Ο Peter Thiel και ο tech – ελιτισμός

Ο Peter Thiel και ο tech – ελιτισμός

Ο Peter Thiel αποτελεί από τις πιο αμφιλεγόμενες και ταυτόχρονα επιδραστικές μορφές της σύγχρονης τεχνολογικής πραγματικότητας. Επιχειρηματίας, επενδυτής, διανοητής, πολιτικός συμμετέχων, και πάνω από όλα ένας άνθρωπος που κινείται στο όριο μεταξύ οράματος και ριζοσπαστικότητας, ο Thiel έχει αποτυπώσει βαθιά το αποτύπωμά του τόσο στην Silicon Valley όσο και σε ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά ρεύματα. Ειδικά όταν μπαίνει στο προσκήνιο η σχέση του με τον μετανθρωπισμό, η μορφή του γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, άλλοι τον βλέπουν ως φιλόσοφο και επενδυτή του μέλλοντος, και άλλοι ως έναν από τους βασικούς εκπροσώπους της τεχνολογικής ελίτ που επιδιώκει την υπέρβαση του ανθρώπινου ορίου με τρόπους ηθικά αμφισβητούμενους.

Το παρόν κείμενο εξετάζει τη διαδρομή του Thiel, τη σχέση του με την τεχνολογική πρόοδο, τη συμβολή του σε εταιρείες που έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα δεδομένα και την πληροφορία, καθώς και την ιδεολογική του τοποθέτηση γύρω από τον μετανθρωπισμό και την ανθρώπινη εξέλιξη.

Ταυτόχρονα, αναδεικνύει την οξεία κριτική και τις αντιδράσεις που έχει δεχθεί από αντι-μετανθρωπιστικά κινήματα, φιλοσόφους και κοινωνικούς σχολιαστές.

Ένα βιογραφικό υπόβαθρο που σε προϊδεάζει για το ασυνήθιστο

Ο Peter Thiel γεννήθηκε στη Γερμανία το 1967 και μετακόμισε στις ΗΠΑ σε μικρή ηλικία. Το οικογενειακό περιβάλλον του ήταν τεχνικό, με τον πατέρα του να εργάζεται σε εταιρείες εξόρυξης και ενέργειας, και αυτό συνέβαλε στην επαφή του Thiel με μια κουλτούρα μηχανικής σκέψης. Οι σπουδές του στο Stanford University τον τοποθέτησαν σε ένα περιβάλλον όπου συνυπήρχαν η επιχειρηματική και η ιδεολογική αναζήτηση. Σπούδασε φιλοσοφία και στη συνέχεια νομικά, όμως ήταν η ίδρυση της φοιτητικής εφημερίδας The Stanford Review, με έντονο φιλελεύθερο και αντικολλεκτιβιστικό προσανατολισμό, που αποκάλυψε την πρώτη βαθιά πτυχή της προσωπικότητάς του, μια διαρκή κριτική προς τις θεσμικές μορφές εξουσίας και μια έμφαση στην ατομική ελευθερία.

Από νωρίς, ο Thiel βρέθηκε ανάμεσα σε δύο κόσμους, τη θεωρητική φιλοσοφία και την πρακτική επιχειρηματικότητα. Αυτή η διπλή ταυτότητα έγινε χαρακτηριστικό της μετέπειτα καριέρας του.

PayPal, Palantir και η εμπέδωση μιας φιλοσοφίας δύναμης

Η επαγγελματική του διαδρομή ξεκίνησε θεαματικά με τη συνίδρυση της Confinity, η οποία σύντομα συγχωνεύτηκε με την εταιρεία του Elon Musk και μετατράπηκε στην PayPal. Η πώλησή της στην eBay έκανε πλούσιους όλους τους ιδρυτές της, τους λεγόμενους “PayPal Mafia”, μια ομάδα που επηρέασε όσο λίγες την παγκόσμια τεχνολογική σκηνή. Ο Thiel ξεχώρισε ως ο «στρατηγιστής» της ομάδας, ο άνθρωπος που είχε λιγότερο την τρέλα του εφευρέτη και περισσότερο την ψυχρή οπτική του σκακιστή.

Η επόμενη μεγάλη του κίνηση, η ίδρυση της Palantir Technologies, καθόρισε σημαντικά την εταιρική του ταυτότητα. Η Palantir ειδικεύεται στην ανάλυση τεράστιων όγκων δεδομένων, συνεργάζεται με κυβερνητικές υπηρεσίες, από στρατιωτικές μονάδες μέχρι οργανισμούς ασφαλείας, και έχει γίνει συνώνυμη με τη σύγχρονη κυβερνητική επιτήρηση. Για πολλούς υποστηρικτές του Thiel, η Palantir είναι μια εταιρεία που επιτυγχάνει αυτό που οι κυβερνήσεις από μόνες τους δεν μπορούν, μια πραγματική, λειτουργική ανάλυση της πληροφορίας που μπορεί να αποτρέψει τρομοκρατικές απειλές ή μεγάλες κρίσεις.

Για τους επικριτές του, ωστόσο, η Palantir είναι «ο μεγάλος αδελφός της Silicon Valley», ένα εργαλείο που θέτει θεμελιώδη ερωτήματα για την ιδιωτικότητα, τη συγκέντρωση δύναμης και τον ρόλο των τεχνολογικών ελίτ.

Ο μετανθρωπισμός ως όραμα υπέρβασης του ανθρώπου

Ο Peter Thiel είναι ίσως από τους πιο χαρακτηριστικούς εκπροσώπους της μετανθρωπιστικής ιδέας στη σύγχρονη τεχνολογική κουλτούρα. Δεν αυτοπροσδιορίζεται ως «transhumanist», αλλά οι θέσεις του τον τοποθετούν πολύ κοντά στο κίνημα.

Ο θάνατος ως πρόβλημα και όχι ως φυσικό όριο

Η άποψη του Thiel ότι ο θάνατος είναι «ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί» τον έχει φέρει στο επίκεντρο συζητήσεων γύρω από τη βιοτεχνολογία και την ανθρώπινη μακροβιότητα. Έχει επενδύσει σε εταιρείες που ασχολούνται με anti-aging, παράταση ζωής, ακόμη και έρευνες σχετικές με την ανανέωση κυττάρων.

Για τους μεταανθρωπιστές, η θέση αυτή δεν είναι μόνο ρεαλιστική αλλά και ηθικά απαραίτητη, αν μπορούμε να σώσουμε ζωές, γιατί να δεχτούμε τον θάνατο ως δεδομένο;

Για τους αντι-μεταανθρωπιστές, πρόκειται για μια επικίνδυνη αλαζονεία που παραβιάζει τη φυσική ανθρώπινη συνθήκη.

Το «Seasteading» και οι πόλεις χωρίς κράτη

Ο Thiel υποστήριξε οικονομικά το Seasteading Institute, ένα πρόγραμμα που οραματίζεται πλωτές πόλεις εκτός των παραδοσιακών κρατικών δομών. Η ιδέα δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά και ιδεολογική, η δημιουργία χώρων όπου οι άνθρωποι μπορούν να ζουν χωρίς την εξουσία των εθνικών κρατών.

Για κάποιους πρόκειται για μια ουτοπική εκδοχή της ελευθερίας. Για άλλους, αποτελεί προσπάθεια αποφυγής κοινωνικής ευθύνης και ένα πρώτο βήμα προς ένα τεχνοκρατικό μοντέλο όπου οι πλούσιοι μπορούν να διαφεύγουν από την κοινωνική λογοδοσία.

Η υπεράνθρωπη τεχνολογική πρόοδος

Ο Thiel έχει επανειλημμένα δηλώσει πως η τεχνολογία «έχει σταματήσει να εξελίσσεται» με ρυθμούς που θα ήθελε. Θεωρεί ότι η κοινωνία έχει γίνει υπερβολικά γραφειοκρατική και διστακτική απέναντι στην καινοτομία. Επικρίνει την υπερβολική ρύθμιση και το γεγονός ότι η Silicon Valley τα τελευταία χρόνια επικεντρώνεται κυρίως σε εφαρμογές software, αντί σε πραγματική βιομηχανική επανάσταση (ενέργεια, βιοτεχνολογία, διαστημική επέκταση).

Σε αυτό το σημείο, ο μετανθρωπιστικός του χαρακτήρας είναι σαφής, ο Thiel οραματίζεται έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος επεκτείνει ριζικά τις δυνατότητές του μέσω της τεχνολογίας.

Ο Thiel ως ιδεολογικός πόλος, οι θαυμαστές και οι πολέμιοι, και η κατηγορία του «ελιτιστή του μέλλοντος»

Ο Peter Thiel δεν είναι απλώς επιχειρηματίας, είναι και σύμβολο μιας ιδεολογικής μάχης. Οι αντι-μετανθρωπιστές τον παρουσιάζουν ως ένα από τα βασικά στελέχη της λεγόμενης τεχνολογικής αριστοκρατίας. Για αυτούς, η προσπάθειά του να παρατείνει τη ζωή, να δημιουργήσει νέες αυτόνομες κοινωνίες ή να διαμορφώσει την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ουτοπική, αλλά δυστοπική. Θεωρούν ότι ο Thiel και όσοι σκέφτονται σαν αυτόν επιδιώκουν ένα μέλλον όπου:

– Οι πλούσιοι έχουν πρόσβαση σε βελτιωμένες βιολογικές δυνατότητες,

– Οι κοινωνίες διαχωρίζονται τεχνολογικά,

– Η τεχνολογία χρησιμοποιείται ως εργαλείο κυριαρχίας και όχι ισότητας.

Συχνά χαρακτηρίζεται ως «απολλώνιος τεχνο-φιλελεύθερος», δηλαδή κάποιος που βλέπει την πρόοδο ως παιχνίδι εξουσίας.

Η περίφημη κριτική για την “αντι-δημοκρατικότητα”

Ο Thiel έχει δηλώσει δημόσια ότι δεν πιστεύει πως δημοκρατία και απόλυτη ελευθερία συνυπάρχουν πάντα. Αυτή η φράση έγινε αντικείμενο έντονης πολιτικής συζήτησης, με πολλούς να τον κατηγορούν ότι ευνοεί αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης εφόσον εξυπηρετούν την τεχνολογική επιτάχυνση.

Για τους αντι-μετανθρωπιστές, η στάση αυτή αποτελεί ένδειξη ότι ο Thiel θεωρεί πως οι «πολλοί» εμποδίζουν την πρόοδο των «λίγων».

Το αφήγημα της “τεχνολογικής εσχατολογίας”

Ορισμένοι κοινωνιολόγοι θεωρούν πως ο Thiel εντάσσεται σε μια ευρύτερη φιλοσοφική παράδοση όπου η τεχνολογία γίνεται το μέσο όχι απλώς για να αλλάξει ο κόσμος, αλλά για να «υπερβεί» τον άνθρωπο. Αυτή η οπτική έχει χαρακτηριστεί ως «τεχνολογική εσχατολογία» μια κοσμοθεωρία όπου η τεχνολογία λειτουργεί σαν σύγχρονη θρησκεία.

Αντίπαλοί του υποστηρίζουν πως αυτή η πίστη στην υπέρβαση του ανθρώπου μέσω τεχνολογίας υποβαθμίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η συμβολή του στην τεχνολογία ως αντικειμενική αξιολόγηση

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Thiel έχει συμβάλει:

– Στην εξέλιξη της ψηφιακής οικονομίας (PayPal)

– Στην ανάπτυξη της ανάλυσης δεδομένων μεγάλης κλίμακας (Palantir)

– Στην ενίσχυση startups που καθόρισαν την εποχή (Facebook, Airbnb, SpaceX)

– Στη διάδοση της ιδέας ότι η καινοτομία πρέπει να στοχεύει σε «κάτι πραγματικά μεγάλο» και όχι σε incremental βελτιώσεις.

Είτε κάποιος τον συμπαθεί είτε όχι, η επίδρασή του στο τεχνολογικό τοπίο των αρχών του 21ου αιώνα είναι τεράστια.

Μια φιγούρα που χωρίζει τον κόσμο στα δύο

Η μορφή του Peter Thiel είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική σύγχρονη έκφραση του διχασμού που προκαλεί ο μετανθρωπισμός. Για τους υποστηρικτές του, είναι ένας στοχαστής που προσπαθεί να σπρώξει την ανθρωπότητα πέρα από τα όριά της. Για τους επικριτές του, ένας εκπρόσωπος της τεχνολογικής ελίτ που φαντάζεται ένα μέλλον στο οποίο λίγοι θα έχουν πρόσβαση σε υπερανθρώπινες δυνατότητες.

Και ίσως αυτός ο διχασμός να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του, ότι ο Thiel, περισσότερο από κάθε άλλον της γενιάς του, ενσαρκώνει την ερώτηση που κυριαρχεί ήδη στο παρόν μας και θα γίνει ακόμη πιο καίρια στο μέλλον:

Πρέπει η τεχνολογία να μας αλλάζει και αν ναι, μέχρι ποιο σημείο;