση και στρέφεται προς το πιθανό μέλλον της ανθρώπινης επικοινωνίας.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, η ανθρώπινη κοινωνία ανέπτυξε μεθόδους για να προστατευθεί από την παραπληροφόρηση. Οι δημοσιογράφοι διασταύρωναν πηγές. Οι επιστήμονες δημοσίευαν τις μεθοδολογίες τους ώστε να μπορούν να επαναληφθούν τα πειράματα. Τα πανεπιστήμια αξιολογούσαν την εγκυρότητα μιας εργασίας μέσω της επιστημονικής κρίσης, ενώ οι ιστορικοί συνέκριναν διαφορετικά αρχεία πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα. Όλες αυτές οι διαδικασίες είχαν ως κοινό σημείο αναφοράς μια βασική παραδοχή, πίσω από κάθε πληροφορία υπήρχε ένας πραγματικός άνθρωπος, ένας οργανισμός ή ένα γεγονός που, θεωρητικά τουλάχιστον, μπορούσε να εντοπιστεί και να επαληθευτεί.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο με τον οποίο παράγεται το περιεχόμενο. Αλλάζει το ίδιο το σημείο εκκίνησης της εμπιστοσύνης. Σήμερα, ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο μπορεί να συντάξει ένα άρτιο επιστημονικό κείμενο, να δημιουργήσει φωτορεαλιστικές εικόνες ανθρώπων που δεν υπήρξαν ποτέ, να παράγει φυσικό προφορικό λόγο, να μεταφράσει δεκάδες γλώσσες και να διατηρήσει συνεπή ύφος σε εκατοντάδες δημοσιεύσεις. Αν αυτές οι δυνατότητες συνδυαστούν με αυτοματοποιημένα πληροφοριακά δίκτυα, αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου και συνθετικές ψηφιακές ταυτότητες, τότε το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να κατασκευαστούν πειστικές αφηγήσεις. Το ερώτημα είναι πόσο εύκολα μπορούν να δημιουργηθούν ολόκληρα οικοσυστήματα αξιοπιστίας.

Ήδη σήμερα βλέπουμε τα πρώτα δείγματα αυτής της μετάβασης. Εικονικοί influencers συνεργάζονται με διεθνείς εταιρείες. Ψηφιακά μοντέλα εμφανίζονται σε διαφημιστικές καμπάνιες. Επιχειρήσεις χρησιμοποιούν avatars για την εξυπηρέτηση πελατών. Συνθετικοί παρουσιαστές μεταδίδουν ειδήσεις σε ορισμένες χώρες, ενώ λογισμικά τεχνητής νοημοσύνης συμμετέχουν στη συγγραφή άρθρων, στην παραγωγή μουσικής, στην επεξεργασία βίντεο και στη δημιουργία γραφικών. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η τεχνολογία χρησιμοποιείται συνήθως με διαφάνεια και εξυπηρετεί συγκεκριμένους σκοπούς. Η ύπαρξή της, όμως, αποδεικνύει ότι τα όρια ανάμεσα στο ανθρώπινο και στο συνθετικό περιεχόμενο γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα.

Αυτή η εξέλιξη δημιουργεί μια βαθύτερη πολιτισμική μεταβολή. Για δεκαετίες μάθαμε να αναζητούμε περισσότερες πληροφορίες ως απάντηση στην αβεβαιότητα. Όταν δεν γνωρίζαμε κάτι, ψάχναμε περισσότερες πηγές, περισσότερα άρθρα, περισσότερες φωτογραφίες ή περισσότερες μαρτυρίες. Στην εποχή της συνθετικής πληροφορίας, όμως, η ποσότητα παύει να αποτελεί εγγύηση αξιοπιστίας. Ένα δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων ιστοσελίδων, λογαριασμών στα κοινωνικά δίκτυα και άρθρων μπορούν να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ανεξάρτητης επιβεβαίωσης, ακόμη κι όταν αποτελούν τμήματα του ίδιου πληροφοριακού οικοσυστήματος. Η πρόκληση του μέλλοντος δεν θα είναι να έχουμε πρόσβαση σε περισσότερες πληροφορίες. Θα είναι να κατανοούμε την προέλευση, τις διασυνδέσεις και τη διαδρομή τους.

Αυτό σημαίνει ότι η ψηφιακή παιδεία των επόμενων ετών δεν θα περιορίζεται στην ικανότητα χρήσης της τεχνολογίας. Θα περιλαμβάνει την ικανότητα αναγνώρισης πληροφοριακών μοτίβων, την κατανόηση του τρόπου λειτουργίας των αλγορίθμων, την αναζήτηση πρωτογενών πηγών και την καλλιέργεια μιας νέας μορφής κριτικής σκέψης. Ίσως οι σημαντικότερες δεξιότητες του πολίτη του 21ου αιώνα να μην είναι η ταχύτητα με την οποία καταναλώνει πληροφορίες, αλλά η υπομονή με την οποία τις εξετάζει και η ικανότητά του να αποδέχεται ότι ορισμένα ερωτήματα μπορεί να παραμείνουν προσωρινά αναπάντητα.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο νόημα της υπόθεσης Allen Egon Cholakian. Η υπόθεση αυτή λειτούργησε σαν καθρέφτης μιας εποχής που αλλάζει. Έδειξε πόσο εύκολα μια διαδικτυακή προσωπικότητα μπορεί να εξελιχθεί σε αντικείμενο παγκόσμιας έρευνας, επειδή οι ίδιοι οι χρήστες συνειδητοποίησαν ότι οι μέχρι σήμερα μηχανισμοί επαλήθευσης ίσως να μην επαρκούν πλέον.

Σε συνέχεια αυτης της προσέγγισης η μεγαλύτερη πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι η αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας ούτε η αυτοματοποίηση της δημιουργικότητας. Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή να είναι ότι μας αναγκάζει να επαναπροσδιορίσουμε την ίδια την έννοια της εμπιστοσύνης. Για πρώτη φορά στην ιστορία, η αξιοπιστία δεν θα εξαρτάται μόνο από το τι λέγεται, αλλά και από το ποιος το λέει, πώς μπορούμε να επαληθεύσουμε την ύπαρξή του και ποιο πληροφοριακό οικοσύστημα στηρίζει την παρουσία του.

Αν αυτό είναι το μέλλον που διαμορφώνεται μπροστά μας, τότε η υπόθεση του Allen Egon Cholakian δεν αποτελεί ούτε την πρώτη ούτε την τελευταία ιστορία αυτού του είδους. Είναι πιθανό να αποτελεί απλώς ένα από τα πρώτα παραδείγματα μιας νέας κατηγορίας διαδικτυακών ερευνών, όπου το αντικείμενο δεν θα είναι μόνο η αλήθεια μιας πληροφορίας, αλλά η ίδια η αυθεντικότητα της ψηφιακής πραγματικότητας μέσα στην οποία αυτή γεννήθηκε.

Όταν ο ιστορικός του μέλλοντος επιχειρήσει να περιγράψει τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, ίσως να μη σταθεί τόσο στην εμφάνιση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, των συνθετικών εικόνων ή των ψηφιακών βοηθών. Είναι πιθανότερο να περιγράψει αυτή την περίοδο ως τη στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος άρχισε να αμφιβάλλει, όχι μόνο για την εγκυρότητα των πληροφοριών που λάμβανε, αλλά και για την ίδια την αυθεντικότητα των προσώπων που τις παρήγαγαν. Για πρώτη φορά στην ιστορία του διαδικτύου, η ύπαρξη μιας διαδικτυακής προσωπικότητας έπαψε να θεωρείται αυτονόητη και μετατράπηκε σε αντικείμενο έρευνας.

Η υπόθεση του Allen Egon Cholakian είναι σημαντική επειδή αναδεικνύει τα όρια της σημερινής μας βεβαιότητας. Στη διάρκεια αυτού του άρθρου εξετάσαμε δημόσιες πληροφορίες, επίσημες δηλώσεις, διαδικτυακές έρευνες, ισχυρισμούς και αντικρουόμενες ερμηνείες. Ορισμένα στοιχεία μπορούν να διασταυρωθούν. Και αλλα παραμένουν αντικείμενο έρευνας. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ειλικρινές συμπέρασμα, δεν είναι όλα τα ερωτήματα ώριμα για οριστικές απαντήσεις.

Αυτό, όμως, δεν αποτελεί αδυναμία της έρευνας. Αποτελεί χαρακτηριστικό της εποχής μας. Για πολλές δεκαετίες, η μεγαλύτερη απειλή για την αξιοπιστία της πληροφορίας ήταν το ψεύδος. Σήμερα, η πρόκληση είναι πολύ πιο σύνθετη. Η τεχνολογία μάς επιτρέπει να δημιουργούμε περιεχόμενο, πρόσωπα, φωνές, εικόνες και πληροφοριακά οικοσυστήματα με επίπεδο πειστικότητας που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδύνατο. Δεν γνωρίζουμε ακόμη μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η δυνατότητα. Γνωρίζουμε όμως ότι μας υποχρεώνει να επαναπροσδιορίσουμε τα κριτήρια με τα οποία απονέμουμε την εμπιστοσύνη μας.

Η μεγαλύτερη αξία της υπόθεσης Allen Egon Cholakian βρίσκεται στο ότι μας υπενθυμίζει μια αρχή που η επιστήμη, η ιστορία και η σοβαρή δημοσιογραφία υπηρετούν εδώ και αιώνες, η αμφιβολία δεν είναι εχθρός της γνώσης. Είναι η αφετηρία της. Δεν ερευνούμε επειδή γνωρίζουμε ήδη την απάντηση. Ερευνούμε επειδή αναγνωρίζουμε ότι τα διαθέσιμα στοιχεία μπορεί να είναι ελλιπή, αντικρουόμενα ή να αλλάξουν με την εμφάνιση νέων δεδομένων.

Πέρα του αν ο Allen Egon Cholakian είναι υπαρκτό πρόσωπο και αν η δημόσια εικόνα του είναι αυθεντική ή αν όλες οι συνδέσεις που παρουσιάστηκαν μπορούν να επιβεβαιωθούν πλήρως, το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ ευρύτερο και αφορά όλους μας.

Πώς θα οικοδομήσουμε εμπιστοσύνη σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία μπορεί να αναπαράγει με πειστικότητα όχι μόνο πληροφορίες, αλλά και ανθρώπους, θεσμούς και ολόκληρες ψηφιακές πραγματικότητες;

Η απάντηση ίσως να μη δοθεί από την τεχνητή νοημοσύνη ούτε από τους αλγορίθμους. Ίσως να εξαρτηθεί από κάτι πολύ παλαιότερο, την ανθρώπινη ικανότητα να ερευνά, να διασταυρώνει, να αμφισβητεί με επιχειρήματα και να αποδέχεται ότι, ορισμένες φορές, η πιο υπεύθυνη στάση δεν είναι η βεβαιότητα αλλά η αναμονή μέχρι να προκύψουν καλύτερα στοιχεία.

Πρόκειται για την σημαντικότερη παρακαταθήκη της υπόθεσης Allen Egon Cholakian. Το ότι μας θύμισε πως στην εποχή της συνθετικής πραγματικότητας η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να μάθουμε περισσότερα.

Είναι να μάθουμε πώς να συνεχίσουμε να ερευνούμε.