Αναζητώντας τη θερμότητα του νερού και την καθαρή ενέργεια. Η περίπτωση του Eugene Mallove και η cold fusion του 1989.

Αναζητώντας τη θερμότητα του νερού και την καθαρή ενέργεια. Η περίπτωση του Eugene Mallove και η cold fusion του 1989.

Η άνοιξη του 1989 σημάδεψε μια στιγμή που έμοιαζε με επιστημονικό θρίλερ, ένας ισχυρισμός ικανός να ανατρέψει τον τρόπο που καταλαβαίνουμε την ενέργεια. Στις 23 Μαρτίου, σε μια αίθουσα του Πανεπιστημίου της Utah, οι χημικοί Martin Fleischmann και Stanley Pons ανακοίνωσαν ότι είχαν πετύχει fusion σε θερμοκρασία δωματίου δηλαδή, παραγωγή ενέργειας μέσω πυρηνικής αντίδρασης, χωρίς τις υπερβολές της θερμότητας και της ακτινοβολίας που συνοδεύουν τα πιο καυτά σχήματα. Εάν αυτό ήταν αλήθεια και εάν μπορούσε να επαναληφθεί θα σήμαινε μια επανάσταση στην ενέργεια, καθαρή, άφθονη και χωρίς περιβαλλοντικό κόστος. Αλλά η ιστορία που ακολούθησε ήταν πιο πολύπλοκη, ανταγωνιστική, γεμάτη ελπίδες, διαψεύσεις και ανατροπές και στην καρδιά της, ένας άνθρωπος που αρνήθηκε να σιωπήσει ο Eugene Mallove.

Πριν από την ανακοίνωση, η ιδέα της cold fusion ή των χαμηλών ενεργειακών πυρηνικών αντιδράσεων (LENR) ήταν μια περιθωριακή υπόθεση ένα όνειρο επιστημόνων που προσπαθούσαν να βρουν τρόπο να συγκεράσουν την πυρηνική ισχύ με συνθήκες καθημερινές, όχι εκρηκτικές. Η βασική ιδέα ήταν ότι, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες διάλυμα βαρέου νερού, παλλάδιο ως ηλεκτρόδια το δευτέριο θα μπορούσε να συγχωνευθεί και να αποδώσει θερμότητα που ξεπερνούσε την ηλεκτρική ενέργεια που είχες επενδύσει, χωρίς τις παρενέργειες του κανονικού fusion. Η έντασή της υπόθεσης έγκειτο στο ότι θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα της ενέργειας για πάντα.

Την ημέρα της ανακοίνωσης, ο κόσμος της επιστήμης και τα ΜΜΕ συγκλονίστηκαν. Η ιδέα ότι κάποιος είχε φέρει την πυρηνική αντίδραση στη θερμοκρασία δωματίου αναμενόταν με σκεπτικισμό, αλλά η παρουσίαση των Fleischmann και Pons συνοδευόταν από μετρήσεις θερμότητας ενδείξεις, όπως δήλωναν, ότι η παραγόμενη θερμότητα υπερέβαινε αυτή που εισήγαγε η ηλεκτρική στάθμη. Πολλά εργαστήρια άρχισαν σχεδόν αμέσως να επιχειρούν να αναπαραγάγουν τα αποτελέσματα, αλλά τα περισσότερα απέτυχαν. Κάποια εντόπισαν ενδείξεις σε πολύ χαμηλά επίπεδα, άλλα είδαν αμφιλεγόμενα σήματα που δεν άντεχαν σε αυστηρές δοκιμές. Όσο οι ημέρες περνούσαν, η κοινότητα άρχισε να αμφιβάλλει ήταν θέμα λάθους, θερμικών διαφυγών, κακής βαθμονόμησης ή υπερεκτίμησης των μετρήσεων; Για πολλούς, το συγκλονιστικό αποτέλεσμα φαινόταν να διαλύεται μπροστά στα μάτια τους.

Σε αυτό το σημείο ακριβώς όταν πολλοί απομακρύνονταν εμφανίζεται η μορφή του Eugene Mallove δυναμικά. Ο Mallove, άνθρωπος τόσο τεχνοκρατικός όσο και παθιασμένος, εξέτασε τα δεδομένα, τις αναφορές, τα προσχέδια και τις επικρίσεις με έναν τρόπο που πολλοί θεωρούσαν ακραίο αμφισβήτησε όχι μόνο τις απορρίψεις, αλλά τον ίδιο τον τρόπο που διαμορφώθηκε η συζήτηση. Για αυτός, η υπόθεση είχε πτυχές που αγνοήθηκαν σκόπιμα ή αποκρύφθηκαν με πιο κομψό τρόπο. Ισχυρίστηκε ότι το MIT, μέσα από προσχέδια και διορθώσεις, είχε τροποποιήσει πίνακες δεδομένων κυρίως από μια έκδοση της 10ης Ιουλίου 1989 σε μια επόμενη της 13ης ώστε οι στοιχεία της υπερβολικής θερμότητας σε δείγματα βαρέου νερού να μην φαίνονται τόσο σταθερά ή καθαρά. Είδε σε αυτές τις τροποποιήσεις ενδείξεις μεθόδευσης ή εποικοδομημένου σβησίματος στοιχείων.

Στην ανάλυση του Mallove, η τροποποίηση δεν ήταν αθώα ή τεχνική λεπτομέρεια ήταν πολιτική. Υποστήριξε ότι ο τρόπος που έγινε η επεξεργασία εξομάλυνση, μετατόπιση καμπυλών, διαφοροποίηση μεταξύ του πειραματικού και του ελέγχου έγινε με ασύμμετρη εφαρμογή ώστε η διαφορά να συρρικνωθεί. Ο στόχος; Να φανεί ότι το θαύμα δεν υπήρχε σταθερά. Η κοινότητα από την πλευρά της ανάγει αυτές τις ενστάσεις σε δύο πιθανότητες ή ο Mallove διέβλεπε αληθινά στοιχεία, ή ερμήνευε τα δεδομένα με προκατάληψη λόγω της πίστης του στην υπόθεση.

Καθώς ο σκεπτικισμός και η απογοήτευση κέρδιζαν έδαφος, τα πιο θεμελιώδη προβλήματα των πειραμάτων άρχισαν να γίνονται εμφανή. Πολλοί επεσήμαναν ότι η απουσία πυρηνικών προϊόντων νετρόνια, γάμμα ακτινοβολία, τριτίο έκανε τη θεωρία της πυρηνικής αντίδρασης εξαιρετικά επισφαλή. Τα φαινόμενα θερμότητας που παρατηρήθηκαν, αν υπήρχαν, θα όφειλαν να συνοδεύονται από αυτά τα ίχνη, ώστε να επιβεβαιώσουν την πυρηνική φύση της αντίδρασης. Επιπλέον, τα πειράματα ήταν εξαιρετικά ευαίσθητα σε παράγοντες όπως η καθαρότητα του παλλάδιου, η συγκέντρωση του δευτερίου, οι θερμικές απώλειες, η θέση αισθητήρων όλα αυτά έκαναν πολλές αναπαραγωγές ασταθείς ή ασαφείς. Οι πιο αυστηρές αξιολογήσεις που έκαναν διάφορες επιτροπές κατέληξαν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούσαν για να θεωρηθεί η cold fusion ως εφικτό εν ενεργεία πεδίο, τουλάχιστον με τις γνωστές μεθόδους.

Ο Mallove, όμως, δεν έκανε πίσω. Παραιτήθηκε από τη θέση που κατείχε σε ερευνητικό/δημοσιογραφικό πλαίσιο στο MIT, καταγγέλλοντας ότι η επεξεργασία των δεδομένων στο εσωτερικό της κοινότητας εμπεριείχε συγκάλυψη. Έγραψε το βιβλίο του Fire from Ice, ως μια προσπάθεια να παρουσιάσει τον δικό του απολογισμό τα στοιχεία που, κατά την άποψή του, αποσιωπήθηκαν ή αλλοιώθηκαν. Ανέλαβε την ίδρυση του περιοδικού Infinite Energy και της New Energy Foundation, χώρων όπου ερευνητές που θεωρούνταν εκτός κύματος μπορούσαν να δημοσιεύσουν, να συζητήσουν, να συνεχίσουν τα πειράματά τους. Με τη στήριξη ενός ενδιαφερόμενου χρηματοδότη, δημιούργησε ένα εργαστήριο κάτω από το σπίτι (basement lab), όπου διάφορες διατάξεις δοκιμάζονταν, και υποστήριξε ότι υπήρξαν μεμονωμένα hits ενδείξεις υπερβολικής θερμότητας ή άλλων φαινομένων αν και όχι με τη σταθερότητα που θα απαιτούσε μια ευρεία αποδοχή.

Παρά τη δουλειά αυτή, η επιστημονική κοινότητα διατηρούσε την επιφυλακτικότητά της. Οι επικριτές του Mallove τον κατηγόρησαν ότι σε πολλές περιπτώσεις ενώνει ακατέργαστα στοιχεία, υπερβάλλει στις ερμηνείες ή δεν διαχωρίζει επαρκώς ανάμεσα στο πιθανό πρόπλασμα και σε πραγματικά επαληθευμένα αποτελέσματα. Η υπόθεση της cold fusion έγινε, για πολλούς, παράδειγμα ενός πεδίου που μένει ζωντανό μόνο στις άκρες της επιστημονικής έρευνας ενδιαφέρον, αλλά χωρίς σταθερό έρεισμα.

Σήμερα, η cold fusion έχει μεταμορφωθεί σε ένα ευρύτερο τμήμα της έρευνας που ονομάζεται LENR (Low Energy Nuclear Reactions). Ορισμένες μικρές ομάδες σε όλο τον κόσμο συνεχίζουν τα πειράματα, προσπαθώντας να υπερβούν τις αδυναμίες των παλιών πρωτοκόλλων και να δημιουργήσουν πιο σύνθετα, πιο ελεγχόμενα σχήματα. Η mainstream επιστήμη παραμένει επιφυλακτική οι απαιτήσεις για επαναληψιμότητα, για ισχυρή θεωρία που να συνδέει τα στοιχεία, για σημαντικά πυρηνικά ίχνη όλα αποτελούν φραγμούς. Η χρηματοδότηση σε μεγάλο επίπεδο δεν έχει δοθεί, και η εμπιστοσύνη πολλών έχει χαθεί.

Κι όμως, η κληρονομιά που αφήνει ο Mallove δεν είναι απλώς των πειραμάτων ή των ενδείξεων. Είναι η φωνή που διαμαρτυρήθηκε για την κρίσιμη ανάγκη διαφάνειας στην επιστήμη, η πεποίθηση ότι τα δεδομένα πρέπει να φαίνονται είτε υποστηρίζουν είτε διαψεύδουν τη θεωρία και ότι κανείς δεν πρέπει να φοβάται πως θα απορριφθεί για τολμηρές ιδέες. Η ιστορία του Mallove θυμίζει πως η επιστήμη δεν είναι απλώς ένας αγώνας σωστού η λάθους, αλλά μια διαρκής διαδικασία ελέγχου, αμφισβήτησης και αναθεώρησης.

Όπως κάποτε ο ίδιος είπε, το ζητούμενο δεν είναι να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο, αλλά να διασφαλίσεις ότι κανείς δεν αποκρύπτει την αλήθεια όποια κι αν είναι. Κι αυτό, ίσως, είναι το πιο σημαντικό μάθημα που μπορούμε να κρατήσουμε από αυτή την ιστορία