Οι απόψεις του Χριστιανισμού σχετικά με την εξωγήινη ζωή και νοημοσύνη. Από τη θεολογία του παρελθόντος στις παραδοχές του 21ου αιώνα

Οι απόψεις του Χριστιανισμού σχετικά με την εξωγήινη ζωή και νοημοσύνη.
Από τη θεολογία του παρελθόντος στις παραδοχές του 21ου αιώνα.

Η συζήτηση γύρω από την ύπαρξη εξωγήινης ζωής δεν αποτελεί πλέον περιθωριακό θέμα ή αντικείμενο μιας μικρής ομάδας ερευνητών. Από το 2013 και έπειτα, οι επίσημες παραδοχές στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από τα U.F.O. και U.A.P. μετατράπηκαν σε δημόσιο διάλογο, ενισχυμένα από το κύμα μαρτυριών, διαρροών, στρατιωτικών αναφορών και κοινοβουλευτικών ακροάσεων. Το ερώτημα δεν είναι πια αν κάτι υπάρχει, αλλά τι είναι αυτό το κάτι, από πού προέρχεται, και ποια είναι η φύση του. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια παράλληλη και συχνά παραγνωρισμένη συζήτηση εξελίσσεται στο εσωτερικό του Χριστιανισμού, πώς η Εκκλησία, Ορθόδοξη και Καθολική προσεγγίζει τη δυνατότητα ύπαρξης μη ανθρώπινης νοημοσύνης.

Αφορμή για την αναβίωση αυτού του διαλόγου αποτέλεσε και η έντονη παρουσία Χριστιανών συγγραφέων, όπως ο L. A. Marzulli, οι οποίοι ερμηνεύουν τα φαινόμενα όχι ως ουδέτερα επιστημονικά δεδομένα, αλλά ως πνευματικά, θεολογικά και ενίοτε αποκαλυπτικά. Παράλληλα, Χριστιανοί παρουσιαστές, θεολόγοι και σχολιαστές εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα σε ντοκιμαντέρ, podcasts και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σχολιάζοντας την εποχή των αποκαλύψεων, με αποκορύφωμα το documentary “The Age of Disclosure” και την προσμονή για τη νέα ταινία του Steven Spielberg, “Disclosure Day”. Ένα κύμα ερωτημάτων αναδύεται. Πώς η Εκκλησία αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο ύπαρξης εξωγήινης ζωής; Ποια είναι η θεολογική βάση αποδοχής ή άρνησης; Και, τελικά, πώς συμβιβάζεται η πίστη στον Χριστό με το ενδεχόμενο άλλων νοημόνων όντων στο Σύμπαν;

Η αλήθεια είναι ότι η συζήτηση δεν είναι νέα. Από τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού, ο άνθρωπος προβληματιζόταν για την έκταση της δημιουργίας. Ωστόσο, η Βίβλος, ως κείμενο, δεν κάνει ρητή αναφορά σε εξωγήινες μορφές ζωής ούτε παραθέτει μια κοσμική γεωγραφία που να επιτρέπει εύκολα συμπεράσματα. Η Γραφή επικεντρώνεται στην ανθρώπινη σωτηρία και στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, και όχι στην περιγραφή άλλων πολιτισμών. Αυτό το γεγονός συχνά οδηγεί πολλούς θεολόγους στο συμπέρασμα ότι η σιωπή της Βίβλου δεν αποτελεί ούτε άρνηση ούτε επιβεβαίωση, αλλά απλώς μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την κοσμολογία στη σωτηριολογία.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία: ανάμεσα σε πνευματική διάκριση και ερμηνευτική επιφύλαξη

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει διατυπώσει επίσημη διδασκαλία σχετικά με την ύπαρξη εξωγήινων όντων. Η θέση της είναι, τρόπον τινά, μια «ήρεμη αναμονή» χωρίς θεολογικές ακρότητες. Οι Ορθόδοξοι θεολόγοι, σε μεγάλο ποσοστό, αντιμετωπίζουν το ζήτημα ως ενδιαφέρον αλλά όχι κεντρικό στην πνευματική πορεία του ανθρώπου. Η αποστολή του ανθρώπου, σύμφωνα με την Ορθόδοξη προοπτική, δεν είναι να χαρτογραφήσει το Σύμπαν αλλά να θεραπεύσει τη σχέση του με τον Θεό.

Παρόλα αυτά, ο διάλογος δεν απουσιάζει. Σε μοναστικά περιβάλλοντα και εκκλησιαστικούς κύκλους υπάρχουν δύο χαρακτηριστικές τάσεις. Η πρώτη θεωρεί τα σύγχρονα U.f.o./U.a.p. φαινόμενα ως πιθανές δαιμονικές ενέργειες. Αυτή η σκέψη δεν βασίζεται στην άρνηση ύπαρξης ζωής εκτός Γης, αλλά στην ιδέα ότι πολλά από τα εμφανιζόμενα φαινόμενα δεν συνάδουν με φυσικούς νόμους, και ως εκ τούτου ενδέχεται να ανήκουν σε πνευματικό επίπεδο που δεν ταυτίζεται με τη δημιουργία φυσικών πολιτισμών. Αυτή η γραμμή σκέψης αντλεί από την πατερική παράδοση, όπου ο κόσμος θεωρείται πνευματικά διαπερατός και οι δαίμονες μπορούν, κατά παραχώρηση, να εμφανίζουν σημαινόμενα που αποπλανούν.

Η δεύτερη τάση παραμένει πιο επιφυλακτική και, κατά κάποιο τρόπο, πιο επιστημονική. Θεολόγοι, καθηγητές της Πατρολογίας και σύγχρονοι Ορθόδοξοι στοχαστές υποστηρίζουν ότι η ύπαρξη εξωγήινης νοημοσύνης δεν παραβιάζει κανένα άρθρο πίστης. Η δημιουργική δύναμη του Θεού δεν περιορίζεται σε έναν μόνο πλανήτη, και η ύπαρξη άλλων όντων δεν αναιρεί ούτε τη σημασία της Ενανθρώπισης ούτε τη μοναδικότητα της σωτηρίας. Αυτοί οι στοχαστές συχνά επικαλούνται παραδείγματα όπως η πληθώρα των αγγελικών τάξεων, για να δείξουν ότι ο Χριστιανισμός ήδη αποδέχεται ότι το Σύμπαν είναι γεμάτο νοημοσύνη, απλώς όχι υλική.

Ένα ενδιαφέρον σημείο διαφωνίας εντός της Ορθοδοξίας εμφανίζεται στο θέμα της σωτηρίας, αν υπάρχουν πραγματικά εξωγήινοι πολιτισμοί, υπόκεινται και αυτοί στην πτώση; Έχουν δική τους ιστορία σωτηρίας; Έχουν ανάγκη Μεσσία; Και εάν ναι, είναι ο Χριστός ο Μεσσίας όλου του Σύμπαντος; Η Ορθοδοξία δεν έχει απαντήσει επίσημα σε αυτά τα ερωτήματα, αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο όπου συχνά ξεσπά συζήτηση, ιδιαίτερα ανάμεσα σε προοδευτικούς θεολόγους και πιο συντηρητικούς κύκλους.

H Καθολική Εκκλησία: θεολογική ανοιχτότητα και κοσμική προοπτική

Σε αντίθεση με την Ορθοδοξία, το Βατικανό έχει τοποθετηθεί κατά καιρούς σχετικά με την πιθανότητα εξωγήινης ζωής, όχι βέβαια με τρόπο δογματικό, αλλά θεολογικά ενδιαφέρον. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο José Gabriel Funes, πρώην διευθυντής του αστεροσκοπείου του Βατικανού, ο οποίος δημόσια ανέφερε ότι η ύπαρξη εξωγήινων δεν αντιτίθεται στη χριστιανική πίστη, αλλά μάλλον την εμπλουτίζει. Σύμφωνα με τη θέση του, οι εξωγήινοι είναι επίσης δημιουργήματα του Θεού. Η θεολογία της δημιουργίας δεν περιορίζεται γεωγραφικά, ούτε πλανητικά, ούτε πολιτισμικά.

Σημαντικό είναι ότι ο Funes, και άλλοι επιστήμονες του Βατικανού, έχουν δηλώσει ότι η θεολογία μπορεί να δεχθεί ότι άλλες φυλές μπορεί να μην έχουν βιώσει την πτώση ή να έχουν διαφορετική σχέση με τον Θεό. Αυτό ανοίγει ένα πεδίο συζήτησης που ορισμένοι χαρακτηρίζουν «κοσμική σωτηριολογία». Δεν έχουμε εδώ την απόλυτη επιμονή ότι ο Χριστός πρέπει να έχει ενσαρκωθεί σε κάθε πολιτισμό χωριστά, αλλά μια πιο άνετη θεώρηση, όπου η θεία οικονομία μπορεί να έχει μορφές που δεν γνωρίζουμε.

Αυτή η θεολογική ανοιχτότητα φαίνεται και σε ένα άλλο περιστατικό, ο Πάπας Φραγκίσκος, σε μια συμβολική φράση, δήλωσε ότι αν οι εξωγήινοι έρχονταν και ζητούσαν βάπτισμα, δεν θα το αρνούνταν. Η δήλωση δεν αποτελεί δόγμα αλλά συμβολίζει κάτι βαθύτερο, η Εκκλησία δεν φοβάται τις πιθανότητες της δημιουργίας. Ο Θεός που δημιούργησε το Σύμπαν μπορεί εξίσου να έχει διαμορφώσει πολλούς κόσμους πέρα από τον δικό μας.

Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί, ότι η επίσημη Καθολική Εκκλησία διαχωρίζει ξεκάθαρα το ζήτημα της ύπαρξης εξωγήινης ζωής από το ζήτημα U.f.o./U.a.p. ως εξωγήινα οχήματα. Επιπρόσθετα το Βατικανό δεν εχει επιβεβαιώσει ότι κατέχει ερευνητικά αρχεία ή υλικό σχετικά με το ζήτημα. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ισχυρισμών προέρχεται από ανεξάρτητες πηγές και όχι από την επίσημη παραδοχή της Εκκλησίας.

Ο L.A.Marzulli και η «πνευματική ανάγνωση» του φαινομένου UAP

Ο Χριστιανός συγγραφέας, σκηνοθέτης και παραγωγός film, Marzulli εκπροσωπεί μια ιδιαίτερη σχολή σκέψης που ενώνει το χριστιανικό αφήγημα με τις εξωγήινες θεματολογίες, ερμηνεύοντάς τες μέσα από ένα πρίσμα αποκαλυπτικής πνευματικότητας. Για τον ίδιο, τα U.f.o./U.a.p. δεν αποτελούν τεχνολογικά μηχανήματα εξωγήινων πολιτισμών, αλλά φαινόμενα που σχετίζονται με πνευματικές οντότητες και συγκεκριμένα, δαιμονικές προεκτάσεις που επιδιώκουν να εξαπατήσουν την ανθρωπότητα. Αυτή η προσέγγιση έχει τις ρίζες της σε παλαιότερες ευαγγελικές σχολές, όπου τα ανεξήγητα φαινόμενα δεν αναγνωρίζονται ως εξωγήινα, αλλά ως πνευματικά.

Οι απόψεις του Marzulli είναι αμφιλεγόμενες ακόμη και μεταξύ Χριστιανών. Κάποιοι θεωρούν ότι προσφέρει μια ερμηνευτική γέφυρα ανάμεσα στην πίστη και το μυστηριώδες, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι υπερπνευματικοποιεί τα φυσικά και ενδεχομένως επιστημονικά φαινόμενα. Παρόλα αυτά, το έργο του έχει επηρεάσει χιλιάδες πιστούς και αποτέλεσε καταλύτη στο να αναζητηθεί μια χριστιανική προοπτική στο ζήτημα των U.f.o./U.a.p..

Η εποχή των αποκαλύψεων και η στροφή της χριστιανικής κοινής γνώμης

Το ντοκιμαντέρ “The Age of Disclosure” και η επερχόμενη ταινία του γνωστού σκηνοθέτη Stevan Spielberg “Disclosure” άνοιξαν τον διάλογο και εκτός θεολογικών κύκλων, προσεγγίζοντας το κοινό που ενδιαφέρεται τόσο για την επιστήμη όσο και για την πνευματική διάσταση της πραγματικότητας. Χριστιανοί σχολιαστές εμφανίζονται ολοένα και πιο συχνά στα μέσα ενημέρωσης, επιχειρώντας να εξηγήσουν πώς μπορεί η πίστη να σταθεί δίπλα στις σύγχρονες ανακαλύψεις.

Εδώ εμφανίζονται σημαντικές εσωτερικές διαφωνίες. Ορισμένοι πιστεύουν πως η αναγνώριση εξωγήινης ζωής υπονομεύει την αποκλειστικότητα της ανθρώπινης δημιουργίας, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η αποδοχή της πολυπλοκότητας του Σύμπαντος αποτελεί απόδειξη του μεγαλείου του Θεού. Οι προοδευτικοί θεολόγοι μιλούν για μια πίστη που αγκαλιάζει το άγνωστο, ενώ οι συντηρητικοί εκφράζουν ανησυχίες για το ενδεχόμενο πλάνης.

Στην Ορθόδοξη Ελλάδα, οι συζητήσεις συχνά παίρνουν εντελώς διαφορετικό χρώμα. Οι φόβοι περί πλάνης των εσχάτων και η ταύτιση των U.f.o./U.a.p. με δαιμονικές οντότητες εξακολουθούν να έχουν ισχυρό έρεισμα σε μερίδα πιστών, ειδικά σε κύκλους που δίνουν μεγάλη σημασία σε προφητείες. Από την άλλη πλευρά, θεολόγοι που διδάσκουν σε πανεπιστήμια προσεγγίζουν το θέμα με αξιοσημείωτη νηφαλιότητα, τονίζοντας ότι η ύπαρξη ζωής εκτός Γης δεν παραβιάζει καμία χριστιανική αρχή.

Προς μια νέα θεολογία του Σύμπαντος

Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοικτό είναι το εξής, μπορεί ο Χριστιανισμός να ενσωματώσει μια πιθανή διαστημική πραγματικότητα; Η μέχρι τώρα πορεία δείχνει ότι αυτό είναι όχι μόνο πιθανό, αλλά σχεδόν αναπόφευκτο. Η θεολογία, όπως και η επιστήμη, εξελίσσεται και προσαρμόζεται στα δεδομένα που η ανθρωπότητα καλείται να αντιμετωπίσει.

Ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι αυτής της συζήτησης δεν αφορά το αν υπάρχουν εξωγήινοι, αλλά το πώς μια τέτοια αποκάλυψη θα επηρέαζε την κοσμοαντίληψη μας. Πολλοί θεολόγοι πιστεύουν ότι η εμφάνιση νοήμονος ζωής αλλού στο Σύμπαν δεν θα αποδυνάμωνε την πίστη, αλλά θα την εμβάθυνε. Θα άνοιγε νέες διαστάσεις στο πώς αντιλαμβανόμαστε τη δημιουργία, τον Θεό και την ίδια τη θέση μας σε ένα κοσμικό τοπίο πιο πλούσιο από ό,τι φανταζόμασταν.

Σε τελική ανάλυση, ο διάλογος μεταξύ πίστης και πιθανής εξωγήινης ζωής δεν είναι σύγκρουση, αλλά μια νέα ευκαιρία κατανόησης. Ο Χριστιανισμός έχει αποδείξει μέσα στους αιώνες ότι μπορεί να συνυπάρξει με την επιστήμη, την κοσμολογία και την αναζήτηση του ανθρώπου για νόημα. Σήμερα, καθώς βαδίζουμε στην εποχή των αποκαλύψεων, αυτός ο διάλογος αποκτά νέα δυναμική και ίσως ανοίγει τον δρόμο για μια πιο κοσμική, πιο ανοιχτή, και βαθύτερα θεολογική κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Αν το Σύμπαν είναι γεμάτο ζωή, τότε ίσως δεν είμαστε παρά ένα μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου, ενός σχεδίου που ο Χριστιανισμός, με όλες τις εσωτερικές του διαφωνίες και προσεγγίσεις, φαίνεται τελικά έτοιμος να εξερευνήσει.