Stranger things και εναλλακτική γνωσιολογία.

Stranger things και εναλλακτική γνωσιολογία.

Με αφορμή μια ανάρτηση ενός φίλου του pneumapunk.com στο προσωπικό του facebook προφίλ, θα προχωρήσουμε σε αυτό το άρθρο, για να εξετάσουμε την επιρροή της σειράς Stranger Things στο πώς οι νεότερες γενιές έρχονται σε επαφή με την ευρύτερη εναλλακτική γνωσιολογία, τις ιστορίες, τις φήμες, τις έρευνες, τους αστικούς μύθους, αλλά και τα πραγματικά ιστορικά προγράμματα που υπήρξαν ο σκελετός πίσω από τη σύγχρονη μυθολογία του παράξενου.

Διότι στη βάση κάθε σημαντικού πολιτισμικού έργου, υπάρχει κάτι παραπάνω από νοσταλγία ή αισθητική. Υπάρχει ένα μεταβατικό κανάλι, ένα άνοιγμα, μια γέφυρα που επιτρέπει στον θεατή να πάει από το “φανταστικό σενάριο” στο “και αν βασίζεται σε κάτι αληθινό ? ”. Και το Stranger Things είναι μία από τις ελάχιστες σειρές των τελευταίων δεκαετιών που κατάφερε να ανοίξει μια τέτοια δίοδο στην mainstream κουλτούρα.

Το Stranger Things ως πολιτισμική πύλη

Για ολους εμας που γνωρίσαμε την εναλλακτική γνωσιολογία απο την παιδική και εφηβική ηλικία, με Vhs κασέτες απο τα τότε video club, με σειρές οπως, Doctor Who, X-Files, Friday the 13th: The Series, Twin Peaks, Outer Limits η με βιβλία και περιοδικά εναλλακτικής γνωσιολογίας, η αισθητική του Stranger Things ήταν κάτι σαν επιστροφή σε ένα παλιό, γνώριμο σπίτι. Η αναλογική υφή, η κουλτούρα των 80s, το άρωμα ενός κόσμου όπου “κάτι κρύβεται στο υπόγειο”, όλα αυτά έρχονταν σαν φυσική συνέχεια μιας παλαιότερης εποχής.

Όμως για όσους γεννήθηκαν μετά το 2000 για μια γενιά που μεγάλωσε σε έναν κόσμο αποστειρωμένο από μυστήριο, σε μια εποχή Google και άμεσης πληροφορίας η σειρά λειτούργησε σαν ένα πρώτο κάλεσμα. Το Upside Down, η Eleven, οι μυστικές εγκαταστάσεις, η αίσθηση ότι η Αμερική των 80s ήταν ταυτόχρονα “αθώα” και “άρρωστη”, όλα αυτά λειτούργησαν σαν προοίμιο για μια σειρά από ερωτήματα, τι ήταν πραγματικά το Mk Ultra; Πόσο “φαντασία” είναι το Montauk Project; Πόσο κοντά έφτασαν οι ΗΠΑ και οι Σοβιετικοί σε ψυχοτρονικά πειράματα; Τι κρύβεται πίσω από τις κυβερνητικές υποδομές που έθρεψαν τη σύγχρονη μυθολογία του παράξενου;

Το Stranger Things δημιουργεί ολα εκείνα τα ερωτήματα, που οδηγούν τον θεατή σε μονοπάτια όπου η περιπέτεια γίνεται κλειδί για μια βαθύτερη αναζήτηση.

Αναβίωση μιας μουσικής εποχής μέσα από μια σειρά

Ένα από τα πιο απροσδόκητα φαινόμενα που προκάλεσε η σειρά ήταν η αναβίωση ολόκληρης της μουσικής κληρονομιάς των 70s–80s. Με έναν τρόπο που κανείς αλγόριθμος, κανένα Spotify και καμία βιομηχανία streaming δεν είχε προβλέψει, το Stranger Things έγινε όχημα επιστροφής προς την αναλογική εποχή της μουσικής.

Το “Running Up That Hill” της Kate Bush πέρασε από την αφάνεια στα παγκόσμια charts, το “Master of Puppets” των Metallica έγινε αντικείμενο ανακάλυψης για παιδιά που δεν είχαν ακούσει ποτέ thrash metal, ενώ στο υπόβαθρο έπαιζαν synth lines που θύμιζαν John Carpenter, Vangelis, Tangerine Dream.

Η σειρά, χωρίς να το φωνάζει, άνοιξε έναν ηχητικό διάδρομο προς το παρελθόν. Και ταυτόχρονα, η μουσική έγινε εργαλείο μνήμης. Οι νεότερες γενιές άρχισαν όχι μόνο να ακούν τα τραγούδια, αλλά να ψάχνουν τις ρίζες τους, να αναζητούν την κουλτούρα που τα γέννησε. Έτσι, η μουσική έγινε προθάλαμος της εναλλακτικής γνωσιολογίας, μια αισθητηριακή “θύρα” προς ένα ευρύτερο αρχείο μυστηρίων, φόβων και πολιτισμικών σημάνσεων.

MK-ULTRA – Το πραγματικό πρόγραμμα πίσω από τον μύθο

Αν υπάρχει ένα πρόγραμμα που έγινε η μήτρα όλων των μεταγενέστερων ιστοριών για μυστικά εργαστήρια, ψυχικά πειράματα και κυβερνητικές σκιές, αυτό είναι το MK-ULTRA. Ένα πρόγραμμα που δεν ανήκει στη συνωμοσιολογία αλλά στην πραγματική, αποδεδειγμένη ιστορία της CIA.

Στη δεκαετία του ’50, η υπηρεσία χρηματοδότησε σειρά πειραμάτων που στόχευαν στη διερεύνηση του ανθρώπινου νου, πώς μπορεί να παραβιαστεί, να διαμορφωθεί, να εκτεθεί σε ακραίες συνθήκες ή να κατασκευάσει ψευδείς αναμνήσεις. Το LSD χρησιμοποιήθηκε χωρίς συναίνεση σε στρατιωτικούς, φοιτητές και ασθενείς. Η ύπνωση, η αισθητηριακή αποστέρηση και τα ηλεκτροσόκ δοκιμάστηκαν ως εργαλεία χειραγώγησης.

Μέρος του αρχείου καταστράφηκε το 1973, με εντολή του τότε διευθυντή της CIA, όμως χιλιάδες σελίδες επέζησαν και αποκάλυψαν μια πραγματικότητα πολύ πιο σκοτεινή από κάθε ψυχολογικό θρίλερ. Αυτή ακριβώς η ιστορική πραγματικότητα είναι που δίνει στο υπόβαθρο της Eleven μια ανατριχιαστική αυθεντικότητα. Δεν χρειάζεται η σειρά να πει ψέματα. Η αλήθεια είναι ήδη τρομακτική.

Το Montauk Project – Παιδιά, μυστικά εργαστήρια και παραψυχικά πειράματα

Το λεγόμενο Montauk Project είναι ίσως η πιο διάσημη θεωρία συνωμοσίας που ακουμπάει στα όρια της επιστημονικής φαντασίας. Οι αφηγήσεις κάνουν λόγο για ένα δίκτυο πειραμάτων ψυχοτρονικού πολέμου σε μια εγκατάσταση στο Long Island, για τηλεπαθητικούς στρατιώτες, για παιδιά που υποβάλλονταν σε ελέγχους συνείδησης, για απόπειρες δημιουργίας “portal technology”.

Αν και τίποτα από αυτά δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα, το υλικό γύρω από το Montauk Project επηρέασε σε τεράστιο βαθμό την αισθητική του Stranger Things. Δεν είναι τυχαίο ότι το αρχικό working title της σειράς ήταν απλώς “Montauk”. Οι Duffer Brothers άλλαξαν το όνομα, αλλά κράτησαν τον πυρήνα, παιδιά, μυστικά εργαστήρια, παραψυχικά πειράματα, ένα υπόγειο σύστημα που λειτουργεί σαν σκιά του καθημερινού κόσμου.

Η σειρά δεν επαναλαμβάνει την θεωρία, την αναπλάθει, τη φιλτράρει και την προσαρμόζει ώστε να λειτουργήσει μέσα στο πλαίσιο μιας coming-of-age ιστορίας. Και ακριβώς γι’ αυτό το αποτέλεσμα έχει τέτοιο βάθος, γιατί ο μύθος και η πραγματικότητα συνυπάρχουν σε μια ισορροπία που διαταράσσει τον θεατή χωρίς να τον κουράζει.

Η σοβιετική διάσταση

Τα αμερικανικά μυστικά προγράμματα δεν βρίσκονται μόνα τους στο αρχείο του ψυχρού πολέμου. Από την άλλη πλευρά του σιδηρού παραπετάσματος, οι Σοβιετικοί διεξήγαγαν έρευνες σε remote viewing, ψυχοτρονικά πεδία και βιοενεργειακές μελέτες, σε μία προσπάθεια να ανταγωνιστούν τις αμερικανικές δομές. Η πραγματική ιστορία της ψυχοτρονικής έρευνας στην ΕΣΣΔ δεν έχει αποχαρακτηριστεί στον ίδιο βαθμό, αλλά οι ενδείξεις είναι αρκετές για να συμπληρώσουν το παζλ.

Το Stranger Things παίζει έξυπνα με αυτή τη διπλή δομή. Στήνει έναν κόσμο όπου η ανατολική και η δυτική υπόγεια επιστημονική παράνοια αλληλοκαθρεφτίζονται. Και μέσα από αυτή την καθρεπτική συμμετρία, δημιουργεί έναν χώρο όπου η φαντασία γίνεται παράθυρο προς ένα πολύ πραγματικό παρελθόν.

Η 80s κουλτούρα ως αρχείο μυστικών και αναφορών

Πέρα από τη μουσική και την αισθητική, η σειρά λειτουργεί σαν ένα τεράστιο δίκτυο αναφορών. Αν κάποιος αφαιρέσει την πλοκή, θα βρει ένα σύνολο από κωδικούς που παραπέμπουν σε δεκαετίες πολιτισμικής παραγωγής, Twin Peaks, The X-Files, Fringe, E.T., Firestarter, Donnie Darko, Scanners. Και σε επίπεδο gaming, Control, S.T.A.L.K.E.R., Alan Wake, Silent Hill, Oxenfree.

Αυτό το οικοσύστημα δεν είναι απλώς “inspiration”. Είναι μια μορφή σύγχρονης κρυπτογράφησης. Η σειρά λειτουργεί σαν αρχείο, σαν παλίμψηστο όπου κάθε αναφορά είναι μια μικρή ρωγμή προς το “κάτω”, προς κάτι που βρίσκεται πίσω από το προφανές.

Το Upside Down ως σύμπτωμα της συλλογικής σκιάς

Το Upside Down δεν είναι απλώς ένα φανταστικό βασίλειο με τέρατα. Είναι η προβολή ενός συλλογικού ασυνείδητου που η σύγχρονη κουλτούρα άφησε για χρόνια χωρίς στόμα. Ένας τόπος όπου η παραψυχολογία, η κυβερνητική μυστικότητα, η παιδική φαντασία και το μεταφυσικό συνυπάρχουν σαν διαφορετικά στρώματα της ίδιας εμπειρίας.

Το Stranger Things έδωσε μορφή σε αυτό το σύμπτωμα. Το έκανε διαθέσιμο σε μια γενιά που δεν είχε μεγαλώσει με τη μυθολογία του παράξενου, αλλά ήταν έτοιμη να τη δεχτεί. Για αυτο τον λόγο, αυτή η σειρά δεν είναι απλώς μια cult επιτυχία είναι μια πολιτισμική γέφυρα, ένα έργο που ξαναφέρνει στην επιφάνεια τα ερωτήματα που αξίζει να ξανατεθούν.

Γιατί στο τέλος, το Upside Down μπορεί να μην είναι τίποτα περισσότερο από έναν καθρέφτη. Και κάθε εποχή βρίσκει τον δικό της τρόπο να κοιτάξει μέσα του.