Η αρχιτεκτονική της U.F.O./U.A.P. έρευνας. Οι οργανώσεις N.I.C.A.P. και A.P.R.O. και η γέννηση της μεθοδολογίας.

Η αρχιτεκτονική της U.F.O./U.A.P. έρευνας. Οι οργανώσεις N.I.C.A.P. και A.P.R.O. και η γέννηση της μεθοδολογίας.

Υπάρχουν περίοδοι στην ιστορία όπου ένα φαινόμενο δεν αλλάζει επειδή αποδείχθηκε, αλλά επειδή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο κάποιοι τόλμησαν να το προσεγγίσουν. Η ιστορία της u.f.o.(unidentified flying object) η u.a.p. (unidentified anomalous phenomena) γνωσιολογίας, αυτό το παράξενο, συχνά παρεξηγημένο πεδίο ανάμεσα στην επιστήμη, την κοινωνία και το ανεξήγητο  δεν διαμορφώθηκε από θεαματικές αποκαλύψεις, αλλά από αθόρυβες, επίμονες προσπάθειες οργάνωσης της πληροφορίας. Δύο οργανώσεις του 20ού αιώνα, η N.I.C.A.P. (National Investigations Committee On Aerial Phenomena) και η A.P.R.O. (Aerial Phenomena Research Organization), στάθηκαν ακριβώς σε αυτό το σημείο καμπής, όχι ως φορείς θεαματικών ισχυρισμών, αλλά ως αρχιτέκτονες ενός νέου τρόπου σκέψης γύρω από το φαινόμενο.

Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία τους, πρέπει να επιστρέψει στην ατμόσφαιρα των δεκαετιών του ’40 και του ’50. Τα ιπτάμενα δισκοειδή αντικείμενα είχαν ήδη κατακλύσει εφημερίδες, περιοδικά και ραδιοφωνικές εκπομπές. Οι μαρτυρίες πλήθαιναν, αλλά έμοιαζαν χαοτικές, αποσπασματικές, αδύναμες να συνθέσουν κάτι περισσότερο από έναν σύγχρονο μύθο. Το u.f.o./u.a.p. ζήτημα, ήταν περισσότερο πολιτισμικό φαινόμενο παρά ερευνητικό αντικείμενο. Εκεί ακριβώς παρενέβησαν η N.I.C.A.P. και η A.P.R.O. όχι για να πουν τι είναι τα u.f.o./u.a.p., αλλά για να επιβάλουν το ερώτημα πώς πρέπει να μελετάται.

Η A.P.R.O. (Aerial Phenomena Research Organization) ιδρύθηκε το 1952 από τους Coral και Jim Lorenzen. Σε μια εποχή που η συζήτηση για τα u.f.o. κινείτο ανάμεσα σε γελοιοποίηση και λαϊκό ενθουσιασμό, η A.P.R.O. επιχείρησε κάτι σχεδόν επιστημονικά ανήκουστο για τα δεδομένα του χώρου, να συγκεντρώσει μαρτυρίες με μεθοδικότητα, να δημιουργήσει αρχείο, να διασταυρώσει πηγές, να ταξινομήσει φαινόμενα. Δεν ενδιαφερόταν να εντυπωσιάσει, αλλά να καταγράψει. Το u.f.o., για την A.P.R.O., δεν ήταν αφήγηση αλλά δεδομένο που έπρεπε να αποθηκευτεί, να συγκριθεί, να αξιολογηθεί.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1956, εμφανίζεται η N.I.C.A.P. (National Investigations Committee on Aerial Phenomena), με έδρα την Ουάσινγκτον. Αν η A.P.R.O. έθεσε τα θεμέλια της αρχειοθέτησης, η N.I.C.A.P. εισήγαγε κάτι ακόμη πιο ριζοσπαστικό, ένα γνωσιολογικό πλαίσιο. Η N.I.C.A.P. δεν αρκέστηκε στο να συλλέγει αναφορές. Άρχισε να θέτει ερωτήματα που μέχρι τότε δεν είχαν τεθεί συστηματικά, ποιος είναι ο μάρτυρας; ποια είναι η απόσταση; υπήρξε επιβεβαίωση από ραντάρ; υπήρξε δεύτερη ανεξάρτητη μαρτυρία; καταγράφηκαν ηλεκτρομαγνητικές επιδράσεις; τι αναφέρουν τα στρατιωτικά αρχεία;

Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι απλώς τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι η γέννηση της u.f.o. γνωσιολογίας. Για πρώτη φορά, το φαινόμενο μεταφέρεται από το πεδίο της αφήγησης στο πεδίο της μεθοδολογίας.

Η μεγάλη τομή που εισήγαγε η N.I.C.A.P. ήταν η παρατήρηση ενός μοτίβου που θα αποδεικνυόταν καθοριστικό δεκαετίες αργότερα, οι πιο ισχυρές περιπτώσεις u.f.o. δεν προέρχονταν από απλούς πολίτες, αλλά από στρατιωτικούς, πιλότους και χειριστές ραντάρ. Στις καταγραφές της N.I.C.A.P. συναντά κανείς επαναλαμβανόμενα περιστατικά με πολλαπλές μαρτυρίες, επιβεβαιώσεις από ραντάρ, καταδιώξεις από μαχητικά αεροσκάφη και αδυναμία ταύτισης με γνωστή τεχνολογία. Αυτό το μοτίβο είναι εντυπωσιακά ίδιο με όσα δημοσιοποιούνται σήμερα στις εκθέσεις του Πενταγώνου για τα u.a.p.. Δεν πρόκειται για σύμπτωση πρόκειται για συνέχεια δεδομένων που παρατηρούνται επί εβδομήντα χρόνια.

Η N.I.C.A.P. βρέθηκε γρήγορα σε ευθεία αντιπαράθεση με το Project Blue Book της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας. Εκεί γεννιέται μια σύγκρουση που επανέρχεται σήμερα με διαφορετικούς όρους, η σύγκρουση ανάμεσα σε ανεξάρτητη έρευνα και κρατική διαχείριση πληροφορίας. Η N.I.C.A.P. κατηγορούσε ανοιχτά την πολεμική αεροπορία ότι υποβάθμιζε ή έκλεινε πρόχειρα περιπτώσεις που δεν μπορούσαν να εξηγηθούν. Αυτή η αντιπαράθεση είναι η πρώτη ιστορική καταγραφή του αιτήματος για διαφάνεια γύρω από τα u.f.o. ένα αίτημα που σήμερα επανέρχεται στο προσκήνιο με τον όρο u.a.p. transparency.

Το 1964, η N.I.C.A.P. δημοσιεύει το περίφημο “The UFO Evidence”. Δεν πρόκειται για ένα «βιβλίο u.f.o.», αλλά για μια βάση δεδομένων περιστατικών, με κατηγορίες, πίνακες και στατιστικές συγκρίσεις. Για πρώτη φορά, το u.f.o. ζήτημα παρουσιάζεται ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο και όχι ως μεμονωμένη ιστορία. Αυτή η λογική επηρέασε βαθιά μεταγενέστερους ερευνητές, ακόμη και ανθρώπους που εργάζονταν στο ίδιο το Project Blue Book, όπως ο J. Allen Hynek.

Τόσο η N.I.C.A.P. όσο και η A.P.R.O. είχαν μια κοινή, συχνά παραγνωρισμένη στάση, δεν προωθούσαν θεωρίες εξωγήινης προέλευσης. Δεν επένδυαν σε αφηγήσεις απαγωγών, channelings ή επαφών κάθε τύπου. Αντίθετα, κρατούσαν αποστάσεις από οτιδήποτε θα μπορούσε να αποδυναμώσει την αξιοπιστία της έρευνας. Το επιχείρημά τους ήταν απλό και αυστηρό, παρατηρούνται εναέρια φαινόμενα με χαρακτηριστικά που δεν αντιστοιχούν στη γνωστή αεροναυπηγική ή φυσική συμπεριφορά. Αυτό είναι το δεδομένο. Το τι είναι, παραμένει ανοιχτό.

Αυτή η πειθαρχία τους έδωσε κύρος. Και ταυτόχρονα, τις απομάκρυνε από το ευρύ κοινό που διψούσε για πιο θεαματικές εξηγήσεις.

Η A.P.R.O., από την πλευρά της, έδωσε έμφαση και σε περιστατικά με φυσικά ίχνη, περιπτώσεις όπου υπήρξαν υποτιθέμενες επιδράσεις στο έδαφος, καύσεις, ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές. Επέμενε στη διατήρηση αρχείων και στη συνεργασία με επιστήμονες πρόθυμους να εξετάσουν το φαινόμενο χωρίς προκατάληψη. Αν η N.I.C.A.P. επικεντρώθηκε στο μοτίβο και στη θεσμική πίεση, η A.P.R.O. εστίασε στη λεπτομερή τεκμηρίωση και στην ποιότητα της μαρτυρίας.

Οι δύο οργανώσεις δεν ήταν ανταγωνιστικές, ήταν συμπληρωματικές. Αντιπροσώπευαν δύο σχολές σκέψης μέσα στο ίδιο πεδίο, η μία έδινε έμφαση στη δομή και τη δημόσια συζήτηση, η άλλη στην αρχειακή πληρότητα και στην ερευνητική συνέπεια.

Μετά την έκθεση Condon το 1969, που υποβάθμισε τη σημασία της u.f.o. έρευνας, το ενδιαφέρον του κοινού και της επιστημονικής κοινότητας μειώθηκε δραματικά. Η N.I.C.A.P. σταδιακά διαλύθηκε γύρω στο 1980, κυρίως λόγω οικονομικών και οργανωτικών δυσκολιών. Η A.P.R.O. ακολούθησε παρόμοια πορεία. Όχι επειδή απέτυχαν, αλλά επειδή το κοινωνικό κλίμα δεν ευνοούσε πλέον την ύπαρξή τους.

Και όμως, δεκαετίες αργότερα, όταν το 2017 δημοσιοποιήθηκαν τα βίντεο του αμερικανικού ναυτικού, ο δημόσιος διάλογος για τα u.a.p. ξεκίνησε σχεδόν από το ίδιο σημείο όπου τον είχαν αφήσει η N.I.C.A.P. και η A.P.R.O.. Πιλότοι, ραντάρ, άγνωστα χαρακτηριστικά πτήσης, ανάγκη για σοβαρή μελέτη. Το μοτίβο παρέμενε αμετάβλητο.

Η πραγματική κληρονομιά αυτών των οργανώσεων δεν είναι τα περιστατικά που κατέγραψαν, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο μας έμαθαν να τα εξετάζουμε. Δημιούργησαν τυπολογία, μεθοδολογία, κριτήρια αξιολόγησης. Μετέτρεψαν το u.f.o. ζήτημα από λαϊκό μύθο σε ερευνητικό πρόβλημα.

Στην ιστορία της εναλλακτικής γνωσιολογίας, η N.I.C.A.P. και η A.P.R.O. στέκονται ως παραδείγματα μιας σπάνιας ισορροπίας, ανοιχτότητα στο ανεξήγητο, αλλά αυστηρότητα στη μελέτη του. Δεν διεκδίκησαν να λύσουν το μυστήριο. Διεκδίκησαν να το καταγράψουν σωστά.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό μάθημα που μας αφήνουν. Ότι η γνώση δεν προκύπτει μόνο από απαντήσεις, αλλά από τον τρόπο που μαθαίνουμε να θέτουμε τις ερωτήσεις.