Kapustin Yar. Η Area 51 της Ρωσίας.

Kapustin Yar. Η Area 51 της Ρωσίας.

Κάπου ανάμεσα στις απέραντες εκτάσεις της ρωσικής στέπας, στην έρημο της Κασπίας, υπάρχει μια τοποθεσία που για δεκαετίες αποτέλεσε συνώνυμο με το άγνωστο, το απαγορευμένο και το αινιγματικό. Το Kapustin Yar γνωστό και ως «Area 51 της Ρωσίας» δεν είναι απλώς μια στρατιωτική βάση. Είναι ένα μνημείο μυστικότητας, ένας τόπος όπου η πραγματικότητα μπλέκεται με τη φαντασία, η επιστήμη με τη συνωμοσία, και η ιστορία με τον μύθο.

Αν και το όνομά του δεν είναι τόσο διαδεδομένο όσο εκείνο της αμερικανικής Area 51, όσοι έχουν ασχοληθεί με την ιστορία του γνωρίζουν ότι η φήμη του είναι εξίσου σκοτεινή, αν όχι και πιο έντονη. Το Kapustin Yar υπήρξε το κέντρο πολλών από τα πιο απόρρητα σοβιετικά προγράμματα, ένα πεδίο δοκιμών που σημάδεψε τον Ψυχρό Πόλεμο, και ταυτόχρονα μια σκηνή πάνω στην οποία στήθηκαν μερικές από τις πιο φαντασμαγορικές θεωρίες για εξωγήινες τεχνολογίες και απόκρυφες έρευνες.

Η ιστορία ξεκινά το 1946. Η Σοβιετική Ένωση, βγαίνοντας από τη φρίκη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είχε πλέον μπει στη νέα μεγάλη μάχη: εκείνη της τεχνολογικής υπεροχής απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην έρημο της Κασπίας, ανάμεσα στο Βόλγκογκραντ και την Αστραχάν, επιλέχθηκε μια απομονωμένη περιοχή, ιδανική για δοκιμές πυραύλων.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες εργασίες του Kapustin Yar είχαν πάνω τους τη σφραγίδα της γερμανικής τεχνογνωσίας. Μετά το τέλος του πολέμου, Σοβιετικοί και Αμερικανοί χρησιμοποίησαν τους Γερμανούς επιστήμονες που είχαν δουλέψει πάνω στους πυραύλους V-2 του Χίτλερ. Οι ΗΠΑ πήραν τον Βέρνερ φον Μπράουν, ο οποίος αργότερα θα γινόταν ο «πατέρας» του προγράμματος Apollo. Η Σοβιετική Ένωση πήρε άλλους, λιγότερο γνωστούς αλλά εξίσου ικανούς, και τους εγκατέστησε στο Kapustin Yar. Εκεί ξεκίνησε ένα πυραυλικό πρόγραμμα που θα έδινε στην ΕΣΣΔ την πρώτη μεγάλη ώθηση στην κούρσα του διαστήματος και των όπλων.

Καθώς ο Ψυχρός Πόλεμος βάθαινε, το Kapustin Yar έγινε ένα από τα πιο αυστηρά φυλασσόμενα μυστικά της Σοβιετικής Ένωσης. Εδώ δοκιμάστηκαν οι πρώτοι διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι, εδώ έγιναν οι πρώτες έρευνες για αντιδορυφορικά όπλα, εδώ χτίστηκαν εγκαταστάσεις που έμοιαζαν περισσότερο με διαστημική βάση παρά με στρατιωτικό πεδίο.

Οι δορυφορικές εικόνες που άρχισαν να διαρρέουν στη Δύση τη δεκαετία του ’60 έδειχναν εκτοξευτήρες, τεράστιες κεραίες ραντάρ, υπόγειες εγκαταστάσεις. Τίποτα όμως δεν μπορούσε να ειπωθεί επίσημα. Κάθε πληροφορία για το Kapustin Yar ήταν αυστηρά διαβαθμισμένη, και η παραμικρή παραβίαση θα μπορούσε να κοστίσει σε κάποιον όχι μόνο τη δουλειά, αλλά και την ελευθερία του.

Αυτή η απόλυτη μυστικότητα ήταν το τέλειο έδαφος για να ανθίσουν οι φήμες. Όπως και στην Αμερική, έτσι και στη Σοβιετική Ένωση οι θεωρίες συνωμοσίας βρήκαν πρόσφορο έδαφος εκεί όπου οι επίσημες εξηγήσεις σταματούσαν.

Η μεγάλη στροφή στη φήμη του Kapustin Yar ήρθε όταν άρχισαν να κυκλοφορούν ιστορίες για «ιπτάμενους δίσκους» που εμφανίζονταν στην περιοχή. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’50, αναφορές μαρτύρων έκαναν λόγο για μυστηριώδη φώτα στον ουρανό, για αντικείμενα που κινούνταν με αδιανόητες ταχύτητες, για σχήματα που δεν ταίριαζαν με καμία γνωστή τεχνολογία της εποχής.

Η πιο διάσημη ιστορία αφορά το 1948, όταν, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πηγές, ένα άγνωστης προέλευσης ιπτάμενο αντικείμενο καταρρίφθηκε από σοβιετικά μαχητικά και τα συντρίμμια του μεταφέρθηκαν στο Kapustin Yar. Εκεί, λέγεται, ξεκίνησε ένα μυστικό πρόγραμμα μελέτης εξωγήινης τεχνολογίας. Αν ακούγεται γνώριμο, είναι γιατί θυμίζει έντονα το Ρόσγουελ της Αμερικής, που είχε συμβεί μόλις έναν χρόνο πριν.

Σύμφωνα με τις θεωρίες, η Σοβιετική Ένωση κατάφερε να «ξεκλειδώσει» μυστικά από αυτά τα συντρίμμια, εξηγώντας έτσι τα άλματα που έκανε η τεχνολογία της σε διάστημα λίγων ετών. Ορισμένοι μάλιστα ισχυρίστηκαν ότι σε υπόγεια τούνελ κάτω από το Kapustin Yar φυλάσσονταν όχι μόνο τα συντρίμμια, αλλά και τα πτώματα εξωγήινων όντων.

Οι παραλληλισμοί με την Area 51 των ΗΠΑ είναι αναπόφευκτοι. Και οι δύο βάσεις βρίσκονται σε ερημικές περιοχές, και οι δύο σχετίζονται με πειράματα προηγμένης τεχνολογίας, και οι δύο περιβάλλονται από ένα πέπλο μυστηρίου που γεννά αμέτρητες θεωρίες.

Η μεγάλη διαφορά είναι ότι η αμερικανική Area 51 έχει πλέον γίνει σχεδόν pop σύμβολο: εμφανίζεται σε ταινίες, σειρές, βιντεοπαιχνίδια, τραγούδια. Είναι μέρος της ποπ κουλτούρας. Το Kapustin Yar, αντίθετα, παραμένει πιο σκοτεινό, πιο κρυφό, σχεδόν υπόγειο στον μύθο του. Ίσως ακριβώς γι’ αυτό να έχει ακόμα μεγαλύτερη γοητεία για όσους αναζητούν τα μυστικά του κόσμου.

Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι πρώτες ρωγμές στη μυστικότητα άρχισαν να εμφανίζονται. Πρώην στρατιωτικοί, μηχανικοί και υπάλληλοι μίλησαν σε δημοσιογράφους και συγγραφείς για όσα είχαν δει. Οι μαρτυρίες αυτές δεν ήταν ποτέ απόλυτα συνεπείς, αλλά είχαν πάντα ένα κοινό στοιχείο: την αναφορά σε αντικείμενα άγνωστης προέλευσης.

Κάποιοι υποστήριξαν ότι είχαν δει συντρίμμια με μεταλλικά κράματα που δεν έμοιαζαν με τίποτα γνωστό. Άλλοι μίλησαν για παράξενα πειράματα που γίνονταν σε απομονωμένα εργαστήρια. Και άλλοι απλώς επιβεβαίωσαν ότι το Kapustin Yar ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα πεδίο δοκιμών πυραύλων.

Στη σύγχρονη εποχή, το Kapustin Yar παραμένει ενεργό. Χρησιμοποιείται ακόμα από τον ρωσικό στρατό για δοκιμές, αλλά και από τη Roscosmos, τον οργανισμό διαστήματος της Ρωσίας. Όμως, παρά τις επίσημες ανακοινώσεις, η σκιά των φημών παραμένει.

Με το διαδίκτυο να ξαναφέρνει στην επιφάνεια παλιές ιστορίες, με σειρές ντοκιμαντέρ να ερευνούν ξανά και ξανά την «ρωσική Area 51», και με τις θεωρίες συνωμοσίας να βρίσκουν νέο κοινό, το Kapustin Yar εξακολουθεί να ζει στη συλλογική φαντασία ως ένας τόπος γεμάτος μυστικά.

Τι είναι τελικά το Kapustin Yar; Ένα απλό πεδίο δοκιμών που έτυχε να βρεθεί στο επίκεντρο του Ψυχρού Πολέμου; Ή μήπως ένας τόπος όπου πραγματικά κρύφτηκαν μυστικά που ξεπερνούν τη γνωστή επιστήμη;

Η αλήθεια ίσως να μη μαθευτεί ποτέ. Όμως, όπως συμβαίνει και με την Area 51, το σημαντικό δεν είναι μόνο τι πραγματικά συμβαίνει εκεί, αλλά και τι πιστεύει ο κόσμος ότι συμβαίνει. Η μυστικότητα δημιουργεί πάντα μύθους. Και οι μύθοι, με τη σειρά τους, έχουν τη δύναμη να ζουν πολύ περισσότερο από την ίδια την πραγματικότητα.

Το Kapustin Yar είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Ένας τόπος όπου η ιστορία μπλέκεται με τη φαντασία, και όπου η σιωπή του κράτους γέννησε φήμες που εξακολουθούν να στοιχειώνουν τη φαντασία μας. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι κάπου εκεί, στη στέπα της Κασπίας, φυλάσσονται μυστικά που δεν προορίζονται για τα μάτια μας, το Kapustin Yar θα παραμένει η Area 51 της Ρωσίας.