Cybersigilism. Τέχνη, συμβολισμός, μυστικισμός και cyberpunk.

Cybersigilism. Τέχνη, συμβολισμός, μυστικισμός και cyberpunk.

Το cybersigilism είναι από εκείνα τα καλλιτεχνικά ρεύματα που αν τα εξηγήσεις μόνο τεχνικά, χάνεις το μισό τους νόημα. Δεν είναι απλώς μια αισθητική επιλογή που γεμίζει την οθόνη με περίεργα ψηφιακά σχήματα, γράμματα που μοιάζουν με κώδικα και παράξενα σύμβολα που θυμίζουν άλλοτε μυστικιστικές σφραγίδες και άλλοτε glitch αρχεία από έναν χαλασμένο υπολογιστή. Είναι περισσότερο μια αίσθηση, μια κατεύθυνση που ενώνει το πνεύμα του χάους με την ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκει νοήματα μέσα σε άμορφες μορφές. Αν το δεις προσεκτικά, είναι σαν τη στιγμή που κάποιος σε μια δυστοπική πόλη του μέλλοντος χαράζει σύμβολα σε μια σκουριασμένη πόρτα για να θυμάται πως δεν είναι μόνος του. Έχει κάτι το τελετουργικό, κάτι που φωνάζει από τα βάθη του παλιού μυστικισμού αλλά φοράει τη μάσκα του ψηφιακού μέλλοντος.

Η ιστορία του δεν είναι τόσο παλιά, αλλά οι ρίζες του πάνε πιο βαθιά από όσο νομίζει κανείς. Οι πρώτες εικόνες που θυμίζουν cybersigilism εμφανίστηκαν στις κοινότητες του ίντερνετ γύρω από το 2010, όταν καλλιτέχνες που ασχολούνταν με glitch art, vaporwave και net art άρχισαν να ανακατεύουν μυστικιστικά μοτίβα με την αισθητική του κυβερνοχώρου. Η ιδέα ήταν απλή αλλά δυνατή, αν το διαδίκτυο είναι η νέα συλλογική θρησκεία, τότε πρέπει να έχει και τα δικά του σύμβολα, τα δικά του sigils. Οι παλιοί μάγοι χρησιμοποιούσαν σφραγίδες για να καλέσουν δυνάμεις και να επικοινωνήσουν με το άγνωστο· οι νέοι καλλιτέχνες του ίντερνετ έφτιαχναν τα δικά τους, με γλώσσα τον κώδικα, τα γραφικά και την υπερφόρτωση πληροφορίας. Έτσι, γεννήθηκε μια τάση που έμοιαζε στην αρχή περιθωριακή, αλλά πολύ γρήγορα άρχισε να βρίσκει κοινό που αναζητούσε κάτι περισσότερο από ωραίες εικόνες.

Το cybersigilism αντλεί από πολλές διαφορετικές παραδόσεις. Από τη μια είναι ξεκάθαρα παιδί του cyberpunk, η αίσθηση του χαοτικού ψηφιακού κόσμου, η απουσία κέντρου, οι ταυτότητες που διαλύονται σε θραύσματα δεδομένων, όλα αυτά είναι ήδη εκεί σε ιστορίες όπως το Neuromancer του William Gibson ή σε ταινίες όπως το Ghost in the Shell. Στον πυρήνα του cyberpunk υπάρχει η ιδέα ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη, αλλά εισβάλλει στο σώμα, στο μυαλό, στο πνεύμα. Αυτό ακριβώς εκφράζεται και στο cybersigilism: η τεχνολογία δεν είναι απλά εργαλείο, είναι μέρος της μαγείας μας, ένας φορέας νέων συμβόλων που μπορεί να κουβαλήσει μυστικά, ελπίδες και φόβους. Από την άλλη, το ρεύμα αυτό έχει ξεκάθαρες αναφορές στον μυστικισμό και την απόκρυφη παράδοση, από τα sigils της χαοτικής μαγείας μέχρι τις εσωτερικές διδασκαλίες που πάντα μιλούσαν για την κρυφή δύναμη των συμβόλων. Οι γραμμές, τα σχήματα και οι ακατανόητες μορφές του cybersigilism είναι σαν να παίζουν σε δύο επίπεδα: στον ψηφιακό θόρυβο και στην πνευματική σιωπή.

Η σύνδεσή του με τη δυστοπία είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Ζούμε σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με τα εφιαλτικά τοπία που κάποτε θεωρούσαμε φαντασία. Ο έλεγχος της πληροφορίας, η επιτήρηση, η εξάρτηση από οθόνες, η κατακερματισμένη ταυτότητα στα social media, όλα αυτά δημιουργούν μια εμπειρία που δεν απέχει πολύ από την cyberpunk προφητεία. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το cybersigilism μοιάζει σαν την καλλιτεχνική αντίδραση: μια γλώσσα που δεν μπορούν να αποκωδικοποιήσουν εύκολα τα αλγοριθμικά μάτια της εξουσίας. Τα παράξενα sigils, οι συνθέσεις που δεν έχουν προφανές νόημα, λειτουργούν σχεδόν σαν κρυπτογραφία. Είναι ένας τρόπος να πεις «υπάρχουμε» σε έναν κόσμο που σε θέλει ομογενοποιημένο, προβλέψιμο και αναγνώσιμο.

Ταυτόχρονα, υπάρχει και η φιλοσοφική πλευρά. Το cybersigilism θέτει ερωτήματα για το τι σημαίνει συμβολισμός στην ψηφιακή εποχή. Στο παρελθόν, τα σύμβολα είχαν δύναμη γιατί λειτουργούσαν ως γέφυρες με το άγνωστο ή με το συλλογικό ασυνείδητο. Σήμερα, ζούμε μέσα σε μια υπερπαραγωγή εικόνων και νοημάτων. Τι αξία έχει ένα νέο σύμβολο; Μπορεί να σταθεί ή αμέσως θα χαθεί στον καταιγισμό των memes, των logos και των brands; Οι καλλιτέχνες του cybersigilism απαντούν δημιουργώντας κάτι που μοιάζει απροσπέλαστο, κάτι που αρνείται να είναι εύκολα αναγνώσιμο. Με αυτό τον τρόπο, καταφέρνουν να ξαναδώσουν στο σύμβολο το κύρος του μυστηρίου, εκείνη την αίσθηση ότι κρύβει περισσότερα από όσα φαίνονται.

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί που ασχολούνται με το cybersigilism συνδέουν τη δουλειά τους με προσωπικές πνευματικές αναζητήσεις. Υπάρχει μια παράξενη γοητεία στο να δημιουργείς ένα sigil σε ψηφιακή μορφή, σαν να κάνεις ένα είδος τελετουργίας που ανήκει τόσο στην αρχαιότητα όσο και στο μέλλον. Για κάποιους, είναι τρόπος να μιλήσουν για την ψυχολογική τους κατάσταση, για άλλους είναι μια μορφή αντίστασης στον άυλο καπιταλισμό της πληροφορίας, και για άλλους είναι απλώς ένας τρόπος να πειραματιστούν με την έννοια του ιερού μέσα σε έναν κόσμο που θεωρείται όλο και πιο κυνικός και άδειος από πνευματικότητα. Το cybersigilism, με τον δικό του τρόπο, επαναφέρει την ιερότητα, όχι μέσα από μια θρησκεία αλλά μέσα από την αισθητική.

Το trend πήρε μεγαλύτερη δύναμη με τα social media. Οι εικόνες του cybersigilism διαδίδονται εύκολα γιατί έχουν κάτι το υπνωτιστικό. Δεν χρειάζεται να καταλάβεις τι βλέπεις για να σε τραβήξει. Στην πραγματικότητα, όσο λιγότερο καταλαβαίνεις, τόσο πιο πολύ σε μαγνητίζει. Κι έτσι, φτιάχτηκε μια παγκόσμια κοινότητα που μοιράζεται αυτές τις εικόνες, που τις χρησιμοποιεί σε ψηφιακά backgrounds, σε tattoo σχέδια, ακόμα και σε μουσικά projects. Το cybersigilism έγινε κάτι σαν κοινή οπτική γλώσσα για όσους νιώθουν ότι ο κόσμος γύρω τους είναι θορυβώδης και ψεύτικος, και ψάχνουν μια κρυφή διάσταση. Έγινε μόδα, αλλά μια μόδα που κουβαλάει μέσα της και μια δόση εξέγερσης.

Αν σκεφτούμε τον κόσμο του cyberpunk, εκείνο που πάντα ξεχώριζε ήταν η συνύπαρξη τεχνολογίας και πνευματικότητας. Στο Blade Runner, οι χαρακτήρες μιλάνε για τη μνήμη, για την ψυχή, για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, ενώ ζουν μέσα σε έναν ωκεανό από neon φώτα και ολογράμματα. Στο Ghost in the Shell, η ίδια η έννοια του «πνεύματος» συνδέεται με το κυβερνο-σώμα. Στο cybersigilism βρίσκουμε την ίδια προσπάθεια να συμφιλιωθεί το άυλο με το υλικό, το αρχαίο με το μελλοντικό, το μυστικό με το εμφανές. Ίσως γι’ αυτό να αγγίζει τόσο πολύ και τους ανθρώπους που αγαπούν τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο της δυστοπίας: γιατί είναι σαν μια φυσική συνέχεια της ίδιας αφήγησης.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι το cybersigilism δεν έχει κανόνες. Δεν υπάρχει κάποιος που θα σου πει «έτσι πρέπει να είναι το σωστό sigil». Είναι μια ανοιχτή φόρμα που καλεί σε πειραματισμό, σε προσωπική έκφραση. Ο καθένας μπορεί να το δοκιμάσει, να φτιάξει κάτι δικό του, να παίξει με γραμμές, σύμβολα, textures και να το φορτίσει με το δικό του νόημα. Αυτή η ελευθερία είναι και το πιο ελκυστικό του στοιχείο. Σε έναν κόσμο που όλα μετριούνται, ταξινομούνται και αξιολογούνται, το cybersigilism προσφέρει μια μικρή όαση όπου η δημιουργία δεν χρειάζεται εξήγηση, δεν χρειάζεται χρήματα, δεν χρειάζεται αναγνώριση. Είναι απλώς μια μορφή τέχνης-μαγείας, ανοιχτή σε όλους.

Ίσως τελικά αυτή να είναι και η ουσία του: το cybersigilism είναι η απόδειξη ότι ακόμα και στην πιο ψηφιακή, δυστοπική εποχή, ο άνθρωπος θα συνεχίσει να δημιουργεί σύμβολα, θα συνεχίσει να ψάχνει μυστήριο, θα συνεχίσει να εφευρίσκει τρόπους για να επικοινωνεί με το άγνωστο. Είτε αυτό λέγεται θεός, είτε πνεύμα, είτε απλώς η ανάγκη να βρούμε μια κρυφή αρμονία μέσα στο χάος. Το cybersigilism είναι η φωνή αυτής της αναζήτησης, ντυμένη με pixels και glitch, αλλά με καρδιά αρχαίου τελετουργού.

Η αισθητική του cybersigilism έχει ρίζες και εμφανίσεις στο underground σκηνικό της Βερολίνου, ιδιαίτερα στα τατουάζ. Καλλιτέχνες που συνδυάζουν μαύρη μελάνη, φόρμες που μοιάζουν οργανικές αλλά και μηχανικές, glitches και διακοσμητικά στοιχεία που θυμίζουν αρχαίες σφραγίδες δημιουργούν έργα που φαίνεται να κινούνται ανάμεσα στο αρχαίο και το ψηφιακό. Μερικοί tattoo artists που ξεχωρίζουν στο είδος αυτό είναι οι RYURITNEYSPEARS, HELLYEAHSORRYMOM, 0P4QU3, PRADAGOTH.TTT, SWAGATATTOO, NICOTOELINES και BYUKI_TTT, οι οποίοι συνδυάζουν gothic, neo-tribal και cybersigil αισθητική. Ο όρος sigil προέρχεται από το λατινικό sigillum, που σημαίνει σφραγίδα. Στην παλιά μαγεία, τα sigils ήταν σύμβολα που χρησιμοποιούνταν για να αντιπροσωπεύσουν ή να καλέσουν πνευματικές οντότητες. Ο Austin Osman Spare θεωρείται καθοριστική φιγούρα στη σύγχρονη χρήση των sigils, καθώς ανέπτυξε τεχνικές όπου το άτομο γράφει μια επιθυμία και τη μετασχηματίζει σε νέο σύμβολο που λειτουργεί ως πυξίδα ή συμβολική έκφραση της θέλησης. Στη μαγεία του χάους, τα sigils έχουν καθαρά προσωπική λειτουργία· δεν χρειάζεται κάποιος να πιστεύει σε κάποια μεταφυσική δύναμη για να ενεργοποιηθεί το σύμβολο. Η δύναμή τους βρίσκεται στην πρόθεση, στην εστίαση και στη διαδικασία δημιουργίας.

Στην ψηφιακή εποχή, το cybersigilism μεταφέρει αυτήν την ιδέα στο χώρο του υπολογιστή και του διαδικτύου. Τα σύμβολα μπορούν να δημιουργηθούν με γραφικά προγράμματα, κώδικα, 3D μοντέλα ή ακόμα και με glitch εφέ, και η διαδικασία παραγωγής τους έχει σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα. Καλλιτέχνες χρησιμοποιούν το Photoshop, το Illustrator, το Blender ή ακόμα και απλές εφαρμογές κειμένου για να σχηματίσουν τα sigils τους, και η κάθε γραμμή, κάθε σημείο, κάθε παραμόρφωση είναι μέρος της προσωπικής τους έκφρασης. Το αποτέλεσμα είναι εικόνες που φαίνονται χαοτικές, αλλά κρύβουν μέσα τους νόημα, ενέργεια και πρόθεση. Αυτός ο τρόπος δουλειάς συνδέει την αρχαία παράδοση των sigils με τις δυνατότητες της ψηφιακής τέχνης, δημιουργώντας κάτι που είναι ταυτόχρονα σύγχρονο και αινιγματικό.

Η διάδοση του cybersigilism μέσα σε κοινότητες του διαδικτύου επέτρεψε επίσης τη δημιουργία συλλογικών έργων. Συλλογικά sigils εμφανίζονται σε forums, Discord servers και Instagram pages, όπου πολλοί χρήστες συμμετέχουν στη δημιουργία ενός συμβόλου που εκφράζει κοινές ιδέες, συναισθήματα ή ακόμα και διαμαρτυρίες. Αυτή η συλλογικότητα μοιάζει με τις παλιές τελετουργίες όπου η συμμετοχή πολλών ανθρώπων ενίσχυε τη δύναμη του συμβόλου, αλλά τώρα παίρνει ψηφιακή μορφή και μπορεί να διαδοθεί σε όλο τον κόσμο μέσα σε δευτερόλεπτα. Οι κοινότητες αυτές συχνά αναπτύσσουν δικούς τους κώδικες και γλώσσες, και το ίδιο το sigil γίνεται ένας τρόπος αναγνώρισης, ένα «σήμα» που δείχνει ότι κάποιος ανήκει σε αυτή την ομάδα ή κατανοεί τις νοηματικές στρώσεις που κρύβει.

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο του cybersigilism είναι η σχέση του με τη μουσική και τον ήχο. Πολλοί καλλιτέχνες που ασχολούνται με ambient, industrial, synthwave ή experimental μουσική δημιουργούν συνοδευτικά visual sigils για τα κομμάτια τους, είτε σε video clips είτε σε εξώφυλλα albums. Το σχήμα, οι γραμμές και τα glitches αντανακλούν τη ρυθμική, συναισθηματική ή χαοτική δομή της μουσικής τους, δημιουργώντας μια πολυαισθητηριακή εμπειρία που συνδέει εικόνα και ήχο με συμβολικό τρόπο. Μέσα σε αυτή τη σύνδεση, η μουσική και το sigil ενισχύουν το νόημα και την αίσθηση του μυστηρίου, προσφέροντας στον θεατή ή ακροατή μια μοναδική εμπειρία που ξεπερνά την απλή αισθητική απόλαυση.

Το cybersigilism έχει επίσης εκπαιδευτική διάσταση. Πολλοί νέοι καλλιτέχνες και designers μαθαίνουν μέσω του ίντερνετ να δημιουργούν sigils, να πειραματίζονται με συνδυασμούς γραμμών, μορφών και χρωμάτων, να κατανοούν την ιστορία της συμβολικής τέχνης και να συνδέουν την προσωπική τους έκφραση με παγκόσμια αισθητικά ρεύματα. Αυτός ο τρόπος μάθησης είναι ιδιαίτερα δυνατός γιατί συνδυάζει θεωρία, πρακτική και δημιουργικό πείραμα, ενώ ταυτόχρονα ενθαρρύνει τη μοναδικότητα και την προσωπική φωνή του κάθε δημιουργού. Η αναζήτηση συμβολισμού σε μια εποχή που η εικόνα είναι παντού γίνεται μέσω αυτού του εργαλείου, και έτσι η νέα γενιά καλλιτεχνών μαθαίνει να βλέπει πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων.

Η αισθητική του cybersigilism έχει επίσης συνδεθεί με τον σχεδιασμό ψηφιακών παιχνιδιών, virtual reality και augmented reality περιβαλλόντων. Οι δημιουργοί παιχνιδιών χρησιμοποιούν sigils και ψηφιακά σύμβολα για να χτίσουν μυστηριώδεις κόσμους, να προσθέσουν αίσθηση πνευματικότητας ή να καθοδηγήσουν τον παίκτη σε αφηγηματικές εμπειρίες που δεν θα μπορούσαν να αποδοθούν με λέξεις μόνο. Η χρήση τους στο gaming δίνει μια νέα διάσταση στην έννοια της τελετουργίας και της ανακάλυψης, μεταφέροντας τον χρήστη από το ψηφιακό περιβάλλον στην ψυχολογική αίσθηση της αναζήτησης, της λύσης γρίφων και της αποκάλυψης μυστικών στοιχείων.

Στον πυρήνα του cybersigilism παραμένει η έννοια της πρόθεσης. Κάθε sigil είναι ένα προσωπικό ή συλλογικό μήνυμα, ένας τρόπος να δοθεί μορφή σε κάτι που δεν μπορεί να εκφραστεί με λέξεις. Η διαδικασία δημιουργίας είναι τελετουργική, και η δύναμη του συμβόλου ενισχύεται όσο πιο προσωπική και εστιασμένη είναι η προσπάθεια του δημιουργού. Το cybersigilism δείχνει ότι ακόμα και μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο δεδομένα και ψηφιακό θόρυβο, η ανθρώπινη πρόθεση και η δημιουργική έκφραση μπορούν να μεταμορφώσουν την πληροφορία σε νόημα, και το νόημα σε αίσθηση, και την αίσθηση σε εμπειρία που αγγίζει τον άνθρωπο σε βάθος.

Μέσα από αυτή την πολυδιάστατη προσέγγιση, το cybersigilism δεν είναι απλώς μια τάση ή μια αισθητική. Είναι ένας τρόπος σκέψης, μια φιλοσοφία δημιουργίας και έκφρασης που συνδέει τεχνολογία, μυστικισμό, τέχνη και κοινωνική συμμετοχή. Είναι η απόδειξη ότι ακόμα και σε έναν ψηφιακό κόσμο όπου όλα φαίνονται μετρήσιμα και προβλέψιμα, η φαντασία, η πρόθεση και η τέχνη μπορούν να δημιουργήσουν κενά για το μυστήριο, τον προσωπικό συμβολισμό και την πνευματική αναζήτηση. Το cybersigilism μας θυμίζει ότι οι άνθρωποι θα συνεχίσουν πάντα να ψάχνουν τρόπους να κάνουν ορατό το αόρατο, να εκφράσουν το ανεξήγητο και να δημιουργήσουν ομορφιά μέσα από το χάος, ακόμα κι αν αυτή η ομορφιά παίρνει τη μορφή ενός ψηφιακού sigil γεμάτου glitch, γραμμές και αινίγματα.