Απο το κίνημα της Τεχνοκρατίας (Technocracy Movement) και το Club of Rome στο World Economic Forum τις Georgia Guidestones και τον χάρτη του Donald Trump.

Απο το κίνημα της Τεχνοκρατίας (Technocracy Movement) και το Club of Rome στο World Economic Forum τις Georgia Guidestones και τον χάρτη του Donald Trump.

Υπάρχουν στιγμές στην πολιτική και επικοινωνιακή πραγματικότητα όπου μια εικόνα λέει περισσότερα από χίλιες δηλώσεις. Μια τέτοια στιγμή φάνηκε να δημιουργείται όταν ο Donald Trump δημοσίευσε στον λογαριασμό του στο Truth Social μια επεξεργασμένη εικόνα, τη Γροιλανδία, τον Καναδά, τη Βενεζουέλα και την Κούβα καλυμμένες με τα αστέρια και τις ρίγες της αμερικανικής σημαίας. Για πολλούς, ήταν απλώς μια προκλητική οπτική δήλωση γεωπολιτικής ισχύος. Για άλλους, όμως, η εικόνα αυτή λειτούργησε σαν σκανδάλη μνήμης, σαν ένα σύμβολο που ενεργοποίησε παλαιότερες ιδέες, χάρτες και κινήματα που φαίνεται να είχαν οραματιστεί κάτι παρόμοιο δεκαετίες πριν.

 

Ο επεξεργασμένος χάρτης του Donald Trump

 

Μία από τις πρώτες αναφορές που επανήλθαν στη συζήτηση ήταν το κίνημα της Τεχνοκρατίας (Technocracy Movement) της δεκαετίας του 1930. Ένα κίνημα που γεννήθηκε μέσα στη μεγάλη ύφεση, σε μια εποχή όπου η πίστη στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και στην πολιτική διακυβέρνηση είχε κλονιστεί βαθιά. Οι τεχνοκράτες πρότειναν κάτι ριζικά διαφορετικό, μια κοινωνία που δεν θα διοικείται από πολιτικούς ή αγορές, αλλά από επιστήμονες, μηχανικούς και τεχνικούς ειδικούς. Το όραμά τους ήταν ένα ενιαίο «Technate» που θα κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη τη Βόρεια και Κεντρική Αμερική, διοικούμενο όχι με χρήμα, αλλά με «ενεργειακή λογιστική». Οι πολίτες δεν θα πληρώνονταν με χρήματα, αλλά θα λάμβαναν «πιστοποιητικά ενέργειας», δηλαδή ποσοτικοποιημένα δικαιώματα κατανάλωσης.

 

Ο χάρτης του κινήματος της τεχνοκρατίας (Technocracy Movement)

 

Στους παλιούς χάρτες του κινήματος, η αμερικανική ήπειρος εμφανίζεται ενοποιημένη κάτω από αυτή τη λογική διαχείρισης πόρων. Αργότερα, στη δεκαετία του 1940, εμφανίζονται παραλλαγές των χαρτών που αφαιρούν τη Νότια Αμερική αλλά διατηρούν τη Βόρεια και Κεντρική σε ενιαία μορφή. Για όσους είδαν την εικόνα του Trump, οι ομοιότητες ήταν αρκετές για να ξαναφέρουν στην επιφάνεια αυτά τα ξεχασμένα οράματα.

Το ενδιαφέρον με την Τεχνοκρατία δεν ήταν μόνο ο γεωγραφικός της χάρτης, αλλά η φιλοσοφία της. Έλεγχος της κατανάλωσης, μέτρηση του αποτυπώματος, ταυτοποίηση πολιτών μέσω ειδικών καρτών, ιεράρχηση της κοινωνίας βάσει τεχνικής γνώσης. Κάποιοι παρατηρούν ότι αρκετά από αυτά τα στοιχεία μοιάζουν εντυπωσιακά σύγχρονα σε μια εποχή όπου συζητούνται η ψηφιακή ταυτότητα, το carbon footprint, η παρακολούθηση κατανάλωσης και η αυξανόμενη επιρροή των τεχνολογικών κολοσσών στη δημόσια ζωή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Γροιλανδία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα τελευταία χρόνια, το παγκόσμιο βλέμμα έχει στραφεί έντονα προς αυτή την παγωμένη γεωγραφική μάζα. Σπάνιες γαίες, γεωστρατηγική θέση, νέες θαλάσσιες οδοί λόγω κλιματικής αλλαγής, αλλά και ιδέες για έξυπνες πόλεις και υποδομές επόμενης γενιάς. Για κάποιους αναλυτές εναλλακτικής γεωπολιτικής, η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένας φυσικός πόρος, αλλά ένα πιθανό πεδίο πειραματισμού για μελλοντικά τεχνολογικά και διοικητικά μοντέλα, όπως τεράστια data centers τεχνητής νοημοσύνης ή πρότυπες πόλεις υψηλής αυτοματοποίησης.

Λίγες δεκαετίες μετά την υποχώρηση της Τεχνοκρατίας, εμφανίζεται ένα άλλο όνομα που επανέρχεται συχνά σε αυτές τις συζητήσεις, το Club of Rome. Ιδρύθηκε το 1968 και έγινε παγκοσμίως γνωστό το 1972 με το βιβλίο «Limits to Growth». Σε αυτό, μια ομάδα επιστημόνων χρησιμοποίησε ένα υπολογιστικό μοντέλο, το World3, για να προσομοιώσει την εξέλιξη της ανθρωπότητας βάσει κατανάλωσης πόρων, πληθυσμιακής αύξησης και βιομηχανικής ανάπτυξης. Το συμπέρασμα ήταν σαφές, αν η οικονομική ανάπτυξη συνεχιστεί χωρίς περιβαλλοντικούς περιορισμούς, ο 21ος αιώνας θα δει ραγδαίες μειώσεις σε τρόφιμα, βιοτικό επίπεδο και πληθυσμό.

Ο πρώτος χάρτης που δημοσίευσε το Club of Rome παρουσίαζε τον κόσμο χωρισμένο σε δέκα μεγάλες γεωπολιτικές ενότητες. Σε αυτόν, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Γροιλανδία εμφανίζονται ως μία ενιαία περιοχή. Για ορισμένους, αυτός ο χάρτης φάνηκε να κουμπώνει περίεργα με τους παλαιότερους τεχνοκρατικούς χάρτες και με τη σύγχρονη εικόνα που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο.

 

Ο πρώτος χάρτης που δημοσίευσε το Club of Rome

 

Το Club of Rome δεν βρίσκεται συχνά στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης, όπως το World Economic Forum. Ωστόσο, παραμένει ενεργό και διατηρεί στενές σχέσεις με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και θρησκευτικούς φορείς, όπως το Βατικανό. Οι θέσεις του για τον πληθυσμό, την κατανάλωση και την ανάγκη ορίων στην ανάπτυξη έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τον περιβαλλοντικό και πολιτικό λόγο των τελευταίων δεκαετιών.

Στα μάτια ορισμένων παρατηρητών, υπάρχει μια ιδεολογική συγγένεια μεταξύ της Τεχνοκρατίας και του Club of Rome, η ιδέα ότι η κοινωνία πρέπει να διοικείται με βάση επιστημονικά δεδομένα, ενεργειακές μετρήσεις και ορθολογική διαχείριση πόρων, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει περιορισμούς στην ανθρώπινη δραστηριότητα και τον περιορισμό του πληθυσμού του πλανήτη. Όταν αυτά συνδυάζονται με τις σύγχρονες συζητήσεις για την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ και τις πρωτοβουλίες του World Economic Forum, δημιουργείται ένα αφήγημα που, για κάποιους, μοιάζει να δείχνει μια διαχρονική γραμμή σκέψης.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα σενάρια του World3 προέβλεπαν μια περίοδο αυξημένης παγκόσμιας ευημερίας γύρω στο 2020 και μια πιθανή έναρξη συστημικής κατάρρευσης γύρω στο 2030, εάν δεν ληφθούν μέτρα. Για ορισμένους, αυτή η χρονική σύμπτωση με πραγματικά γεγονότα και διεθνείς πολιτικές ατζέντες φάνηκε κάτι περισσότερο από τυχαία.

Από εδώ και πέρα, το ερώτημα που τίθεται δεν είναι τόσο αν αυτές οι οργανώσεις σχεδιάζουν το μέλλον, αλλά αν πράγματι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε το μέλλον. Το World Economic Forum βρίσκεται στο προσκήνιο, με δημόσιες ομιλίες, συνόδους και δηλώσεις. Το Club of Rome, πιο διακριτικό, συνεχίζει να δημοσιεύει μελέτες και άρθρα που εξετάζουν πώς μπορεί να αποφευχθεί μια οικολογική και κοινωνική κατάρρευση μέσω περιορισμών στη βιομηχανική και αγροτική παραγωγή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα της μείωσης της παραγωγής και της κατανάλωσης δεν παρουσιάζεται ως απειλή, αλλά ως αναγκαιότητα για έναν υγιέστερο πλανήτη. Η λογική αυτή, όμως, ανοίγει φιλοσοφικά και πολιτικά ερωτήματα, ποιος αποφασίζει ποια είναι τα όρια; Ποιος μετρά την ενέργεια, την κατανάλωση, τον πληθυσμό; Και ποια μορφή διακυβέρνησης μπορεί να διαχειριστεί ένα τόσο λεπτομερές σύστημα ελέγχου;

Όταν όλα αυτά επιστρέφουν στη μνήμη με αφορμή μια απλή εικόνα στα social media, καταλαβαίνει κανείς πόσο ισχυρά είναι τα σύμβολα. Ένας χάρτης δεν είναι ποτέ απλώς γεωγραφία. Είναι ιδεολογία, πρόθεση, φαντασία και φόβος μαζί. Είτε πρόκειται για παλιά τεχνοκρατικά οράματα, είτε για επιστημονικά μοντέλα πρόβλεψης, είτε για σύγχρονες πολιτικές ατζέντες, η κοινή γραμμή είναι η ίδια, η αναζήτηση ενός τρόπου διαχείρισης ενός κόσμου που φαίνεται να ξεπερνά τα όριά του.

Ίσως τελικά η αξία αυτών των συζητήσεων να μην βρίσκεται στην απόδειξη ή τη διάψευση των θεωριών, αλλά στο ότι μας αναγκάζουν να σκεφτούμε βαθύτερα για τη σχέση τεχνολογίας, εξουσίας, πόρων και ανθρώπινης ελευθερίας. Γιατί ανεξάρτητα από το ποιος σχεδίασε ποιον χάρτη πριν από ογδόντα χρόνια, το πραγματικό ερώτημα παραμένει επίκαιρο, ποιο μοντέλο κόσμου διαμορφώνεται σήμερα μπροστά στα μάτια μας και ποιος το σχεδιάζει ;

Και κάπου εδώ, η συζήτηση μεταφέρεται αναπόφευκτα στο παρόν.

Σε αυτό το σημείο πολλοί παρατηρητές στρέφουν το βλέμμα τους προς ένα σύγχρονο πλαίσιο που συζητείται διαρκώς τα τελευταία χρόνια, την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ και τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs). Στην επίσημη διατύπωσή τους, οι στόχοι αυτοί αφορούν την εξάλειψη της φτώχειας, την προστασία του περιβάλλοντος, την ισότητα, την πρόσβαση στην ενέργεια, την υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή, τη βιώσιμη αστικοποίηση και τη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Ωστόσο, για ένα τμήμα ερευνητών της εναλλακτικής γεωπολιτικής σκέψης, η Ατζέντα 2030 δεν διαβάζεται μόνο ως ανθρωπιστικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο, αλλά και ως μια θεσμική απόπειρα καθολικής μέτρησης και ρύθμισης της ανθρώπινης δραστηριότητας σε πλανητικό επίπεδο. Η έννοια της «βιώσιμης κατανάλωσης», της «παρακολούθησης πόρων», της «ψηφιακής ταυτότητας», της «έξυπνης πόλης», της «αποδοτικής ενεργειακής διαχείρισης» και της «μείωσης αποτυπώματος άνθρακα» φέρνει στο προσκήνιο, για ορισμένους, μια ορολογία που μοιάζει να συνομιλεί παράξενα με την παλαιότερη τεχνοκρατική ιδέα της ενεργειακής λογιστικής.

Εκεί όπου οι τεχνοκράτες μιλούσαν για «energy certificates», σήμερα μιλάμε για carbon credits. Εκεί όπου μιλούσαν για ταυτοποίηση πολιτών μέσω καρτών, σήμερα γίνεται λόγος για digital ID. Εκεί όπου πρότειναν τον ακριβή υπολογισμό της κατανάλωσης ανά άτομο, σήμερα συζητούμε για ατομικό ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Αυτή η γλωσσική και εννοιολογική συγγένεια είναι που κάνει αρκετούς να βλέπουν μια ιδεολογική συνέχεια, ακόμη κι αν δεν υπάρχει θεσμική.

Σε αυτό το πλαίσιο, το World Economic Forum εμφανίζεται συχνά ως ο πιο ορατός, επικοινωνιακός βραχίονας αυτών των ιδεών. Σε αντίθεση με το Club of Rome, το οποίο λειτουργεί περισσότερο ως δεξαμενή σκέψης με επιστημονικές μελέτες και μακροπρόθεσμες προσεγγίσεις, το World Economic Forum βρίσκεται στο προσκήνιο της δημόσιας σφαίρας, με συνόδους, ομιλίες, πρωτοβουλίες και εταιρικές συνεργασίες που μεταφέρουν αυτές τις έννοιες στο πεδίο της πολιτικής, της επιχειρηματικότητας και της τεχνολογίας.

Για κάποιους αναλυτές, το World Economic Forum δεν παράγει απαραίτητα τις ιδέες, αλλά λειτουργεί ως το σημείο όπου αυτές ανακοινώνονται, κοινωνικοποιούνται και μεταφράζονται σε εφαρμοστέες πολιτικές και επιχειρηματικές πρακτικές. Με αυτή τη λογική, θεωρείται από ορισμένους περισσότερο «όργανο διάχυσης» παρά «πηγή σύλληψης» των ιδεών που αφορούν τη διαχείριση πόρων, την ψηφιοποίηση της κοινωνίας και τη μετάβαση σε ένα μοντέλο αυστηρότερης παρακολούθησης και ρύθμισης της κατανάλωσης.

Ένα ακόμη στοιχείο που επανέρχεται συχνά σε αυτές τις συζητήσεις είναι οι περίφημες Georgia Guidestones. Ένα μνημείο που τοποθετήθηκε το 1980 στην πολιτεία της Τζόρτζια των Η.Π.Α. , με επιγραφές σε πολλές γλώσσες που παρουσίαζαν «οδηγίες» για μια μελλοντική ανθρωπότητα. Μεταξύ αυτών, ξεχώριζαν αναφορές στη διατήρηση του παγκόσμιου πληθυσμού κάτω από συγκεκριμένα όρια, στην αρμονία με τη φύση, στην παγκόσμια διακυβέρνηση μέσω λογικής και επιστήμης, και στη δημιουργία ενός πιο ισορροπημένου κόσμου.

Για δεκαετίες, οι πλάκες αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο ερμηνειών, συμβολισμών και θεωριών. Για ορισμένους, ήταν ένα φιλοσοφικό έργο τέχνης. Για άλλους, μια κρυπτική δήλωση προθέσεων. Η καταστροφή τους το 2022 επανέφερε τη συζήτηση στο προσκήνιο, όχι τόσο για το ίδιο το μνημείο, όσο για το περιεχόμενο των ιδεών που περιέγραφε.

Οι αναφορές σε πληθυσμιακά όρια, σε διακυβέρνηση μέσω ορθολογισμού και επιστήμης, σε ισορροπία με τη φύση, βρήκαν για πολλούς παράξενες αντιστοιχίες με τις θεματικές που εμφανίζονται τόσο στην Τεχνοκρατία όσο και στα κείμενα του Club of Rome και στους σύγχρονους στόχους βιωσιμότητας.

Εδώ, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο αν υπάρχει άμεση σύνδεση μεταξύ αυτών των πραγμάτων, αλλά στο πώς επανεμφανίζονται διαχρονικά τα ίδια μοτίβα σκέψης, όρια στην ανάπτυξη, διαχείριση πληθυσμού, επιστημονική διακυβέρνηση, μετρήσιμη κατανάλωση, τεχνολογική εποπτεία, πλανητικός σχεδιασμός.

Και κάπως έτσι, μια απλή επεξεργασμένη εικόνα που αναρτήθηκε στα social media καταλήγει να λειτουργεί σαν ένα πολιτισμικό «κουμπί μνήμης», που φέρνει στην επιφάνεια έναν ολόκληρο αιώνα ιδεών για το πώς θα μπορούσε ή θα έπρεπε να οργανωθεί ο κόσμος.

Ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι αν αυτές οι ιδέες υλοποιούνται συνειδητά από κάποιο κέντρο αποφάσεων, αλλά το ότι επανέρχονται σταθερά στην ανθρώπινη σκέψη κάθε φορά που ο πλανήτης μοιάζει να φτάνει σε οριακά σημεία. Κάθε μεγάλη κρίση, οικονομική, περιβαλλοντική, κοινωνική, γεννά ξανά το ίδιο ερώτημα, μπορεί η δημοκρατική, αποκεντρωμένη, ανθρώπινη διακυβέρνηση να διαχειριστεί ένα τόσο περίπλοκο, ενεργειακά και τεχνολογικά φορτισμένο σύστημα;

Ή μήπως η ίδια η πολυπλοκότητα γεννά την επιθυμία για έναν κόσμο που να λειτουργεί περισσότερο σαν μηχανή παρά σαν κοινωνία;

Και σε αυτό το ερώτημα, η Τεχνοκρατία, το Club of Rome, η Ατζέντα 2030, το World Economic Forum και ακόμη και οι Georgia Guidestones δεν εμφανίζονται ως αποδείξεις, αλλά ως διαφορετικές εκφράσεις του ίδιου διαχρονικού προβληματισμού, πώς οργανώνεις έναν πλανήτη που μοιάζει να έχει ξεπεράσει τα όριά του χωρίς να περιορίσεις την ίδια την ανθρώπινη ελευθερία που τον δημιούργησε;

Οι ανησυχίες ορισμένων αναλυτών στρέφονται προς έναν παράγοντα που δεν υπήρχε ούτε στην εποχή της Τεχνοκρατίας ούτε στα πρώτα χρόνια του Club of Rome, την εκρηκτική άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με το Internet of Things. Για πρώτη φορά στην ιστορία, υπάρχει η τεχνική δυνατότητα όχι μόνο να καταγράφεται με ακρίβεια η κατανάλωση ενέργειας, οι μετακινήσεις, οι αγορές, οι συνήθειες και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα δισεκατομμυρίων ανθρώπων, αλλά και να αναλύονται αυτά τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από αλγοριθμικά συστήματα που μπορούν να προτείνουν ή ακόμη και να επιβάλλουν, βελτιστοποιημένες συμπεριφορές.

Έξυπνοι μετρητές ρεύματος, συνδεδεμένες συσκευές, ψηφιακές ταυτότητες, αισθητήρες πόλεων, αυτόνομα συστήματα διαχείρισης κυκλοφορίας, ενεργειακά δίκτυα που «σκέφτονται» και αλγόριθμοι που αξιολογούν πρότυπα κατανάλωσης. Όλα αυτά, που παρουσιάζονται ως εργαλεία άνεσης, αποδοτικότητας και βιωσιμότητας, συγκροτούν ταυτόχρονα για όσους βλέπουν τη μεγάλη εικόνα την πρώτη ιστορικά υποδομή που θα μπορούσε να υποστηρίξει στην πράξη τα παλιά οράματα μιας πλήρως μετρήσιμης και ρυθμιζόμενης κοινωνίας.

Μια λιγότερο γνωστή αλλά ιστορικά τεκμηριωμένη λεπτομέρεια που συχνά επανέρχεται σε αυτές τις συζητήσεις αφορά τον Joshua N. Haldeman, παππού του Elon Musk από την πλευρά της μητέρας του. Ο Haldeman υπήρξε ενεργό μέλος και ερευνητικός διευθυντής του Technocracy Incorporated στον Καναδά τη δεκαετία του 1930, υποστηρίζοντας ανοιχτά την ιδέα μιας κοινωνίας οργανωμένης μέσω επιστημονικής διαχείρισης ενέργειας και πόρων.

Δεκαετίες αργότερα, ο εγγονός του βρίσκεται στην αιχμή τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα παγκόσμια δορυφορικά δίκτυα, τα ηλεκτρικά ενεργειακά συστήματα και τα εγκεφαλο-υπολογιστικά interfaces. Για ορισμένους παρατηρητές, αυτή η ιστορική σύμπτωση δεν αποτελεί απόδειξη συνέχειας, αλλά μια ενδιαφέρουσα πολιτισμική και ιδεολογική «ηχώ» ανάμεσα σε δύο εποχές που μοιράζονται το ίδιο ερώτημα, πώς οργανώνεται ο κόσμος μέσω της τεχνολογίας;

 

Joshua N. Haldeman και Elon Musk

 

Το ερώτημα που γεννιέται δεν είναι τεχνολογικό αλλά πολιτικό και φιλοσοφικό, όταν η τεχνολογία επιτρέπει πλέον την απόλυτη χαρτογράφηση της ανθρώπινης δραστηριότητας, ποιος αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτή η δυνατότητα; Θα λειτουργήσει ως εργαλείο ενδυνάμωσης των κοινωνιών ή ως μηχανισμός εφαρμογής περιορισμών στο όνομα της βιωσιμότητας, της ασφάλειας ή της αποδοτικότητας;

Και κάπως έτσι, επιστρέφουμε στο αρχικό σημείο, μια εικόνα, ένας χάρτης, μια ιδέα. Μόνο που αυτή τη φορά, ο χάρτης δεν είναι πια γεωγραφικός. Είναι ψηφιακός. Και σχεδιάζεται σε πραγματικό χρόνο γύρω μας.