Howard Phillips Lovecraft. Ο άνθρωπος που ονειρεύτηκε το ανείπωτο.

Howard Phillips Lovecraft. Ο άνθρωπος που ονειρεύτηκε το ανείπωτο.

Υπάρχουν συγγραφείς που γράφουν για να ψυχαγωγήσουν, άλλοι για να συγκινήσουν κι έπειτα υπάρχουν εκείνοι που γράφουν γιατί δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς. Ο Howard Phillips Lovecraft, γεννημένος το 1890 στο Providence του Rhode Island, ανήκει σε αυτή την τρίτη κατηγορία. Η γραφή του εκτός απο τέχνη ήταν ένας τρόπος να επιβιώσει μέσα σε έναν κόσμο που δεν κατανοούσε και που τον τρόμαζε.

Ο Lovecraft δεν έγινε ποτέ διάσημος όσο ζούσε. Δημοσίευε κυρίως σε pulp περιοδικά, έγραφε γράμματα με χιλιάδες λέξεις σε άλλους συγγραφείς, ζούσε φτωχικά και πέθανε στα 46 του από καρκίνο, σχεδόν λησμονημένος. Κι όμως, έναν αιώνα μετά, το όνομά του είναι παντού: σε βιβλία, κινηματογράφο, μουσική, επιτραπέζια παιχνίδια, βιντεοπαιχνίδια, κόμικς, ακόμη και στη γλώσσα της ποπ κουλτούρας.

Η «Μυθολογία του Cthulhu» που γέννησε, δεν είναι απλώς μια συλλογή ιστοριών τρόμου. Είναι μια κοσμική φιλοσοφία που αρνείται τη σημασία του ανθρώπου, ένα σύμπαν ψυχρό και απέραντο, όπου ο φόβος δεν προέρχεται από φαντάσματα, αλλά από την ίδια τη γνώση ότι ο άνθρωπος δεν έχει καμία θέση στο κοσμικό σχέδιο.

Η παιδική ηλικία του Howard Phillips Lovecraft

Ο Lovecraft γεννήθηκε σε μια εύπορη αλλά εύθραυστη οικογένεια. Ο πατέρας του, Winfield Scott Lovecraft, υπέστη νευρικό κλονισμό όταν ο Howard ήταν μόλις τριών ετών, και πέθανε λίγα χρόνια αργότερα σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Η μητέρα του, Sarah Susan Phillips Lovecraft, υπερπροστατευτική και συναισθηματικά ασταθής, μεγάλωσε το παιδί μέσα σε μια ατμόσφαιρα αυστηρότητας, φόβου και αρρώστιας.

Ο μικρός Howard ήταν ιδιοφυΐα διάβαζε ήδη κλασικούς συγγραφείς και ελληνική μυθολογία προτού κλείσει τα δέκα. Ταυτόχρονα, υπέφερε από χρόνια ασθένεια και κρίσεις που τον κρατούσαν κλεισμένο στο σπίτι, μακριά από συνομηλίκους. Από νωρίς άρχισε να βλέπει εφιάλτες, που θα τροφοδοτούσαν αργότερα τη φαντασία του όντα από σκοτάδι, άμορφα, απροσδιόριστα, κάτι ανάμεσα σε ύπνο και αφύπνιση.

Η μοναξιά έγινε σύντροφος και καταφύγιο. Όταν πέθανε ο παππούς του, που ήταν το μοναδικό σταθερό πρόσωπο στη ζωή του, η οικογένεια βυθίστηκε στη φτώχεια. Ο Lovecraft αποσύρθηκε ακόμα περισσότερο στον εσωτερικό του κόσμο, μελετώντας επιστήμη, αστρονομία, και κυρίως τη μικρότητα του ανθρώπου μπροστά στο σύμπαν θεμέλιο της μετέπειτα φιλοσοφίας του.

Οι πρώτες ιστορίες και η αναζήτηση ταυτότητας

Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Lovecraft άρχισε να γράφει ποίηση, επηρεασμένος από τον Poe και τους Άγγλους ρομαντικούς. Όμως η πεζογραφία τον κέρδισε σταδιακά. Από το 1917 και μετά, άρχισε να δημοσιεύει ιστορίες στα περιοδικά Weird Tales, Argosy και άλλα.

Τα πρώτα του έργα έχουν έντονα στοιχεία γοτθικού τρόμου, αλλά σύντομα αναδύεται κάτι διαφορετικό: ένας τρόμος κοσμικός, απρόσωπος, ψυχρός. Οι ιστορίες του δεν αφορούν κακούς ή ήρωες, αλλά ανθρώπους που ανακαλύπτουν αλήθειες τις οποίες δεν μπορούν να αντέξουν.

Σταδιακά διαμορφώνει το λεξιλόγιο που θα τον κάνει μοναδικό, Eldritch, Cyclopean, Unnamable. Λέξεις που δηλώνουν κάτι τόσο παλιό και ξένο, ώστε να μην υπάρχει ανθρώπινος όρος για να το περιγράψει.

Το 1921 πεθαίνει η μητέρα του, και λίγο αργότερα γνωρίζει τη Sonia H. Greene, μια Εβραία επιχειρηματία και συγγραφέα. Παντρεύονται, αλλά η σχέση τους δεν αντέχει. Ο Lovecraft μετακομίζει στη Νέα Υόρκη, όπου ζει με δυσκολία, αντιμετωπίζοντας φτώχεια και ξενοφοβία. Η πόλη, γεμάτη μετανάστες και φασαρία, τον απωθεί. Νιώθει πως δεν ανήκει πουθενά.

Αυτό το αίσθημα αποξένωσης θα γίνει το κεντρικό μοτίβο του έργου του, η ύπαρξη μέσα σε έναν κόσμο ξένο, απέραντο, ανελέητο.

Η φιλοσοφία του κοσμικού τρόμου

Ο Lovecraft δεν έγραφε για να φοβίσει έγραφε για να εκφράσει το υπαρξιακό του δέος. Σε επιστολή του το 1927 γράφει:

«Η πιο αρχαία και ισχυρή συγκίνηση του ανθρώπου είναι ο φόβος και ο πιο αρχαίος και ισχυρός φόβος είναι ο φόβος του αγνώστου.»

Αυτό είναι το κλειδί του λεγόμενου cosmic horror. Ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένα ασήμαντο πλάσμα, εγκλωβισμένο σε έναν άπειρο, αδιάφορο κόσμο. Οι θεοί του Lovecraft όπως ο Cthulhu, ο Nyarlathotep, ο Azathoth δεν είναι κακοί, γιατί δεν έχουν καν την έννοια του καλού ή του κακού. Είναι αδιανόητες υπάρξεις πέρα από κάθε ανθρώπινη ηθική.

Το σύμπαν του Lovecraft είναι ψυχρό, χωρίς κέντρο, χωρίς Θεό που νοιάζεται. Κάθε αποκάλυψη, κάθε γνώση, οδηγεί στην τρέλα. Οι πρωταγωνιστές του είναι συχνά επιστήμονες ή ερευνητές που φτάνουν πολύ κοντά στην αλήθεια και καταστρέφονται.

Αυτός ο τρόμος είναι φιλοσοφικός, δεν βασίζεται στο αίμα ή στα τέρατα, αλλά στη συνειδητοποίηση ότι η πραγματικότητα δεν έχει χώρο για τον άνθρωπο.

Η γέννηση της Μυθολογίας Cthulhu

Το 1926, ο Lovecraft επιστρέφει στο Providence. Είναι η πιο δημιουργική περίοδος της ζωής του. Εκεί γράφει τις ιστορίες που θα θεμελιώσουν τη μυθολογία του:

-The Call of Cthulhu (1928)

-The Dunwich Horror (1929)

-The Shadow over Innsmouth (1931)

-At the Mountains of Madness (1936)

Στον πυρήνα αυτών βρίσκεται το Necronomicon, ένα φανταστικό βιβλίο απαγορευμένων γνώσεων γραμμένο από τον χαρακτήρα του τρελού Άραβα Abdul Alhazred. Μέσα από το βιβλίο αυτό, οι ήρωες μαθαίνουν για τους Great Old Ones, αρχαίες κοσμικές υπάρξεις που κοιμούνται κάτω από τη γη ή στη θάλασσα, περιμένοντας να επιστρέψουν.

Ο πιο διάσημος από αυτούς είναι ο Cthulhu, ένα ον γιγαντιαίο, μισό άνθρωπος, μισό χταπόδι, που κοιμάται στην υποθαλάσσια πόλη R’lyeh. Όταν οι αστέρες ευθυγραμμιστούν, θα ξυπνήσει και η ανθρωπότητα θα σβήσει.

Η ιδέα ότι οι θεοί δεν ενδιαφέρονται για εμάς, αλλά υπάρχουν απλώς επειδή το σύμπαν είναι χαοτικό, ήταν ριζοσπαστική. Στην ουσία, ο Lovecraft δημιούργησε μια κοσμολογία του αδιανόητου.

Ο Lovecraft Circle και η επέκταση του μύθου

Παρότι φτωχός και απομονωμένος, ο Lovecraft είχε τεράστια αλληλογραφία με άλλους συγγραφείς. Μαζί σχημάτισαν τον λεγόμενο Lovecraft Circle. Ανάμεσά τους ήταν οι:

– August Derleth, που μετά τον θάνατό του επιμελήθηκε και οργάνωσε τη Μυθολογία του Cthulhu.

– Clark Ashton Smith, που συνέδεσε τα δικά του φανταστικά βασίλεια με τα Lovecraftικά σύμπαντα.

– Robert E. Howard, δημιουργός του Conan the Barbarian, φίλος και ανταποκριτής του Lovecraft.

– Robert Bloch, που αργότερα έγραψε το Psycho (που ενέπνευσε τον Hitchcock).

Ο Lovecraft ενθάρρυνε τους φίλους του να χρησιμοποιούν τα ονόματα, τα μέρη και τα πλάσματα των ιστοριών του. Έτσι γεννήθηκε ένα μοιρασμένο σύμπαν, κάτι πρωτοφανές για την εποχή.

Από τις δεκαετίες του ’40 και του ’50, ο Derleth ίδρυσε τις εκδόσεις Arkham House (από τη φανταστική πόλη Arkham των ιστοριών του Lovecraft) και διέσωσε το έργο του. Χάρη σ’ αυτόν, ο Lovecraft δεν χάθηκε στη λήθη.

Ο χαρακτήρας και οι αντιφάσεις του

Ο Lovecraft ήταν δύσκολος άνθρωπος. Συντηρητικός, εσωστρεφής, και συχνά ρατσιστής στις απόψεις του, αντανάκλαση του φόβου του για την αλλαγή και την ξένη κουλτούρα. Ο ίδιος, όμως, εξελισσόταν. Προς το τέλος της ζωής του, είχε αρχίσει να αμφισβητεί πολλές από τις απόψεις του, γράφοντας πιο ανοιχτά για τον κοσμικό σχετικισμό.

Η φτώχεια και η ασθένεια τον κατέβαλαν. Έζησε τα τελευταία του χρόνια με λιγοστά χρήματα, τρώγοντας ελάχιστα. Πέθανε το 1937, στα 46 του. Στο ημερολόγιο που κράτησε λίγο πριν πεθάνει, οι τελευταίες του σημειώσεις είναι επιστημονικές παρατηρήσεις για τα άστρα. Μέχρι το τέλος, παρέμεινε λάτρης του Σύμπαντος.

Η επίδραση μετά τον θάνατο του

Μετά τον θάνατό του, το έργο του Lovecraft απέκτησε ζωή δική του. Στη δεκαετία του ’60, οι ιστορίες του ανακαλύφθηκαν εκ νέου από το κοινό των φοιτητών, των καλλιτεχνών και των δημιουργών επιστημονικής φαντασίας. Ο όρος «Cthulhu Mythos» καθιερώθηκε.

Σήμερα, ο Lovecraft επηρεάζει κάθε μορφή τέχνης :

Κινηματογράφος: The Thing, The Mist, Event Horizon, The Color Out of Space.

Λογοτεχνία: Stephen King, Neil Gaiman, Clive Barker.

Μουσική: Metallica,Black Sabbath,Electric Wizard,Morbid Angel και δεκάδες μουσικά group.

Παιχνίδια: Bloodborne, Eternal Darkness, Call of Cthulhu RPG, Darkest Dungeon.

Η αίσθηση του ανείπωτου και του ακατανόητου έχει γίνει κομμάτι της σύγχρονης κουλτούρας. Ο Lovecraft, που κάποτε δεν μπορούσε να πληρώσει το νοίκι του, έγινε το θεμέλιο μιας ολόκληρης αισθητικής παράδοσης.

Η φιλοσοφία του ανυπάρκτου

Ο Lovecraft, παρότι άθεος, έγραψε ένα είδος «θεολογίας χωρίς Θεό». Στο σύμπαν του, οι θεοί υπάρχουν, αλλά δεν ενδιαφέρονται για τη δημιουργία· είναι προϊόντα τυχαίας κοσμικής ενέργειας.

Στην καρδιά του τρόμου του υπάρχει μια υπαρξιακή ειρωνεία, ο άνθρωπος αναζητά νόημα, αλλά η ίδια η πραγματικότητα είναι αδιάφορη. Κι όμως, μέσα σ’ αυτή τη ματαιότητα, ο Lovecraft βρίσκει ομορφιά.

Στην επιστολή του προς τον φίλο του James F. Morton, γράφει:

«Είμαστε πλάσματα στιγμιαία, και το μεγαλείο μας έγκειται ακριβώς στο ότι το γνωρίζουμε.»

Αυτό το παράδοξο και η γνώση της ασήμαντότητάς μας είναι το στοιχείο που κάνει τον Lovecraft διαχρονικό. Διότι ο Lovecraft δεν έγραψε για να λυτρώσει έγραψε για να προειδοποιήσει. Ο κόσμος του είναι μια αντανάκλαση του δικού μας, γεμάτος αβεβαιότητα, φόβο και ανεξήγητο. Η Μυθολογία Cthulhu δεν είναι απλώς μια συλλογή τεράτων είναι ένα κάλεσμα προς την ταπεινότητα.

Γιατί αν ο άνθρωπος είναι πράγματι ασήμαντος, τότε η μόνη μας ελπίδα βρίσκεται στο ότι μπορούμε να το αναγνωρίσουμε και να ζήσουμε με αξιοπρέπεια μέσα σ’ ένα σύμπαν που δεν μας προσέχει.

Ίσως, όπως θα έλεγε κι ο ίδιος,

«Στο τέλος, όταν οι αστέρες ξαναευθυγραμμιστούν, θα ξυπνήσουμε κι εμείς όχι για να επιβληθούμε, αλλά για να κατανοήσουμε.»

Ο Lovecraft δεν πέθανε. Ζει σε κάθε ιστορία που ψιθυρίζει ότι η αλήθεια είναι πιο φρικτή από κάθε όνειρο.