Το film “The Fourth Kind” του 2009
Το film “The Fourth Kind” του 2009
Το The Fourth Kind του 2009 είναι μία από τις πλέον χαρακτηριστικές και αγαπημένες ταινίες του είδους, και φυσικά δεν θα μπορούσε να λείπει από το pneumapunk. Δεν είναι απλώς μια ιστορία τρόμου είναι ένα φιλμ που σε κάνει να αναρωτηθείς αν ο φόβος βρίσκεται ήδη μέσα στο περιβάλλον μας. Προβλήθηκε το 2009 και αποτελεί ένα μείγμα τρόμου, επιστημονικής φαντασίας και παιχνιδιού με την αλήθεια, εκτελεσμένο με τρόπο που πολλοί θεατές και κριτικοί δεν είχαν ξαναδεί.
Η ιστορία τοποθετείται στη μικρή αρκτική πόλη Nome της Αλάσκας. Μετά από σειρά ανεξήγητων εξαφανίσεων, αϋπνιών και περίεργων συνεδριών ύπνωσης, η ψυχολόγος Dr. Abigail Tyler (την οποία υποδύεται η Milla Jovovich) προσπαθεί να ερευνήσει τι ακριβώς συμβαίνει. Οι ασθενείς της αναφέρουν ότι ξυπνούν περίπου στις 3 π.μ., βλέπουν μια λευκή κουκουβάγια στο παράθυρο και βιώνουν εμπειρίες που θυμίζουν απαγωγές εξωγήινων. Η ταινία χρησιμοποιεί τη μορφή ψευδο-ντοκιμαντέρ, συνδυάζοντας υποτιθέμενο αυθεντικό υλικό, συνεντεύξεις, δραματοποιημένες σκηνές και split-screen, δημιουργώντας μια ιδιόμορφη αίσθηση διπλής πραγματικότητας.
Ο τίτλος και η έννοια πίσω από αυτόν
Ο όρος The Fourth Kind προέρχεται από την ταξινόμηση εξωγήινων συναντήσεων του ufologist J. Allen Hynek. Η “Τέταρτης Μορφής” είναι η απαγωγή ανθρώπου από εξωγήινες οντότητες. Η ταινία αυτοπροσδιορίζεται ως ιστορία απαγωγών όχι απλής επαφής με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον φόβο, το άγνωστο και την απώλεια του ελέγχου.
«Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα»… ή μία από τις πιο αμφιλεγόμενες καμπάνιες μάρκετινγκ;
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας δεν είναι η ίδια η υπόθεση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάστηκε στο κοινό. Από την πρώτη κιόλας σκηνή, η Milla Jovovich κοιτά την κάμερα και δηλώνει ότι «ό,τι θα δείτε είναι βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα». Η προώθηση της ταινίας αξιοποίησε αυτή τη δήλωση στο έπακρο δημιουργήθηκαν ιστοσελίδες, “ειδήσεις”, ακόμη και υποτιθέμενα στοιχεία για «πραγματικούς» ασθενείς της Dr. Abigail Tyler.
Το στούντιο χρησιμοποίησε ονόματα τοπικών εφημερίδων της Αλάσκας χωρίς άδεια, κάτι που οδήγησε σε δικαστικές διενέξεις και τελικά σε αποζημιώσεις. Η καμπάνια έγινε τόσο προκλητική που ορισμένοι κριτικοί την καταδίκασαν ανοιχτά, χαρακτηριστικά το Midwest Film Journal έγραψε:
«If there’s a low point of viral movie marketing, consider The Fourth Kind the Mariana Trench.»
Τι είναι αληθινό και τι όχι;
Η Nome πράγματι έχει ιστορία εξαφανίσεων, αλλά αυτές έχουν αποδοθεί κυρίως στις ακραίες καιρικές συνθήκες, την απομόνωση και την κατάχρηση αλκοόλ. Η Dr. Abigail Tyler όμως δεν φαίνεται να υπάρχει ως αληθινό πρόσωπο, και οι προσπάθειες δημοσιογράφων και ερευνητών να την εντοπίσουν απέτυχαν.
Άρθρα όπως αυτό στο Thought Catalog χαρακτηρίζουν την ταινία «entirely fictional», παρά το ύφος ντοκιμαντέρ και τις “μαρτυρίες” που παρουσιάζονται. Με άλλα λόγια, η ταινία βασίζεται σε μια ατμόσφαιρα αληθοφάνειας, όχι σε πραγματικά δεδομένα. Το «βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα» ήταν μέρος του ίδιου του αφηγήματος.
Η εμπειρία της ταινίας: φόβος, αμφιβολία, αποπροσανατολισμός
Παρά τις αμφιβολίες για την αυθεντικότητά της, η ταινία λειτούργησε εκεί όπου ήθελε: στο συναίσθημα του θεατή. Σε φόρουμ όπως το Reddit, πολλοί γράφουν:
«Πίστευα ότι το “πραγματικό” υλικό ήταν αληθινό όταν το είδα.»
«Η μίξη πραγματικού και δραματοποιημένου με μπέρδευε και με έκανε να νιώθω άβολα.»
Αυτό ήταν και το σημείο-κλειδί της ταινίας, η αμφιβολία ως εργαλείο τρόμου. Όσο πιο κοντά στο «θα μπορούσε να είναι αληθινό» βρίσκεται μια ιστορία, τόσο πιο έντονα λειτουργεί στον ψυχισμό του θεατή.
Ωστόσο, πολλοί κριτικοί θεώρησαν ότι η ταινία εκμεταλλεύτηκε την ευπιστία ανθρώπων με φόβους για το άγνωστο, δημιουργώντας περισσότερο σύγχυση παρά ουσιαστική συζήτηση για το θέμα των απαγωγών.
Αντίδραση κοινού και αγοράς
Με κόστος περίπου 10 εκατομμύρια δολάρια και έσοδα σχεδόν 50 εκατομμυρίων, η ταινία δεν ήταν blockbuster, αλλά ούτε και αποτυχία. Στο Rotten Tomatoes έχει μόλις 18% θετικές κριτικές, αλλά μεγάλο μέρος του κοινού τη θεωρεί “underrated gem”.
Η καμπάνια μάρκετινγκ έγινε τελικά σχεδόν πιο γνωστή από την ίδια την ταινία, ενώ το θέμα της αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης σε διαδικτυακές κοινότητες για χρόνια.
Πιο βαθιά: η ηθική και ψυχολογική διάσταση
Πέρα από τις εξωγήινες απαγωγές, η ταινία αγγίζει θέματα όπως η απώλεια ελέγχου, η διείσδυση του άγνωστου στον ιδιωτικό χώρο και η ψυχική ευαλωτότητα του ανθρώπου. Το μοτίβο της κουκουβάγιας, οι συνεδρίες ύπνωσης, οι “πραγματικές” συνεντεύξεις: όλα αυτά λειτουργούν ως ψυχολογικοί μοχλοί.
Εδώ ακολουθούν και τα ηθικά ερωτήματα :
Πόσο δικαίωμα έχει μια ταινία να χρησιμοποιεί την αίσθηση της αλήθειας για να προκαλέσει φόβο;
Ποιος έχει την ευθύνη για ένα “based on a true story” που δεν είναι αληθινό;
Η κληρονομιά της ταινίας στη σύγχρονη εποχή των fake news
Το film The Fourth Kind συνεχίζει να συζητείται, ειδικά σε μια εποχή όπου deep fakes, dead internet, ψευδείς ειδήσεις και στημένες «αλήθειες» είναι καθημερινότητα. Η στρατηγική του μοιάζει σήμερα σχεδόν προφητική, έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να “πουληθεί” κάτι ως πραγματικό όταν αναμειγνύεις φόβο και αβεβαιότητα.
Παρόμοια τακτική είχε χρησιμοποιήσει ο Orson Welles στον «Πόλεμο των Κόσμων», παρουσιάζοντας μια ραδιοφωνική εισβολή εξωγήινων ως πραγματικό γεγονός.
Η ταινία μας υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε πηγές, να αξιολογούμε πληροφορίες και να μην αφήνουμε το «ίσως είναι αλήθεια» να μετατρέπεται αυτόματα σε «είναι αλήθεια».
Το The Fourth Kind δεν είναι απλώς μια ταινία τρόμου. Είναι μια άσκηση στην αμφισβήτηση, μια πρόκληση απέναντι στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια, την εικόνα και την αφήγηση. Όταν τελειώνει, δεν σε αφήνει με μια ξεκάθαρη απάντηση. Σε αφήνει με ένα ερώτημα:
Τελικά, τι γνωρίζουμε πραγματικά;
Και αυτό είναι ίσως το πιο τρομακτικό και ταυτόχρονα το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της.
