Η The Pond και ο William ‘Wild Bill’ Donovan. Μια μυστική υπηρεσία και ο ηγέτης της που ‘δεν υπήρξαν ποτέ’, αλλά επηρέασαν τα πάντα.

Η The Pond και ο William ‘Wild Bill’ Donovan. Μια μυστική υπηρεσία και ο ηγέτης της που ‘δεν υπήρξαν ποτέ’, αλλά επηρέασαν τα πάντα.

Υπάρχουν μυστικές υπηρεσίες που έγιναν θρύλοι από μόνες τους. Η O.S.S. ( Office of Strategic Services), για παράδειγμα, ο πρόγονος της CIA. Όπως και οι MI6, KGB, Mossad. Ονόματα που εμφανίζονται σε βιβλία, σειρές, αναλύσεις. Ιστορίες που γράφτηκαν με μυστικότητα, αλλά και με αρκετή δημόσια παρουσία ώστε να γίνουν μέρος της ιστορίας.

Και ύστερα υπάρχει κάτι άλλο. Μια σκιά που πέρασε ανάμεσα στις σκιές. Μια υπηρεσία που δεν αναφερόταν σε κανένα διάγραμμα εξουσίας, δεν εμφανιζόταν σε κανένα επίσημο briefing, δεν υπήρξε ποτέ σε καμία επίδειξη ισχύος. Ακόμη και η ίδια η O.S.S. αγνοούσε την ύπαρξή της την ίδια στιγμή που λειτουργούσε δίπλα της, και συχνά ανταγωνιστικά.

Το όνομά της ήταν The Pond (1942 με 1955).

Μικρή, αόρατη, υπόγεια. Χωρίς δόξα, χωρίς επιγραφές, χωρίς δημόσιους ήρωες. Αλλά με μια ιδιότητα που καμία άλλη υπηρεσία δεν μπόρεσε να διατηρήσει τόσο απόλυτα: την πλήρη μυστικότητα.

Όταν το 1982 αποκαλύφθηκαν τυχαία τα πρώτα αρχεία της, ιστορικοί και ερευνητές συνειδητοποίησαν ότι ολόκληρα κεφάλαια της σύγχρονης κατασκοπείας είχαν γραφτεί με αόρατο μελάνι. Κανείς δεν είχε ιδέα για την ύπαρξής της μέχρι που εμφανίστηκαν κάποια σκονισμένα κουτιά.

Και αυτό έχει τη δική του ειρωνεία, μια ‘‘υπηρεσία’’ που δεν ήταν καν υπηρεσία. Περισσότερο ιδιωτικό δίκτυο κατασκοπείας παρά κρατικός οργανισμός. Ένα υβρίδιο ανάμεσα σε κρατική εντολή και ιδιωτική πρωτοβουλία. Κάτι που σήμερα θα το αποκαλούσαμε εύκολα deep state startup.

Ας κάνουμε όμως μια αναδρομή.

1942 – Όταν δημιουργήθηκε κάτι που δεν θα έπρεπε να υπάρχει

Η Αμερική μπαίνει στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ο πρόεδρος Roosevelt ιδρύει την O.S.S., με επικεφαλής τον εμβληματικό William “Wild Bill” Donovan. Μια σύγχρονη, ευέλικτη υπηρεσία πληροφοριών, ικανή να κινηθεί στον χαοτικό κόσμο της πολεμικής κατασκοπείας.

Μόνο που όχι όλοι δεν ήταν ενθουσιασμένοι με αυτό το σχέδιο. Τμήματα του αμερικανικού στρατού έβλεπαν την O.S.S. ως κάτι ‘‘πολύ πολιτικό’’, πολύ θεωρητικό, πολύ κοντά στην προεδρική εξουσία. Και κυρίως, πολύ ανεξέλεγκτο.

Στο παρασκήνιο, γεννιέται μια δεύτερη δομή. Μικρή, αθόρυβη, στρατιωτική μέχρι το κόκκαλο, και με μια εντολή, να λειτουργεί κάτω από το ραντάρ όλων ακόμη και της O.S.S.

Αυτή ήταν η Pond.

Δεν είχε glamour. Δεν είχε προϋπολογισμό που να ανταγωνίζεται τις άλλες υπηρεσίες. Αλλά είχε ελευθερία. Και η ελευθερία αυτή σήμαινε ότι μπορούσε να στρατολογήσει όποιον θέλει, να κινηθεί όπου θέλει, και να κάνει ό,τι χρειάζεται χωρίς να δώσει αναφορά σε κανέναν.

Ο άνθρωπος πίσω από τη Λίμνη

Ο ιδρυτής της Pond ήταν ο Colonel John V. Grombach. Γιος διπλωμάτη, με γαλλικές ρίζες και έντονη απέχθεια προς οτιδήποτε μύριζε πολιτική. Ο Grombach πίστευε σε κάτι απλό, η πραγματική κατασκοπεία δεν γίνεται από κοστουμαρισμένους πράκτορες με τέλειους φακέλους. Γίνεται από ανθρώπους που ζουν ‘‘ανάμεσα σε οριακές καταστάσεις’’. Ναυτικούς, εμπόρους, περιπλανώμενους, κληρικούς, μαφιόζους, πρόσφυγες, επιχειρηματίες. Ανθρώπους που μπορούν να πάνε και να έρθουν χωρίς να κινήσουν υποψίες.

Το δίκτυο που έφτιαξε θύμιζε περισσότερο υπόγεια λέσχη πληροφοριοδοτών παρά κλασική μυστική υπηρεσία. Και ο Grombach είχε εμμονή με το να κρατήσει την Pond μακριά από την O.S.S., τόσο μεγάλη εμμονή, που υπάρχουν αναφορές ότι έστελνε συστηματικά παραπληροφόρηση στους ανθρώπους του Donovan μόνο και μόνο για να τους μπερδέψει.

Ένα δίκτυο φτιαγμένο από μπάρμαν, καπετάνιους και μαφιόζους

Η Pond στρατολογούσε παντού. Και όταν λέμε παντού, το εννοούμε, μπάρμαν στη Λισαβόνα, έμποροι στην Κωνσταντινούπολη, φοιτητές στο Παρίσι, καπετάνιοι φορτηγών πλοίων στη Βόρεια Αφρική. Και βέβαια, η Μαφία.

Η συνεργασία των αμερικανικών υπηρεσιών με τη Μαφία δεν ήταν άγνωστη, αλλά η Pond την πήγε λίγο πιο μακριά. Μέσα από αυτά τα δίκτυα εμφανίστηκε μια από τις πιο παράξενες ιστορίες, η πρόταση για τη δολοφονία του Μπενίτο Μουσολίνι από ανθρώπους του Lucky Luciano. Κάποιοι λένε ότι η πρόταση ήταν σοβαρή. Άλλοι ότι ήταν ‘‘επίδειξη’’ δύναμης. Όπως και να έχει, το γεγονός δείχνει πόσο απλωμένο — και πόσο ανορθόδοξο — ήταν το δίκτυο της Pond.

Marcel Petiot – Ο πιο σκοτεινός ‘‘σύμμαχος’’

Και κάπου εκεί παρουσιάζεται μια ακόμη πιο σκοτεινή μορφή, ο Marcel Petiot, ο Γάλλος γιατρός που παρουσιάστηκε κάποτε ως πιθανός αντιστασιακός, μόνο και μόνο για να αποκαλυφθεί ότι ήταν στην πραγματικότητα ένας από τους πιο διαβόητους serial killers της κατεχόμενης Ευρώπης.

Για λίγο, άνθρωποι της Pond θεωρούσαν ότι ο Petiot ίσως εξουδετέρωνε συνεργάτες των Ναζί. Η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο νοσηρή, ‘‘εξουδετέρωνε’’ πρόσφυγες, Εβραίους, και γενικότερα κυνηγημένους για τα χρήματά τους.

Η υπόθεση Petiot έμεινε ως μια μαύρη σκιά στην ιστορία της Pond. Ένα reminder ότι όταν στρατολογείς σκιές, δεν μπορείς να δεις τι κρύβεται στο βάθος.

Μετά τον πόλεμο. Η Pond δεν πεθαίνει, απλώς χώνεται πιο βαθιά

Το 1945 τελειώνει ο πόλεμος. Η O.S.S. διαλύεται. Η CIA δημιουργείται δύο χρόνια αργότερα.

Η Pond;

Όχι μόνο δεν διαλύεται, αλλά γίνεται πιο μυστική από ποτέ. Συνεχίζει να δουλεύει για το Πεντάγωνο και διάφορες κρατικές δομές, πάντα με έναν όρο, να μη λογοδοτεί στη CIA. Ο Grombach αρνείται κάθε μορφή ενοποίησης.

Η Pond λειτουργεί ‘‘εκτός χάρτη’’. Και για έναν παράξενο λόγο, το κράτος το επιτρέπει. Κάποιοι λένε ότι το υλικό που παρήγαγε ήταν εξαιρετικής ακρίβειας. Άλλοι ότι είχε χτίσει δίκτυα που ούτε η νεοσύστατη CIA δεν μπορούσε να διεισδύσει.

1955 – Το (πρώτο) τέλος

Καθώς ο Ψυχρός Πόλεμος φουντώνει, η CIA θέλει να συγκεντρώσει όλες τις επιχειρήσεις πληροφοριών. Η Pond είναι εμπόδιο. Ανυπάκουη, ανεξάρτητη, άναρχη. Το 1955 ‘‘κλείνει’’. Λέμε ‘‘κλείνει’’ γιατί τα δίκτυά της δεν εξαφανίζονται. Μεταφέρονται στην ιδιωτική σφαίρα. Συνεργάζονται με εταιρείες, εργολάβους, συμβούλους. Ένα παράλληλο, χαμηλόφωνο οικοσύστημα πληροφοριών που δεν ενσωματώνεται ποτέ πλήρως στο κράτος.

1982 – Η χρονιά που η λίμνη εμφανίζεται στην επιφάνεια

Και ξαφνικά, τριάντα χρόνια μετά, κάποιος ανοίγει μια παλιά αποθήκη. Στο εσωτερικό, κουτιά με χιλιάδες σελίδες από έγγραφα της Pond, αναφορές, κώδικες, ονόματα, διαδρομές χρηματοδότησης.

Το απόλυτο μυστικό βγαίνει στην επιφάνεια από καθαρή τύχη.

Από τότε έως σήμερα, η Pond παραμένει μια από τις πιο σκοτεινές υποσημειώσεις στην ιστορία της αμερικανικής κατασκοπείας. Κανείς δεν ξέρει πόσοι εργάστηκαν γι’ αυτήν. Κανείς δεν ξέρει πόσες επιχειρήσεις πραγματοποίησε. Τα περισσότερα ονόματα δεν ταυτοποιήθηκαν ποτέ.

Κάποιοι ιστορικοί πιστεύουν ότι η Pond συνέχισε να λειτουργεί έμμεσα μέχρι τη δεκαετία του ’60 ή και παραπέρα, μέσω εταιρικών “κελυφών” και ανεπίσημων δικτύων.

Άλλοι λένε ότι δεν θα μάθουμε ποτέ.

Η φιλοσοφία της Pond, κατασκοπεία χωρίς αφήγημα

Η Pond δεν είχε ιδεολογία. Δεν είχε ‘‘σχολές’’. Δεν είχε δημόσιο αφήγημα όπως η CIA. Ήταν καθαρά πρακτική. Ένα ‘‘μαύρο κουτί’’ που τροφοδοτούσε το σύστημα με πληροφορίες χωρίς να εκθέτει τίποτα από πίσω.

Ο Grombach πίστευε ότι ‘‘οι πραγματικοί κατάσκοποι είναι αυτοί που δεν φαίνονται ως κατάσκοποι’’.

Έτσι, οι πράκτορές του δεν ήταν οι Bond ή οι Smiley της εποχής. Ήταν άνθρωποι της καθημερινότητας. Ταξιδιώτες, εργάτες, έμποροι, κληρικοί. Μικροί κόμβοι σε ένα τεράστιο, αόρατο πλέγμα.

Γιατί δεν έγινε ποτέ γνωστή;

Γιατί ποτέ δεν απέκτησε πολιτική δύναμη. Δεν είχε δημόσια προβολή. Δεν είχε allies στο Κογκρέσο. Ήταν outsider από την αρχή και μέχρι το τέλος.

Όταν η CIA ήθελε να καθαρίσει τον χώρο, η Pond ήταν ο πρώτος στόχος. Και όμως, μεγάλο κομμάτι των δικτύων που χρησιμοποίησε η CIA στον ψυχρό πόλεμο είχαν ξεκινήσει από την Pond. Πολλές ‘‘μυστηριώδεις’’ επιχειρήσεις, χωρίς ξεκάθαρη πατρότητα, μοιάζουν τρομακτικά με πρακτικές του Grombach.

Γιατί μας αφορά σήμερα

Η Pond είναι ένα παράδειγμα του πώς λειτουργεί πραγματικά η σκοτεινή γεωπολιτική, οι πιο σημαντικές επιχειρήσεις γίνονται εκτός πλαισίων, οι ιδιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν βαθιές ρίζες, και πολλές σύγχρονες δομές “private intelligence” ουσιαστικά βαδίζουν στα βήματά της.

Στον 21ο αιώνα, όπου η κυβερνοκατασκοπεία, οι contractors, τα grey networks και τα private black ops έχουν τεράστια ισχύ, η Pond μοιάζει ξαφνικά… προφητική.

Ήταν το πρωτότυπο.
Το proof-of-concept.
Το blueprint του ‘‘παράλληλου μηχανισμού’’ που λειτουργεί δίπλα — αλλά όχι μέσα — στο κράτος.

Επίσημα, η Pond έκλεισε το 1955.
Ανεπίσημα… ποιος ξέρει;

Η αποκάλυψη του 1982 έδειξε μόνο την κορυφή ενός τεράστιου, βυθισμένου οικοσυστήματος.

Και κάθε τόσο, ένα όνομα, μια αναφορά, ένα ξεχασμένο σημείωμα εμφανίζεται και υπενθυμίζει ότι η Pond δεν εξαφανίστηκε.
Απλώς διαλύθηκε σε μικρότερα ρυάκια.

Σε έναν κόσμο που λειτουργεί μέσα σε κενά, μέσα σε συμβόλαια, μέσα σε ψηφιακές σκιές και ιδιωτικά δίκτυα κατασκοπείας, η Pond δεν μοιάζει καθόλου ξεπερασμένη.

Μοιάζει περισσότερο με το πρώτο κεφάλαιο του σήμερα.

Γιατί η Pond δεν ήταν υπηρεσία.

Ήταν φιλοσοφία.

Και η πραγματική κατασκοπεία — όπως πάντα — βρίσκεται παντού.