Οι κινηματογραφικοί χαρακτήρες Charlie Frost και Jerry Fletcher, απο τα film 2012 και Conspiracy Theory. Δύο αρχέτυπα της μοντέρνας εναλλακτικής γνωσιολογίας στον κινηματογράφο.
Οι κινηματογραφικοί χαρακτήρες Charlie Frost και Jerry Fletcher, απο τα film 2012 και Conspiracy Theory. Δύο αρχέτυπα της μοντέρνας εναλλακτικής γνωσιολογίας στον κινηματογράφο.
Πώς δύο παράξενοι, περιθωριακοί αλλά αξιομνημόνευτοι χαρακτήρες καθρεφτίζουν τις συλλογικές μας αγωνίες για το κρυμμένο, το ανεξήγητο και το ανεπίσημο.
Η ποπ κουλτούρα έχει παράξενους τρόπους να διασώζει μορφές που δεν μοιάζουν με ήρωες, ούτε με αντι-ήρωες, αλλά με κάτι πολύ πιο γήινο και ανθρώπινο, ανθρώπους που προσπαθούν να ερμηνεύσουν έναν κόσμο ο οποίος συνεχώς μεταβάλλεται και συχνά αντιστέκεται στη λογική. Δύο τέτοιοι χαρακτήρες είναι ο Jerry Fletcher, τον οποίο υποδύεται ο Mel Gibson στο Conspiracy Theory (1997) του Richard Donner, και ο Charlie Frost, τον οποίο ενσαρκώνει ο Woody Harrelson στο 2012 (2009) του Roland Emmerich. Αν και προέρχονται από διαφορετικά είδη και διαφορετικές κινηματογραφικές δεκαετίες, αποτελούν, κατά έναν περίεργο αλλά ουσιαστικό τρόπο, δύο συγγενείς μορφές στο μεγάλο φάσμα της εναλλακτικής γνωσιολογίας, εκεί όπου η επίσημη αφήγηση συχνά αφήνει κενά, και όπου ο ανεξάρτητος ερευνητής καλείται να γεμίσει τα κενά με υποθέσεις, διαίσθηση και προσωπική ερμηνεία.
Jerry Fletcher – Conspiracy Theory (1997)
Ο Jerry Fletcher, όπως τον υποδύεται ο Mel Gibson, ενσαρκώνει τον εσωτερικευμένο παρατηρητή, τον άνθρωπο που ζει μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο μοτίβα, υπαινιγμούς και μυστικές συνδέσεις. Είναι ταξιτζής στη Νέα Υόρκη, ένας άνθρωπος «αόρατος» για τους περισσότερους, αλλά εξαιρετικά ευαίσθητος στα ψυχοκοινωνικά ρεύματα που διασχίζουν την καθημερινότητα. Η σκέψη του λειτουργεί σαν ένα υπερενεργό ραντάρ, συλλέγει, επεξεργάζεται και επανεξετάζει συνεχώς πληροφορίες, προσπαθώντας να εντοπίσει τις γραμμές που συνδέουν τα φαινομενικά ασύνδετα. Η εμμονή του με τις θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι διασκέδαση ούτε παιχνίδι, πρόκειται περισσότερο για έναν μηχανισμό επιβίωσης, μια προσπάθεια να δώσει νόημα σε έναν κόσμο που τον τραυμάτισε βαθιά και τον έμαθε να μην εμπιστεύεται τίποτα.
Αυτό που κάνει τον Fletcher έναν από τους πιο ανθρώπινους χαρακτήρες του είδους είναι πως δεν παρουσιάζεται ως γκουρού της μυστικής γνώσης. Δεν ισχυρίζεται ότι είναι προφήτης ούτε ότι έχει κάποια προνομιακή πρόσβαση στην αλήθεια. Αντιθέτως, η ταραγμένη ψυχολογία του γίνεται το φίλτρο μέσα από το οποίο βλέπει τον κόσμο. Η παρανοϊκή του σκέψη, όχι ως σχηματική κινηματογραφική υπερβολή, αλλά ως σύμπτωμα ενός βαθιού τραύματος, αποκαλύπτει την εύθραυστη φύση ενός ανθρώπου που προσπαθεί απεγνωσμένα να προστατευτεί από μια πραγματικότητα που τον έχει ήδη συνθλίψει. Και όμως, παρά την έντονη ψυχική του φθορά, κάποιες από τις θεωρίες του αποδεικνύονται επικίνδυνα κοντά στην αλήθεια. Αυτή η λεπτή ζώνη ανάμεσα στη ψύχωση και τη διορατικότητα είναι που τον κάνει ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά πορτραίτα της εναλλακτικής γνωσιολογίας.
Charlie Frost – 2012 (2009)
Αντίθετα, ο Charlie Frost του Woody Harrelson κινείται στο απέναντι άκρο του φάσματος. Είναι εξωστρεφής, εκρηκτικός, σχεδόν χαοτικός στην παρουσία του. Εμφανίζεται να εκπέμπει από ένα τροχόσπιτο στο Yellowstone, χαμένος μέσα σε χάρτες, σημειώσεις και χειρόγραφες αναλύσεις για την παγκόσμια καταστροφή που πλησιάζει. Σε αντίθεση με τον Fletcher, ο Frost δεν δείχνει να υποφέρει από το βάρος των ιδεών του. Αντιθέτως, το απολαμβάνει. Ο κόσμος τον αντιμετωπίζει σαν έναν εκκεντρικό ραδιοφωνικό συνωμοσιολόγο, αλλά εκείνος δεν δείχνει να ενοχλείται. Αν κάτι τον χαρακτηρίζει, είναι η βεβαιότητα. Δεν αμφιβάλλει για τις θεωρίες του, δεν παλεύει με τα συμπεράσματά του και δεν φοβάται την αλήθεια που πιστεύει ότι ανακάλυψε. Είναι ένας χαρακτήρας που, αντί να υποκύπτει στο άγχος της αποκάλυψης, χορεύει μέσα στη δίνη της.
Ο Frost λειτουργεί περισσότερο σαν καθρέφτης της λαϊκής εκδοχής της συνωμοσιολογίας, της πιο απλής, πιο διασκεδαστικής προσέγγισης του ανεξήγητου. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να είναι μια φιγούρα που συναντά κανείς σε ένα ανεξάρτητο ραδιοφωνικό σταθμό στις δεκαετίες του ’90 ή του 2000, ένας άνθρωπος που μιλάει με πάθος για τεκτονικές μετατοπίσεις, μυστικές κυβερνητικές βάσεις και γεωλογικές ανωμαλίες που κανείς δεν θέλει να παραδεχτεί. Η δύναμή του δεν βρίσκεται στην ακρίβεια των πληροφοριών του, βρίσκεται στο ότι δεν φοβάται να πει όσα πιστεύει. Και κάπου μέσα στη φαινομενική υπερβολή του, κρύβει μια αλληγορική αλήθεια, τις αγωνίες του κόσμου για την επικείμενη καταστροφή, είτε αυτή είναι πολιτική, οικολογική ή τεχνολογική
Αυτό που ενώνει τον Fletcher και τον Frost, παρά τις διαφορές τους, είναι η βαθιά πεποίθηση ότι ο κόσμος γύρω τους λέει ψέματα. Ή, τουλάχιστον, ότι δεν λέει ολόκληρη την αλήθεια. Ο ένας βιώνει αυτή την αντίληψη ως ασφυκτική, ο άλλος ως κινητήριο δύναμη. Ο Fletcher προσπαθεί απεγνωσμένα να επιβιώσει μέσα σε αυτόν τον ιστό μισοκρυμμένων μηχανισμών, ενώ ο Frost τον αντιμετωπίζει με χιούμορ, σχεδόν με αναρχική διάθεση, σαν να γνωρίζει ότι η γνώση του δεν θα αλλάξει τον ρου της ιστορίας, αλλά τουλάχιστον θα τον βοηθήσει να κατανοήσει το χάος.
Παράλληλα, και οι δύο είναι μορφές απομόνωσης. Ο Fletcher είναι μόνος γιατί φοβάται, γιατί το μυαλό του δεν του επιτρέπει να νιώσει εμπιστοσύνη, ο Frost είναι μόνος γιατί δεν τον παίρνουν στα σοβαρά. Αυτή η μοναξιά γίνεται το κοινό σημείο μεταξύ τους, η αλήθεια των ανθρώπων της εναλλακτικής γνωσιολογίας σπάνια είναι συλλογική. Είναι μια ατομική εμπειρία, συχνά μοναχική, συχνά παρεξηγημένη. Και όσο περισσότερο προσκολλάται κανείς σε αυτήν, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τον κοινωνικό μέσο όρο.
Και οι δύο ταινίες στις οποίες εμφανίζονται αυτοί οι χαρακτήρες αντικατοπτρίζουν, επίσης, τις συλλογικές ανησυχίες της εποχής τους. Το film, Conspiracy Theory του 1997 γεννήθηκε μέσα στο μετα-ψυχροπολεμικό κλίμα, σε μια περίοδο όπου οι φόβοι για κυβερνητικές υπηρεσίες, μυστικά προγράμματα και ψυχολογικές επιχειρήσεις είχαν ενισχυθεί από πραγματικές αποκαλύψεις της εποχής. Ο Fletcher είναι παιδί αυτού του κόσμου, ενός κόσμου όπου το κράτος φαίνεται παντοδύναμο, και ο πολίτης ανίσχυρος. Αντίθετα, το film 2012 βγήκε σε μια εποχή που ο φόβος είχε μετατοπιστεί, δεν αφορούσε πλέον μυστικές υπηρεσίες, αλλά το ίδιο το μέλλον της ανθρωπότητας. Ο Frost είναι το σύμβολο αυτής της μετάβασης. Αντιπροσωπεύει την μεγάλη θεωρία, την θεωρία που δεν περιορίζεται σε ανθρώπινες συνωμοσίες, αλλά σε κοσμικά, πλανητικά, σχεδόν μυθικά επίπεδα.
Ωστόσο, παρά τις διαφορές τους, οι δύο χαρακτήρες καταλήγουν να λειτουργούν σαν δύο όψεις της ίδιας παραγνωρισμένης αλήθειας, ότι η γνώση, όταν δεν ανήκει στο επίσημο πλαίσιο, γίνεται είτε βάρος είτε ψυχαγωγία, αλλά σπάνια γίνεται αποδεκτή ως κάτι ουδέτερο. Ο Fletcher μας δείχνει την σκοτεινή, επώδυνη πλευρά της χρονίζουσας καχυποψίας, ο Frost την απολαυστική, σχεδόν εορταστική πλευρά της ανεξάρτητης πληροφορίας.
Αν τους δούμε μαζί, σχηματίζουν μια αρχετυπική διπολικότητα της εναλλακτικής γνωσιολογίας, από τη μία ο ερευνητής που βυθίζεται στα δεδομένα μέχρι να χάσει τον εαυτό του, και από την άλλη ο ερευνητής που αφήνει τη γνώση να ρέει σαν αφήγηση, σαν ιστορία που αξίζει να ειπωθεί, ακόμα κι αν κανείς δεν την πιστέψει.
Ίσως γι’ αυτό οι δύο αυτοί χαρακτήρες παραμένουν τόσο σημαντικοί για τους μελετητές της εναλλακτικής γνωσιολογίας, ακόμη και χρόνια μετά την κυκλοφορία των ταινιών τους. Έχουν γίνει συμβολικές φιγούρες ενός κόσμου που αναζητεί, αμφισβητεί και υποπτεύεται, ενός κόσμου που δεν εμπιστεύεται τις επίσημες εξηγήσεις και στρέφεται προς τους περιθωριακούς για να βρει νόημα. Και μέσα από την αντίθεση αλλά και τη σιωπηλή τους συγγένεια, μας υπενθυμίζουν ότι η αναζήτηση της αλήθειας δεν ήταν ποτέ ένα μονοπάτι ευθύγραμμο ή κοινωνικά αποδεκτό. Ήταν πάντα μια πορεία μοναχική, συχνά επικίνδυνη, άλλοτε καταπιεστική και άλλοτε λυτρωτική.
Ο Jerry Fletcher και ο Charlie Frost πέρα απο κινηματογραφικοί χαρακτήρες, είναι και μορφές της σύγχρονης εναλλακτικής γνωσιολογίας. Δύο φωνές που, ο καθένας με τον τρόπο του, αρνούνται να δεχτούν ότι η επίσημη εκδοχή των πραγμάτων είναι και η πλήρης. Και μέσα από αυτή την άρνηση, ο ένας μας διδάσκει το κόστος, και ο άλλος την ελευθερία, του να ζεις έξω από το κατεστημένο πλαίσιο της γνώσης.
