Ο Nick Bostrom και η μακροπρόθεσμη ηθική του μέλλοντος
Ο Nick Bostrom και η μακροπρόθεσμη ηθική του μέλλοντος
Ο Nick Bostrom είναι μια από τις πιο σημαντικές φιλοσοφικές φωνές του 21ου αιώνα, ένας διανοητής που επιχειρεί να συλλάβει και να εκφράσει την ανθρώπινη θέση στο μεταίχμιο ανάμεσα στην τεχνολογική δυνατότητα και την υπαρξιακή ευθύνη. Γεννημένος στη Σουηδία στις 10 Μαρτίου 1973 με το πλήρες όνομα Niklas Boström, ο Bostrom εξελίχθηκε από ένα πολυσχιδές πνεύμα με ενδιαφέροντα που εκτείνονται από τη φυσική έως την υπολογιστική νευροεπιστήμη, τη λογική και την τεχνητή νοημοσύνη, σε έναν από τους πιο διακεκριμένους στοχαστές που επιχειρούν να σκεφτούν πέρα από τα όρια του παραδοσιακού φιλοσοφικού πλαισίου.
Η ακαδημαϊκή του διαδρομή ξεκίνησε με σπουδές που συνδύαζαν φιλοσοφία, μαθηματικά και λογική, και κορυφώθηκε με διδακτορικό στο London School of Economics το 2000. Από τα πρώτα του βήματα, η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από μια σπάνια διάθεση να ενσωματώσει διαφορετικές επιστημονικές και φιλοσοφικές παραδόσεις, αναζητώντας βαθύτερες δομές νοήματος σε ζητήματα όπως η παρατήρηση και η πιθανότητα, η συνείδηση και η ανθρώπινη εξέλιξη.
Η σκέψη του Bostrom αποκρυσταλλώθηκε μέσα από ένα εκτεταμένο συγγραφικό έργο που υπερβαίνει τα όρια του καθαρά ακαδημαϊκού, πάνω από 200 δημοσιεύσεις και αρκετά βιβλία που έχουν μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες και έχουν διαδοθεί παγκοσμίως. Το βιβλίο Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies (2014) δεν απλώς έγινε New York Times bestseller, αλλά πυροδότησε μια παγκόσμια συζήτηση για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης και την πιθανότητα ύπαρξης νοημοσύνων οντοτήτων που υπερβαίνουν δραστικά τις ανθρώπινες ικανότητες.
Στο κέντρο της φιλοσοφίας του Bostrom βρίσκονται έννοιες που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του σύγχρονου προβληματισμού για το μέλλον της ανθρωπότητας. Η ιδέα των existential risks, του πώς δηλαδή ο ίδιος ο τεχνολογικός μας πολιτισμός μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες που θέτουν υπό εξαφάνιση την ανθρώπινη ζωή ή περιορίζουν μόνιμα το δυναμικό μας, αποτελεί ένα από τα κεντρικά σημεία της στοχαστικής του ανάλυσης. Τέτοιοι κίνδυνοι δεν είναι απλώς επιστημονικές φαντασιώσεις, αλλά προϊόντα των ίδιων των εργαλείων που αναπτύσσουμε, από ριζοσπαστικά μορφές νανοτεχνολογίας έως συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που θα μπορούσαν να αυτοβελτιώνονται ανεξέλεγκτα.
Μέσα σε αυτό το φιλοσοφικό και πρακτικό πλαίσιο, η σχέση του Bostrom με τον μετανθρωπισμό είναι τόσο ουσιαστική όσο και πολυσύνθετη. Ο ίδιος συνέβαλε αποφασιστικά στη διάδοση της γενικότερης ιδέας ότι ο άνθρωπος δεν είναι στατικό βιολογικό ον με προδιαγεγραμμένο τέλος, αλλά ον θνητό με συγκεντρωμένη τεχνολογική και γνωστική δυνατότητα να αναδομήσει τον εαυτό του πέρα από τους τρέχοντες περιορισμούς. Η φήμη του ως σημαντικού παράγοντα στην εξέλιξη του μεταανθρωπιστικού προβληματισμού επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι ήδη από τη δεκαετία του 1990 συμμετείχε ενεργά στη δημιουργία οργανώσεων και εννοιών που προωθούν την ιδέα της ηθικής ενίσχυσης του ανθρώπου μέσω τεχνολογικών μέσων.
Στο επίκεντρο των απόψεων του Bostrom βρίσκεται η πεποίθηση ότι η τεχνολογική πρόοδος, αν και εν δυνάμει πολύ επικίνδυνη, είναι ταυτόχρονα ο μόνος διαθέσιμος δρόμος για να υπερβούμε τα φυσικά μας όρια. Αυτή η προοπτική δεν είναι απλώς αισιόδοξη, είναι βαθιά υπολογιστική και ηθική, θεωρεί ότι η βελτίωση των ανθρώπινων ικανοτήτων, νοητικών, σωματικών, και συναισθηματικών, μπορεί να οδηγήσει σε έναν κόσμο με λιγότερη ασθένεια, μεγαλύτερη ευημερία και πιο πολυπληθείς μορφές επίγνωσης. Αυτή η τεχνολογική υπερβατικότητα συχνά εκλαμβάνεται από το ευρύ κοινό ως επιστημονική φαντασία, αλλά για τον Bostrom αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ηθικής της ανθρωπολογίας, τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος όταν έχεις την ικανότητα να αλλάξεις τη φύση σου με τρόπους που φαινόταν αδιανόητοι πριν μερικές δεκαετίες.
Ταυτόχρονα, ο Bostrom δεν είναι ένας άκριτος τεχνολογικός ουτοπιστής. Αντιθέτως, η ανάλυσή του περιλαμβάνει μια επίμονη έμφαση στο πόσο κρίσιμη είναι η «ασφάλεια και η ηθική διαχείριση» της προόδου. Σε αντίθεση με απλές προβλέψεις για μια λαμπρή μετα-ανθρώπινη εποχή, εκείνος υπογραμμίζει ότι χωρίς προσεκτική μελέτη και δομημένη αντίληψη για τους κινδύνους, η ίδια η εξέλιξη της τεχνολογίας μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις όπου η ανθρωπότητα εγκαταλείπει τον εαυτό της σε δυνάμεις που δεν μπορεί να ελέγξει. Αυτή η διττή στάση, ανοιχτή στις δυνατότητες αλλά εξίσου ανήσυχη για τους κινδύνους, είναι αυτό που κάνει τη σκέψη του τόσο επίκαιρη και αμφιλεγόμενη.
Η εστίαση του Bostrom στην μακροπρόθεσμη προοπτική και η ανάδειξη του μεταανθρωπισμού σε πλαίσιο ηθικής σημασίας έχει επίσης προσελκύσει έντονες κριτικές. Ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι η επικέντρωση σε πιθανές μελλοντικές καταστροφές ή σε σενάρια, όπως ο υπεροργανικός κόσμος των ανθρώπων μηχανών, μπορεί να απομακρύνει την καλύτερη προσοχή από πιο άμεσα σημαντικά και υφιστάμενα ζητήματα, όπως η κοινωνική ανισότητα, η οικολογική κρίση ή η άμεση επίδραση των τεχνολογιών στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Αυτές οι αντιπαραθέσεις καθιστούν σαφές ότι ο Bostrom δεν βρίσκεται απλώς σε μια φιλοσοφική συζήτηση για το μέλλον, αλλά σε μια ζωντανή διαμάχη για το τι θα πρέπει να θεωρούμε προτεραιότητα στην ηθική, την πολιτική και την επιστημονική σκέψη του σύγχρονου κόσμου.
Το έργο του Bostrom περικλείει επίσης ιδέες που ξεπερνούν τον ίδιο τον μεταανθρωπισμό, όπως η προσέγγιση της πιθανότητας να ζούμε μέσα σε μια προσομοιωμένη πραγματικότητα, μια ιδέα που του απέδωσε διεθνή αναγνώριση και συζήτηση πέρα από τα στενά όρια της ακαδημαϊκής φιλοσοφίας. Αυτή η υπόθεση, που συχνά αναφέρεται ως το επιχείρημα της προσομοίωσης, δεν είναι φανταστική για τον Bostrom είναι ένα λογικό συμπέρασμα που προκύπτει όταν εξετάζουμε μαθηματικά τι θα συνέβαινε αν πολιτισμοί με υψηλή τεχνολογική ικανότητα μπορούσαν και ήθελαν να δημιουργήσουν προσομοιώσεις συνειδητών όντων.
Σε κάθε περίπτωση, η επιρροή του Nick Bostrom δεν περιορίζεται στα ακαδημαϊκά περιοδικά, έχει διαδοθεί ευρύτερα, μέσω διαλέξεων, TED Talks, συνεντεύξεων και της ικανότητάς του να τοποθετεί φιλοσοφικά ζητήματα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για το μέλλον. Η σκέψη του συνεχίζει να προκαλεί, να εμπνέει και να εκθέτει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε καθώς η ανθρωπότητα παλεύει να καθορίσει όχι μόνο τι μπορούμε να γίνουμε, αλλά και τι πρέπει να γίνουμε ενόψει των τεχνολογιών που αναδύονται μπροστά μας.
