Zager and Evans – In the Year 2525  (Exordium & Terminus): Το τραγούδι που προανήγγειλε τον μετα-ανθρωπισμό και την δυστοπία και η σκοτεινή διασκευή των Fields of the Nephilim

Zager and Evans – In the Year 2525  (Exordium & Terminus): Το τραγούδι που προανήγγειλε τον μετα-ανθρωπισμό και την δυστοπία και η σκοτεινή διασκευή των Fields of the Nephilim

Υπάρχουν τραγούδια που λειτουργούν ως χρονικά μανιφέστα, ως προειδοποιητικά σήματα που ταξιδεύουν δεκαετίες μπροστά από την εποχή τους. Το «In the Year 2525» των Zager and Evans ανήκει αδιαμφισβήτητα σε αυτην την κατηγορία. Δεν είναι απλώς ένα pop hit του 1969. Είναι μια συμπυκνωμένη δυστοπική αφήγηση, ένα μεταφυσικό χρονικό της ανθρώπινης αλαζονείας, ένα μουσικό δοκίμιο για το τέλος ή ίσως για τον κύκλο, της ανθρώπινης κυριαρχίας.

Οι Zager and Evans δεν ήταν ένα συγκρότημα με μακρά δισκογραφική πορεία. Ο Denny Zager και ο Rick Evans, δύο μουσικοί από τη Νεμπράσκα, βρέθηκαν το 1969 στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος όταν το τραγούδι «In the Year 2525» έφτασε στο νούμερο ένα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το παράδοξο είναι ότι το τραγούδι τους έγινε ένα από τα πιο εμβληματικά one-hit wonders της ιστορίας, την ίδια στιγμή που το περιεχόμενό του ξεπερνούσε κατά πολύ την τυπική pop αισθητική της εποχής. Δεν μιλούσε για έρωτα, ούτε για επανάσταση με τον κλασικό ρομαντικό τρόπο των sixties. Μιλούσε για την εξάντληση του ανθρώπου από τον ίδιο του τον εαυτό.

Το τραγούδι  -> Zager & Evans – In The Year 2525 <-

Το άλμπουμ «2525 (Exordium & Terminus)» φέρει ήδη στον τίτλο του μια βαριά, σχεδόν φιλοσοφική πρόθεση. Οι λατινικές λέξεις Exordium και Terminus σημαίνουν «αρχή» και «τέλος». Δεν πρόκειται για τυχαία επιλογή. Ο δίσκος προτείνει μια κυκλική κοσμοθεωρία, η ανθρώπινη ιστορία δεν είναι μια γραμμική πρόοδος προς το φως, αλλά μια καμπύλη που ίσως οδηγεί πίσω στο μηδέν. Το τραγούδι λειτουργεί ως αφηγηματικός άξονας αυτού του στοχασμού, μια χρονολογική κλιμάκωση που εκτείνεται από το 2525 έως την απροσδιόριστη μετα-ανθρώπινη σιωπή.

Ο τίτλος «In the Year 2525» δεν ξεκινά από το κοντινό μέλλον. Δεν αναφέρεται στο 2000 ή στο 2100. Πηδά πέντε αιώνες μπροστά. Αυτή η απόσταση δημιουργεί μια αίσθηση ψυχρής παρατήρησης, σαν να κοιτάμε την ανθρωπότητα από το εξωτερικό. Κάθε στροφή του τραγουδιού μετακινείται χίλια χρόνια μπροστά, σαν κεφάλαιο ενός χρονικού που περιγράφει την αργή αποδόμηση της βιολογίας, της ηθικής, της οικολογίας και τελικά της ίδιας της έννοιας του ανθρώπου.

Στο έτος 4545, η βιολογική παρακμή γίνεται εμφανής. «You won’t need your teeth, won’t need your eyes». Η εικόνα είναι απλή αλλά τρομακτική. Το σώμα καθίσταται περιττό. Η τεχνολογία έχει αναλάβει τις λειτουργίες του. Σήμερα, στην εποχή της εικονικής πραγματικότητας, της τεχνητής διατροφής, των νευρωνικών διεπαφών και των βιονικών εμφυτευμάτων, αυτή η στροφή δεν μοιάζει πια μεταφορική. Μοιάζει προοικονομία. Η έννοια του post-biological future, τόσο συχνή στη σύγχρονη φιλοσοφία του transhumanism, είχε ήδη υπονοηθεί το 1969 μέσα σε τρεις στίχους.

Στο 5555, η μηχανική υποκατάσταση κορυφώνεται. «Some machine’s doin’ that for you». Το σώμα ατροφεί, τα άκρα κρέμονται άχρηστα. Η μηχανή κινεί, αποφασίζει, ενεργεί. Η εικόνα θυμίζει έντονα μεταγενέστερα δυστοπικά οράματα, από την κυβερνοπανκ λογοτεχνία μέχρι κινηματογραφικές αφηγήσεις όπου ο άνθρωπος διατηρείται ζωντανός μόνο ως βιολογική μονάδα ενέργειας. Εδώ, όμως, δεν υπάρχει βίαιη εξέγερση μηχανών. Υπάρχει παθητική παράδοση. Η απώλεια της πράξης είναι εκούσια, αποτέλεσμα άνεσης και εξάρτησης.

Στο 6565, η τεχνητή αναπαραγωγή μετατρέπει τη ζωή σε προϊόν επιλογής. «You’ll pick your son, pick your daughter too, from the bottom of a long glass tube». Η εικόνα του γυάλινου σωλήνα προαναγγέλλει την εξωσωματική γονιμοποίηση, τη γενετική επιλογή, τη βιοτεχνολογική διαχείριση της ζωής. Η ανθρώπινη γέννηση αποσυνδέεται από το μυστήριο και γίνεται τεχνολογική διαδικασία. Στο πλαίσιο της σύγχρονης συζήτησης περί CRISPR και designer babies, οι στίχοι αυτοί αποκτούν σχεδόν ντοκιμαντερίστικη διάσταση. Η ερώτηση δεν είναι αν μπορούμε να επιλέξουμε τα χαρακτηριστικά των παιδιών μας. Είναι αν, επιλέγοντάς τα, διαγράφουμε την έννοια της απροσδιοριστίας που καθιστά την ανθρώπινη εμπειρία αυθεντική.

Στο 7510 εμφανίζεται η θεολογική κρίση. «If God’s a coming, He oughta make it by then». Η φράση φέρει ειρωνεία και αγωνία. Η θεία παρέμβαση καθυστερεί. Ο άνθρωπος έχει ήδη αναλάβει τον ρόλο του δημιουργού, του γενετιστή, του μηχανικού της ίδιας του της φύσης. Η προσδοκία της κρίσης δεν είναι απαραίτητα θρησκευτική. Είναι υπαρξιακή. Μήπως η ίδια η τεχνολογική ύβρις οδηγεί σε αυτοκαταστροφή;

Στο 8510, ο Θεός αν υπάρχει παρατηρεί. «He’ll either say I’m pleased… or tear it down, and start again». Εδώ η αφήγηση γίνεται κοσμολογική. Η ανθρωπότητα δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος. Είναι ένα πείραμα που μπορεί να επαναληφθεί. Η ιδέα της επανεκκίνησης θυμίζει τόσο βιβλικές αφηγήσεις όσο και σύγχρονες θεωρίες περί κοσμικών κύκλων. Η δημιουργία δεν είναι οριστική. Είναι φάση.

Το 9595 εισάγει την οικολογική εξάντληση. «He’s taken everything this old earth can give, and he ain’t put back nothing». Το 1969, πριν ακόμη το οικολογικό κίνημα αποκτήσει παγκόσμια δυναμική, πριν η κλιματική κρίση γίνει κεντρικό πολιτικό ζήτημα, οι Zager and Evans διατυπώνουν μια κατηγορία εναντίον της ανθρωπότητας. Ο άνθρωπος καταναλώνει χωρίς ανταπόδοση. Η Γη δεν είναι μητέρα. Είναι ορυχείο.

Το φιλοσοφικό τέλος του τραγουδιού μεταφέρει την αφήγηση πέρα από τον άνθρωπο. «Through eternal night, the twinkling of starlight… maybe it’s only yesterday». Ο χρόνος καταρρέει. Η ανθρώπινη ιστορία μοιάζει στιγμιαία σε κοσμική κλίμακα. Ίσως το 2525 να είναι ήδη παρελθόν. Ίσως η επανάληψη είναι αναπόφευκτη. Η ιδέα του αιώνιου κύκλου επαναφέρει τον τίτλο του άλμπουμ: Exordium & Terminus. Αρχή και τέλος ως αδιαχώριστες έννοιες.

Η διασκευή του «In the Year 2525» από τους Fields of the Nephilim προσθέτει μια νέα, σκοτεινή διάσταση στο ήδη δυστοπικό αφήγημα των Zager and Evans. Εκεί όπου η αρχική εκδοχή διατηρεί μια folk-προφητική λιτότητα, η προσέγγιση των Nephilim βυθίζει το τραγούδι σε τελετουργική ατμόσφαιρα, με βαριά, σχεδόν αποκαλυπτική ηχητική υφή. Η φωνή αποκτά χαρακτήρα μαντείου, και όχι αφηγητή η μελωδία παύει να λειτουργεί ως pop προειδοποίηση και μετατρέπεται σε μεταφυσική επίκληση. Στο πλαίσιο της gothic metal αισθητικής, οι στίχοι δεν ακούγονται πια σαν κοινωνιολογική υπόθεση για το μέλλον, αλλά σαν ήδη γραμμένη κοσμική μοίρα. Εάν το πρωτότυπο τραγούδι έθετε ερωτήματα για την τεχνολογική ύβρη, η διασκευή των Nephilim μοιάζει να ψιθυρίζει ότι η πτώση έχει ήδη συμβεί και ότι το 2525 δεν είναι προορισμός, αλλά μνήμη. Με αυτόν τον τρόπο, το τραγούδι αποδεσμεύεται από το ιστορικό του πλαίσιο του 1969 και εντάσσεται σε μια πιο εσωτερική, σχεδόν αποκρυφιστική ανάγνωση του χρόνου, όπου η ανθρωπότητα δεν απειλείται απλώς από την τεχνολογία, αλλά από την ίδια της την αποκοπή από το κοσμικό της μέτρο.

Η διασκευή -> Fields Of The Nephilim – In The Year 2525 (Zager And Evans Cover) <-

Το ιστορικό πλαίσιο του 1969 καθιστά το τραγούδι ακόμη πιο εντυπωσιακό. Την ίδια χρονιά που η NASA προσεδαφίζει ανθρώπους στη Σελήνη, που η τεχνολογία παρουσιάζεται ως θρίαμβος του ανθρώπινου πνεύματος, ένα folk-pop ντουέτο τραγουδά για την τεχνολογία ως μοχλό αποανθρωποποίησης. Ενώ ο κόσμος γιορτάζει την πρόοδο, το τραγούδι ψιθυρίζει την αμφιβολία. Αυτή η αντίθεση του προσδίδει τη δύναμη προφητείας.

Είναι όμως όντως προφητικό; Ίσως όχι με τη μεταφυσική έννοια. Δεν προέβλεψε συγκεκριμένα γεγονότα. Προέβλεψε τάσεις. Προέβλεψε την τεχνολογική εξάρτηση, τη γενετική παρέμβαση, την οικολογική κατάρρευση, την υπαρξιακή απομάκρυνση από τη φύση. Με αυτή την έννοια, λειτουργεί ως πολιτισμικός καθρέφτης που αντανακλά τις υπόγειες ανησυχίες μιας εποχής και τις μεταφέρει στο μέλλον.

Στη σύγχρονη φιλοσοφική συζήτηση περί transhumanism και posthumanism, το «In the Year 2525» αποκτά νέα σημασία. Το transhumanism προτείνει την ενίσχυση του ανθρώπου μέσω τεχνολογίας, την υπέρβαση των βιολογικών περιορισμών. Το posthumanism, πιο ριζοσπαστικό, αμφισβητεί την κεντρικότητα του ανθρώπου ως μέτρου όλων των πραγμάτων. Το τραγούδι μοιάζει να κινείται ανάμεσα στις δύο έννοιες. Από τη μία, παρουσιάζει την τεχνολογική υπέρβαση. Από την άλλη, υπονοεί την απώλεια του ανθρώπινου πυρήνα. Δεν είναι ύμνος στην πρόοδο. Είναι προειδοποίηση για το τίμημά της.

Παραμένει επίκαιρο διότι τα ερωτήματα που θέτει δεν έχουν απαντηθεί. Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε μια εποχή βιοτεχνολογίας; Πού τελειώνει η ενίσχυση και αρχίζει η αλλοίωση; Ποιο είναι το όριο ανάμεσα στην άνεση και στην ατροφία; Και τελικά, αν η ανθρωπότητα καταρρεύσει, θα είναι αποτέλεσμα εξωτερικής τιμωρίας ή εσωτερικής υπερβολής;

Το «In the Year 2525» δεν δίνει απαντήσεις. Διατυπώνει ένα χρονικό υποθετικών μελλοντικών σταθμών που λειτουργούν ως αλληγορία του παρόντος. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη του δύναμη. Δεν είναι απλώς ένα τραγούδι για το 2525. Είναι ένα τραγούδι για το 1969, για το 2026, και για κάθε στιγμή όπου ο άνθρωπος κοιτάζει την ίδια του τη δημιουργία και αναρωτιέται αν έχει ήδη προχωρήσει πολύ μακριά.

Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η γενετική μηχανική και η οικολογική κρίση συνυπάρχουν ως πραγματικότητες και όχι ως σενάρια επιστημονικής φαντασίας, το τραγούδι των Zager and Evans ακούγεται λιγότερο σαν παλιό hit και περισσότερο σαν διαχρονικό μανιφέστο. Ένα μανιφέστο που υπενθυμίζει ότι κάθε Exordium εμπεριέχει ήδη τον Terminus. Και ότι ίσως, μέσα στη σιωπή των άστρων, το μέλλον να είναι πάντα ένας καθρέφτης του παρόντος.