Philip K. Dick. Ο συγγραφέας που αμφισβήτησε την πραγματικότητα.

Philip K. Dick. Ο συγγραφέας που αμφισβήτησε την πραγματικότητα.

Υπάρχουν συγγραφείς που αφηγούνται ιστορίες και υπάρχουν συγγραφείς που αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο. Ο Philip K. Dick ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Η ζωή του, τα βιβλία του, οι θεωρίες του, ακόμα και οι ψευδαισθήσεις του, αποτέλεσαν κομμάτια ενός μεγάλου μωσαϊκού που αμφισβήτησε το τι είναι αληθινό και τι είναι ψευδές. Ο Dick δεν έγραψε απλά επιστημονική φαντασία· έγραψε φιλοσοφία μεταμφιεσμένη σε ιστορίες, ψυχολογία καλυμμένη με ρομπότ και εξωγήινους, θρησκεία ενσωματωμένη σε κυβερνοδυστοπίες.

Σε αυτό το άρθρο θα ξετυλίξουμε το κουβάρι της ζωής του, από τα παιδικά του χρόνια έως την παρακαταθήκη που άφησε πίσω του. Θα εξερευνήσουμε τα βιβλία του, τις εμμονές του, τις θεωρίες του, αλλά και την τεράστια επιρροή που είχε σε συγγραφείς, σκηνοθέτες και τη σύγχρονη pop κουλτούρα.

Ο Philip Kindred Dick γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου του 1928 στο Σικάγο, από τον Edgar και την Dorothy Dick. Είχε μια δίδυμη αδελφή, την Jane, η οποία όμως πέθανε μόλις έξι εβδομάδες μετά τη γέννησή τους. Αυτό το τραύμα τον ακολούθησε για όλη του τη ζωή. Συχνά έλεγε ότι βίωνε μια μόνιμη αίσθηση κενού, σαν να είχε χάσει το άλλο μισό της ύπαρξής του.

Η οικογένεια μετακόμισε στην Καλιφόρνια, όπου ο νεαρός Philip βυθίστηκε στον κόσμο της λογοτεχνίας και της μουσικής. Ήταν ένα παιδί εσωστρεφές, με συχνά προβλήματα υγείας και κρίσεις άγχους. Στο σχολείο ξεχώριζε για την ευφυΐα του αλλά και για τις δυσκολίες του να προσαρμοστεί.

Από νωρίς εμφάνισε ενδιαφέρον για την επιστημονική φαντασία. Ονειρευόταν κόσμους εναλλακτικούς, όπου η πραγματικότητα δεν ήταν δεδομένη αλλά εύπλαστη. Αυτό το πάθος τον συνόδευσε σε όλη του την πορεία.

Το έργο του Philip K. Dick περιστρέφεται γύρω από ορισμένες κεντρικές εμμονές:

– Η αμφιβολία για την πραγματικότητα. Πόσο σίγουροι μπορούμε να είμαστε ότι ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε είναι αληθινός; Μήπως είμαστε μέσα σε μια προσομοίωση; Μήπως ζούμε σε μια κατασκευή;

– Η ταυτότητα. Ποιοι είμαστε πραγματικά; Αν ένας άνθρωπος είναι ρομπότ αλλά πιστεύει ότι είναι άνθρωπος, πόσο διαφέρει από εμάς;

– Η εξουσία και ο έλεγχος. Ο Dick έβλεπε τον κόσμο γεμάτο με μηχανισμούς καταπίεσης: κυβερνήσεις, εταιρείες, αστυνομίες. Οι ήρωές του συχνά βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε συστήματα που τους ξεπερνούν.

– Ο χρόνος και η μεταβλητότητά του. Η πραγματικότητα μπορεί να γυρίσει πίσω, να παραμορφωθεί, να σπάσει σε πολλαπλές εκδοχές.

Αυτές οι θεματικές δεν ήταν απλά λογοτεχνικές τεχνικές· ήταν κομμάτι της ίδιας της ψυχοσύνθεσής του. Ο Dick βίωνε την αμφιβολία σαν προσωπική του εμπειρία.

Δεν ήταν ένας κλασικός θρησκευόμενος άνθρωπος. Ήταν μάλλον ένας μυστικιστής που αναζητούσε το νόημα της ύπαρξης μέσα από διαφορετικά φίλτρα. Επηρεάστηκε από τον Γνωστικισμό, από την ιδέα ότι ο κόσμος που βλέπουμε είναι μια ψευδής δημιουργία που μας κρύβει την αλήθεια. Επίσης, είχε εμπειρίες με ουσίες που ενίσχυσαν τις ψευδαισθήσεις και τα οράματά του. Δεν είναι τυχαίο ότι χαρακτήρες του, όπως στο A Scanner Darkly, παλεύουν με την κατάρρευση της αντίληψης και της μνήμης. Ο Dick ήθελε να συνδυάσει την επιστήμη, τη φιλοσοφία και τη θρησκεία σε ένα ενιαίο σύνολο. Δεν έβλεπε διαχωρισμούς. Η πραγματικότητα, για εκείνον, ήταν ένα μυστήριο που έπρεπε να αποκαλυφθεί.

Ίσως πουθενά αλλού η κληρονομιά του Dick δεν είναι πιο εμφανής από τον κινηματογράφο. Πολλά έργα του μεταφέρθηκαν στη μεγάλη οθόνη και άλλα ενέπνευσαν ταινίες χωρίς να το παραδέχονται ρητά.

-Blade Runner (1982), βασισμένο στο Do Androids Dream of Electric Sheep?

-Total Recall (1990 και 2012), από το διήγημα We Can Remember It for You Wholesale.

-Minority Report (2002), από το ομώνυμο διήγημα.

-A Scanner Darkly (2006), σε σκηνοθεσία Richard Linklater.

-The Man in the High Castle, που έγινε τηλεοπτική σειρά από το Amazon.

Ο κινηματογράφος λάτρεψε τον Dick γιατί έδωσε υλικό γεμάτο ανατροπές, αμφιβολίες και εικόνες μιας δυστοπικής μελλοντικής κοινωνίας. Όμως δεν επηρέασε μόνο τον κινηματογράφο. Η σκέψη του διαπέρασε τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία, ακόμα και τη μουσική.

-Συγγραφείς όπως ο William Gibson, ο Neal Stephenson, και πολλοί άλλοι cyberpunk δημιουργοί αναγνώρισαν την επιρροή του.

-Ο Ridley Scott, οι Wachowski με το Matrix, και δεκάδες άλλοι σκηνοθέτες άντλησαν στοιχεία από το έργο του.

-Στη μουσική, συγκροτήματα από τους Radiohead έως τους Sonic Youth αναφέρθηκαν σε αυτόν.

Η ιδέα ότι ζούμε σε μια προσομοίωση, ότι η πραγματικότητα είναι εύπλαστη, ότι οι αναμνήσεις μας μπορεί να είναι ψεύτικες όλα αυτά σήμερα είναι mainstream. Όμως ο Dick τα είχε σκεφτεί δεκαετίες πριν.

Εκτός απο συγγραφέας. Ήταν ένας «ερευνητής της πραγματικότητας». Η Exegesis του αποτελεί μια από τις πιο εντυπωσιακές προσπάθειες να ερμηνευτεί το υπερβατικό. Η παρακαταθήκη του δεν είναι μόνο τα βιβλία του, αλλά η αμφισβήτηση που έσπειρε. Ο κόσμος δεν είναι αυτό που φαίνεται· και αν κάτι μας φαίνεται σίγουρο, τότε ίσως πρέπει να το κοιτάξουμε ξανά.

Σήμερα, από τις θεωρίες για προσομοιωμένα σύμπαντα μέχρι τις αναζητήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, η σκέψη του Dick μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ.

Ο Philip K. Dick πέθανε το 1982, λίγο πριν δει την πρεμιέρα του Blade Runner. Δεν έζησε να δει πόσο τεράστια θα γινόταν η επιρροή του. Όμως ίσως αυτό να μην τον ένοιαζε. Γιατί για τον Dick, η πραγματική αξία ήταν αλλού: στην αναζήτηση της αλήθειας μέσα σε ένα κόσμο γεμάτο ψευδαισθήσεις. Και αυτή η αναζήτηση παραμένει ζωντανή κάθε φορά που διαβάζουμε ένα βιβλίο του ή βλέπουμε μια ταινία εμπνευσμένη από αυτόν.

Ο Philip K. Dick δεν μας έδωσε απαντήσεις. Μας έδωσε ερωτήσεις και αυτές οι ερωτήσεις είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να αφήσει ένας συγγραφέας.