Jacques Vallée και John A. Keel , οι πρώτες απόψεις της εξήγησης του U.f.o. φαινομένου ως εξω-διαστατικής προέλευσης

John A. Keel και Jacques Vallée, οι πρώτες απόψεις της εξήγησης του U.f.o. φαινομένου ως εξω-διαστατικής προέλευσης

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία των ιδεών όπου η ριζοσπαστικότητα δεν βρίσκεται σε μια «νέα απάντηση», αλλά σε μια διαφορετική ερώτηση. Στο πεδίο του U.F.O. φαινομένου, η ερώτηση αυτή διατυπώθηκε καθαρά στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και στις αρχές του ’70 από δύο ανθρώπους που δεν ανήκαν στον ίδιο επαγγελματικό κόσμο, αλλά κατέληξαν σε ένα παράδοξα κοινό συμπέρασμα. Ο Jacques Vallée, αστροφυσικός και πληροφορικός που συνεργάστηκε με τον J. Allen Hynek στο Project Blue Book, και ο John A. Keel, δημοσιογράφος–ερευνητής με εμμονή στην επιτόπια παρατήρηση, πρότειναν κάτι που τότε ακουγόταν σχεδόν αιρετικό, το U.F.O. φαινόμενο δεν εξηγείται ικανοποιητικά ως επίσκεψη εξωγήινων από άλλους πλανήτες. Αντιθέτως, μοιάζει περισσότερο με εκδήλωση μιας νοημοσύνης που δεν μοιράζεται τον ίδιο «χώρο πραγματικότητας» με εμάς.

Μέχρι εκείνη την εποχή, η κυρίαρχη αφήγηση ήταν σχετικά απλή και τεχνολογική. Άγνωστα ιπτάμενα αντικείμενα ίσον διαστημόπλοια. Παράξενες οντότητες ίσον εξωγήινοι βιολογικοί οργανισμοί. Επισκέψεις ίσον διαστρική εξερεύνηση. Όμως τα δεδομένα που συγκεντρώνονταν από μαρτυρίες, στρατιωτικές αναφορές και ιδιωτικές έρευνες δεν ταίριαζαν με αυτή την καθαρή, μηχανιστική εικόνα. Οι εμπειρίες των μαρτύρων ήταν συχνά παράλογες, θεατρικές, γεμάτες συμβολισμούς και αντιφάσεις. Τα «σκάφη» εμφανίζονταν και εξαφανίζονταν με τρόπους που δεν θύμιζαν φυσικά οχήματα. Οι «οντότητες» έμοιαζαν να προσαρμόζουν την εμφάνισή τους στις προσδοκίες του εκάστοτε πολιτισμού.

Ο Vallée ήταν από τους πρώτους που τόλμησαν να αμφισβητήσουν την απόλυτα τεχνολογική και μηχανιστική ερμηνεία. Στο μνημειώδες Passport to Magonia (1969) έκανε μια κίνηση που ξάφνιασε τόσο τους σκεπτικιστές όσο και τους πιστούς των U.F.O.. Αντί να συγκρίνει τις σύγχρονες μαρτυρίες με υποθετικές εξωγήινες τεχνολογίες, τις συνέκρινε με τη λαογραφία, τους μεσαιωνικούς μύθους, τις αφηγήσεις για νεράιδες, ξωτικά, δαίμονες και αγγέλους. Το αποτέλεσμα ήταν αποσταθεροποιητικό, τα μοτίβα ήταν εντυπωσιακά παρόμοια. Απαγωγές, χρονικές παραμορφώσεις, οντότητες που δίνουν αινιγματικά μηνύματα, φωτεινά «οχήματα» στον ουρανό, επαφές με έντονο ψυχολογικό και συμβολικό φορτίο. Σαν να μην είχε αλλάξει το φαινόμενο, αλλά μόνο η «μάσκα» του.

Από αυτή τη σύγκριση γεννήθηκε η περίφημη ιδέα του Vallée για το «Control System». Το φαινόμενο, υποστήριζε, δεν είναι απλώς μια σειρά επισκέψεων. Είναι ένας μηχανισμός παρέμβασης στη συλλογική ανθρώπινη εμπειρία, που προσαρμόζεται στην εκάστοτε εποχή. Στον Μεσαίωνα εμφανίζεται ως υπερφυσικές οντότητες της λαϊκής παράδοσης. Σε έντονα θρησκευτικές περιόδους, ως αγγελικά ή δαιμονικά οράματα. Στον 20ό αιώνα, ως εξωγήινοι και διαστημόπλοια. Η ουσία παραμένει, το προσωπείο αλλάζει.

Την ίδια περίπου περίοδο, ο John Keel βίωνε από πρώτο χέρι κάτι που τον οδήγησε σε παρόμοια συμπεράσματα από διαφορετικό δρόμο. Στην έρευνά του στο Point Pleasant (1966–67), που αργότερα κατέληξε στο βιβλίο The Mothman Prophecies, βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα κουβάρι φαινομένων, θεάσεις UFO, εμφανίσεις παράξενων πλασμάτων, poltergeist, τηλεφωνήματα από «οντότητες», προφητικά μηνύματα, συγχρονικότητες, ψυχολογική αποσταθεροποίηση μαρτύρων. Δεν επρόκειτο για ένα απλό «ιπτάμενο αντικείμενο στον ουρανό», αλλά για ένα ολόκληρο πλέγμα εμπειριών που έμοιαζαν να αλληλοτροφοδοτούνται.

Ο Keel κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν έχουμε να κάνουμε με εξωγήινους, αλλά με αυτό που ονόμασε «Ultraterrestrials». Όχι όντα από το διάστημα, αλλά όντα από ένα «εσωτερικό» επίπεδο πραγματικότητας, που μπορούν να αλλάζουν μορφή, να χειρίζονται την αντίληψη, να λένε ψέματα, να παίζουν ρόλους και να εμφανίζονται όπως ακριβώς περιμένει ο άνθρωπος να τα δει. Η περίφημη φράση του, «They are not from outer space. They are from inner space», συμπυκνώνει αυτή την ιδέα με σχεδόν ποιητικό τρόπο.

Παρά τις διαφορές τους, οι δύο άνδρες συμφωνούσαν σε κάτι κρίσιμο. Το U.F.O. φαινόμενο δεν συμπεριφέρεται σαν τεχνολογική εξερεύνηση από έναν άλλο πλανήτη. Συμπεριφέρεται σαν μια νοημοσύνη που παρεμβαίνει στην ανθρώπινη πραγματικότητα με τρόπους ψυχολογικούς, πολιτισμικούς και συμβολικούς. Τα «σκάφη» μοιάζουν περισσότερο με φαινόμενα παρά με οχήματα. Οι «επαφές» μοιάζουν σκηνοθετημένες εμπειρίες παρά διπλωματικές συναντήσεις μεταξύ πολιτισμών.

Αυτή η οπτική εξηγεί και ένα από τα πιο ενοχλητικά χαρακτηριστικά του φαινομένου, την μόνιμη ασάφεια. Δεν αφήνει πίσω του καθαρά, επαναλήψιμα, εργαστηριακά αποδεικτικά στοιχεία. Αντίθετα, αφήνει μύθο, φόβο, σύγχυση, προσωπικές εμπειρίες που αλλάζουν τη ζωή των μαρτύρων χωρίς να μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε «σκληρά δεδομένα». Σαν να μην ενδιαφέρεται να αποδείξει την ύπαρξή του, αλλά να επηρεάσει την ανθρώπινη αντίληψη.

Δεκαετίες αργότερα, όταν το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο με τον όρο U.A.P. και με επίσημες αναφορές από το Πεντάγωνο, αρκετοί ερευνητές άρχισαν να ξαναδιαβάζουν τον Vallée. Οι περιγραφές σύγχρονων περιστατικών μιλούν για αντικείμενα που δεν ακολουθούν γνωστούς φυσικούς νόμους, που επιταχύνουν από στάση σε ακραίες ταχύτητες, που εμφανίζονται και εξαφανίζονται σαν να «μπαίνουν» και να «βγαίνουν» από την πραγματικότητα. Αυτή η συμπεριφορά θυμίζει περισσότερο αλλαγή επιπέδου ύπαρξης παρά κίνηση μέσα στον τρισδιάστατο χώρο.

Παράλληλα, μια έννοια που αναδύθηκε από έρευνες σε περιοχές υψηλής παραδοξότητας, όπως το Skinwalker Ranch, είναι το λεγόμενο “Hitchhiker effect”. Άτομα που εκτίθενται σε τέτοια φαινόμενα αναφέρουν ότι η παραδοξότητα φαίνεται να «τους ακολουθεί» στο σπίτι τους, με poltergeist φαινόμενα, σκιές, ανεξήγητες εμπειρίες. Το φαινόμενο παύει να είναι γεωγραφικά εντοπισμένο και γίνεται προσωπικά μεταφερόμενο. Αυτή η διάσταση ταιριάζει απόλυτα με την ιδέα ότι δεν πρόκειται για εξωτερικές επισκέψεις, αλλά για αλληλεπίδραση με την ανθρώπινη συνείδηση και αντίληψη.

Είναι εντυπωσιακό ότι σε ορισμένες σύγχρονες αναλύσεις από πρόσωπα που συνδέονται με επίσημες έρευνες, χρησιμοποιείται γλώσσα που θυμίζει έντονα Vallée και Keel, χωρίς να αναφέρονται ονομαστικά. Γίνεται λόγος για «φαινόμενο» και όχι για «αντικείμενα», για επιπτώσεις στη συνείδηση των μαρτύρων, για υψηλή παραξενότητα που υπερβαίνει τα όρια της κλασικής φυσικής. Η έμφαση μετατοπίζεται από το «τι είναι» στο «πώς εκδηλώνεται» και «πώς επηρεάζει».

Αν οι Vallée και Keel έχουν έστω και μερικώς δίκιο, τότε η φιλοσοφική συνέπεια είναι βαθιά. Η ανθρωπότητα δεν ήταν ποτέ μόνη στη Γη, αλλά μοιράζεται την πραγματικότητα με κάτι που δεν αντιλαμβανόμαστε πλήρως, γιατί ίσως δεν βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο ύπαρξης. Το U.F.O. φαινόμενο, υπό αυτή την οπτική, δεν είναι ένα πρόβλημα αεροδιαστημικής, αλλά ένα πρόβλημα οντολογίας. Δεν αφορά το «από πού έρχονται», αλλά το «πώς συνυπάρχουν μαζί μας χωρίς να τους βλέπουμε καθαρά».

Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία μάς επιτρέπει να εξερευνούμε το διάστημα με αυξανόμενη ακρίβεια, η ιδέα ότι το άγνωστο μπορεί να βρίσκεται όχι έξω από τον πλανήτη αλλά δίπλα μας, σε μια διαφορετική πτυχή της πραγματικότητας, είναι ίσως πιο ανατρεπτική από οποιαδήποτε εξωγήινη υπόθεση. Και αυτό ακριβώς ήταν το τολμηρό βήμα που έκαναν ο Jacques Vallée και ο John A. Keel πριν από μισό αιώνα, να μετατοπίσουν το U.F.O. από το διάστημα στην ίδια τη φύση της πραγματικότητας.