Η Σαηεντολογία και ο L. Ron Hubbard. Από την κοσμολογία στην επιχείρηση “Snow White” και τα μεγάλα σκάνδαλα.
Η Σαηεντολογία και ο L. Ron Hubbard. Από την κοσμολογία στην επιχείρηση “Snow White” και τα μεγάλα σκάνδαλα.
Η Σαηεντολογία αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και πολυσυζητημένα θρησκευτικά και φιλοσοφικά ρεύματα του 20ού αιώνα. Δεν γεννήθηκε μέσα από αρχαίες παραδόσεις, ούτε αναδύθηκε από πολιτισμικά βάθη αιώνων, αλλά εμφανίστηκε σχεδόν αιφνιδιαστικά στο προσκήνιο της σύγχρονης ιστορίας, μέσα από την πένα ενός συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας. Και ίσως αυτό το στοιχείο να είναι και το κλειδί για να κατανοήσει κανείς τη φύση της, η Σαηεντολογία μοιάζει περισσότερο με μια γέφυρα ανάμεσα στη μεταφυσική, την ψυχολογία, την επιστημονική φαντασία και τη θρησκευτική κοσμολογία, παρά με μια παραδοσιακή θρησκεία.
Ο δημιουργός της, Λαφαγιέτ Ρόναλντ Χάμπαρντ (L. Ron Hubbard), γεννημένος το 1911 στη Νεμπράσκα των ΗΠΑ, υπήρξε μια ιδιαίτερα πολυπράγμων προσωπικότητα. Υπηρέτησε στο Ναυτικό, ταξίδεψε, έγραψε εκατοντάδες διηγήματα και μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας και φαντασίας, και είχε έντονο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία, την ψυχολογία και τις ανατολικές παραδόσεις. Στη δεκαετία του 1940 άρχισε να διαμορφώνει μια θεωρία για τη φύση του ανθρώπινου νου και της συνείδησης, η οποία το 1950 δημοσιεύθηκε στο βιβλίο ” Dianetics: The Modern Science of Mental Health “. Η Διανοητική (Dianetics) αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο αργότερα θα οικοδομηθεί η Σαηεντολογία.
Στη βάση της, η Dianetics υποστήριζε ότι ο ανθρώπινος νους λειτουργεί σε δύο επίπεδα, τον αναλυτικό νου, που είναι λογικός και συνειδητός, και τον αντιδραστικό νου, που αποθηκεύει τραυματικές εμπειρίες (engrams) και επηρεάζει αρνητικά τη συμπεριφορά. Μέσα από μια διαδικασία που ονομάστηκε auditing, το άτομο μπορούσε να επαναβιώσει αυτά τα τραύματα και να απαλλαγεί από την επίδρασή τους, φτάνοντας σε μια κατάσταση που ονομάστηκε “Clear”. Η υπόσχεση δεν ήταν απλώς ψυχολογική βελτίωση, αλλά μια ριζική απελευθέρωση από τα δεσμά του παρελθόντος.
Σταδιακά, η θεωρία του Χάμπαρντ επεκτάθηκε πέρα από τα όρια της ψυχολογίας. Η Σαηεντολογία, που ιδρύθηκε επισήμως το 1954, εισήγαγε μια πλήρη κοσμολογία για την προέλευση του ανθρώπου και του σύμπαντος. Σύμφωνα με αυτή, ο άνθρωπος δεν είναι απλώς βιολογικό ον, αλλά μια αθάνατη πνευματική οντότητα, ο “Thetan”, που έχει ζήσει αναρίθμητες ζωές σε διαφορετικούς κόσμους και σώματα. Η μνήμη αυτών των προηγούμενων υπαρξιακών κύκλων έχει χαθεί, αλλά μπορεί να ανακτηθεί μέσα από τα ανώτερα επίπεδα της διδασκαλίας.
Σε αυτό το σημείο, η Σαηεντολογία παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με άλλες παραδόσεις που περιλαμβάνουν εξωγήινες ή υπερκοσμικές προελεύσεις του ανθρώπου. Η ιδέα ότι η ψυχή δεν ανήκει αποκλειστικά στη Γη, αλλά προέρχεται από το κοσμικό σύνολο, συναντάται σε γνωστικιστικές αιρέσεις, σε εσωτερικές ερμηνείες του Ινδουισμού και του Βουδισμού, αλλά και σε σύγχρονες αστρικές ή νεο-γνωστικές θεωρίες που μιλούν για “starseeds” και κοσμικές καταγωγές. Η Σαηεντολογία, ωστόσο, τοποθετεί αυτές τις ιδέες μέσα σε ένα πλαίσιο που θυμίζει περισσότερο διαγαλαξιακή μυθολογία παρά μυστικιστική αλληγορία.
Η πιο γνωστή και αμφιλεγόμενη πτυχή αυτής της κοσμολογίας είναι η αφήγηση που αφορά τον δικτάτορα Xenu, ο οποίος, πριν από 75 εκατομμύρια χρόνια, μετέφερε δισεκατομμύρια όντα στη Γη και τα εξόντωσε, με αποτέλεσμα οι πνευματικές τους «σκιές» να επηρεάζουν ακόμα τον άνθρωπο. Αυτές οι διδασκαλίες αποκαλύπτονται μόνο σε ανώτερα επίπεδα μύησης και έχουν αποτελέσει αντικείμενο χλευασμού, αλλά και σοβαρής μελέτης από θρησκειολόγους, οι οποίοι τις αντιμετωπίζουν ως σύγχρονο μυθολογικό σύστημα.
Η Σαηεντολογία δεν έμεινε ποτέ στο περιθώριο. Από τη δεκαετία του 1960 και μετά, επεκτάθηκε γρήγορα, δημιουργώντας εκκλησίες, κέντρα και οργανώσεις παγκοσμίως. Η δομή της θυμίζει ιεραρχικό οργανισμό με αυστηρή διοικητική διάρθρωση. Παράλληλα, ανέπτυξε ένα δίκτυο παρακλάδων που δραστηριοποιούνται σε κοινωνικά θέματα, όπως η απεξάρτηση από τα ναρκωτικά, η εκπαίδευση και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Σημαντικό ρόλο στη δημόσια εικόνα της έπαιξαν διάσημες προσωπικότητες που την ασπάστηκαν. Ο Τομ Κρουζ, ο Τζον Τραβόλτα, η Κίρστι Άλεϊ και άλλοι καλλιτέχνες συνέβαλαν στην προβολή της ως ενός μονοπατιού αυτοβελτίωσης και πνευματικής ενδυνάμωσης. Για πολλούς, η Σαηεντολογία συνδέθηκε με το Χόλιγουντ και την κουλτούρα των διασημοτήτων, αποκτώντας μια σχεδόν μυθική αύρα.
Ωστόσο, παράλληλα με την ανάπτυξή της, η Σαηεντολογία βρέθηκε στο επίκεντρο σοβαρών σκανδάλων. Κατηγορήθηκε για οικονομική εκμετάλλευση μελών, για επιθετικές πρακτικές εναντίον επικριτών, για χειραγώγηση και απομόνωση ατόμων από τις οικογένειές τους. Η επιχείρηση “Operation Snow White” τη δεκαετία του 1970, κατά την οποία μέλη της οργάνωσης διείσδυσαν σε κρατικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, οδήγησε σε καταδίκες στελεχών και ενίσχυσε την εικόνα μιας κλειστής και επιθετικής οργάνωσης.
Οι σχέσεις της με τις κυβερνήσεις υπήρξαν περίπλοκες. Στις ΗΠΑ αναγνωρίστηκε ως θρησκεία το 1993 μετά από μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες με την εφορία. Σε άλλες χώρες, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτηρίζεται ως επικίνδυνη σέκτα.
Από ερευνητική σκοπιά, η Σαηεντολογία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης κατασκευασμένης θρησκείας, όπου η κοσμολογία, η ψυχολογία και η οργάνωση συνδυάζονται σε ένα ενιαίο σύστημα. Η επιμονή της στη χρήση τεχνικών όρων, στη σταδιακή αποκάλυψη γνώσης και στη διαδικασία μύησης θυμίζει εσωτερικές σχολές μυστηρίων του παρελθόντος, αλλά μεταφερμένες σε ένα τεχνολογικό, σχεδόν «διαστημικό» πλαίσιο.
Σήμερα, υπό την ηγεσία του Ντέιβιντ Μισκάβιτζ, η Σαηεντολογία διατηρεί ισχυρή παρουσία, αν και λιγότερο ορατή από ό,τι στο παρελθόν. Η ψηφιακή εποχή έχει επιτρέψει την ευρύτερη διάδοση κριτικών και μαρτυριών πρώην μελών, κάτι που έχει επηρεάσει την εικόνα της. Παράλληλα, συνεχίζει να επενδύει σε μεγάλα κέντρα και σε μια στρατηγική διεθνούς παρουσίας.
Το πιθανό μέλλον της Σαηεντολογίας εξαρτάται από την ικανότητά της να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι άμεσα προσβάσιμη και οι μυστικές διδασκαλίες δύσκολα παραμένουν μυστικές. Ωστόσο, η βασική της ιδέα, ότι ο άνθρωπος είναι μια αθάνατη πνευματική οντότητα που έχει ξεχάσει την κοσμική του καταγωγή, συνεχίζει να ασκεί γοητεία σε ένα κοινό που αναζητά νόημα πέρα από τα όρια της υλικής πραγματικότητας.
Η Σαηεντολογία, τελικά, δεν μπορεί να κατανοηθεί μόνο ως θρησκεία, ούτε μόνο ως οργάνωση. Είναι ένα πολιτισμικό φαινόμενο που αντανακλά την εποχή της, την εποχή της επιστημονικής φαντασίας, της ψυχολογίας, της αναζήτησης ταυτότητας και της διαρκούς ανάγκης του ανθρώπου να τοποθετήσει τον εαυτό του μέσα σε ένα ευρύτερο, κοσμικό αφήγημα. Και ίσως, ανεξάρτητα από την κριτική που τη συνοδεύει, αυτό να είναι το στοιχείο που της επιτρέπει να παραμένει αντικείμενο μελέτης, συζήτησης και προβληματισμού μέχρι σήμερα.
