Αστρολογία. Από την αρχαιότητα και την παρατήρηση του ουρανού έως τους σύγχρονους ωροσκόπους.

Αστρολογία. Από την αρχαιότητα και την παρατήρηση του ουρανού έως τους σύγχρονους ωροσκόπους.

Η αστρολογία είναι από εκείνα τα θέματα που χωρίζουν τους ανθρώπους σε δύο στρατόπεδα, σε εκείνους που την θεωρούν πανάρχαιη σοφία και καθοδήγηση για τη ζωή τους, και σε εκείνους που την αντιμετωπίζουν σαν καθαρή ψευδοεπιστήμη ή σαν μια μορφή ψυχαγωγίας. Όμως, είτε την πιστεύει κανείς είτε όχι, δεν μπορεί να αρνηθεί την τεράστια επιρροή που άσκησε στην ιστορία των πολιτισμών, στις φιλοσοφίες, στις θρησκείες, και ακόμη και στην πολιτική. Από τους Χαλδαίους της Μεσοποταμίας, μέχρι τις εφαρμογές αστρολογίας στα smartphones, η διαδρομή της είναι χιλιάδων χρόνων.

Σε αυτό το άρθρο θα κάνουμε ένα μεγάλο ταξίδι, από την αρχαιότητα και τα πρώτα παρατηρητήρια του ουρανού, μέχρι τα περιοδικά lifestyle και τα Instagram horoscopes του 21ου αιώνα. Θα δούμε τις θεωρίες, τις σχολές, τις θρησκευτικές συγκρούσεις, αλλά και τους ανθρώπους που ζούσαν και ζουν με βάση όσα “λένε τα άστρα”. Η αστρολογία, με την πιο κλασική της έννοια, ξεκινάει περίπου το 2000 π.Χ. στη Μεσοποταμία. Οι Χαλδαίοι και οι Βαβυλώνιοι παρατηρούσαν τον ουρανό όχι μόνο για αγροτικούς ή ναυτικούς σκοπούς, αλλά και για να εξάγουν σημάδια που πίστευαν ότι σχετίζονταν με τη μοίρα των βασιλιάδων και των κρατών. Οι πλανήτες θεωρούνταν θεότητες, και οι κινήσεις τους ήταν μηνύματα που έπρεπε να αποκρυπτογραφηθούν.

Η Αίγυπτος, με την ιδιαίτερη λατρεία της στον Ήλιο και στον κύκλο του Νείλου, ανέπτυξε ένα δικό της αστρολογικό σύστημα, που συνδέθηκε αργότερα με το ελληνικό. Εκεί εμφανίστηκαν τα “δεκανά”, μικρότερα τμήματα του ζωδιακού κύκλου, που συνδέονταν με ιατρικές και θρησκευτικές πρακτικές.

Οι Έλληνες πήραν τη βαβυλωνιακή γνώση και της έδωσαν φιλοσοφικό βάθος. Ο Εύδοξος ο Κνίδιος και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος έπαιξαν τεράστιο ρόλο στη συστηματοποίηση της αστρολογίας. Ο “Τετράβιβλος” του Πτολεμαίου (2ος αιώνας μ.Χ.) θεωρείται μέχρι σήμερα το κλασικό εγχειρίδιο αστρολογίας.

Η ελληνιστική αστρολογία συνέδεσε τον μικρόκοσμο (άνθρωπος) με τον μακρόκοσμο (σύμπαν). Αυτή η ιδέα ότι ό,τι συμβαίνει στον ουρανό καθρεφτίζεται στη Γη  έγινε ο ακρογωνιαίος λίθος της αστρολογικής σκέψης.

Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η αστρολογία έγινε εξαιρετικά δημοφιλής. Οι αυτοκράτορες είχαν προσωπικούς αστρολόγους. Ο Τιβέριος, για παράδειγμα, δεν έπαιρνε αποφάσεις χωρίς τη συμβουλή τους. Ο Αύγουστος φημολογείται ότι χρησιμοποίησε το ωροσκόπιό του ως πολιτικό εργαλείο, διαδίδοντας ότι είχε γεννηθεί κάτω από το ζώδιο του Αιγόκερου, σύμβολο πειθαρχίας και ηγεσίας.

Ωστόσο η Ρώμη δεν έλειψε από συγκρούσεις, υπήρξαν περίοδοι που οι αστρολόγοι εξορίστηκαν, θεωρούμενοι επικίνδυνοι για την κρατική τάξη, αφού μπορούσαν να επηρεάζουν τον λαό ή να προβλέπουν την πτώση ενός ηγεμόνα.

Με την άνοδο του Χριστιανισμού η αστρολογία μπήκε στο στόχαστρο. Η Εκκλησία έβλεπε πρόβλημα στην ιδέα ότι η μοίρα του ανθρώπου είναι προδιαγεγραμμένη από τα άστρα αντίθετη με τη διδασκαλία της ελεύθερης βούλησης. Παρά ταύτα, σε μοναστήρια και πανεπιστήμια η μελέτη των άστρων συνεχίστηκε, καλυμμένη κάτω από τον μανδύα της αστρονομίας.

Στον ισλαμικό κόσμο, αντίθετα, η αστρολογία άνθισε. Άραβες λόγιοι μετέφρασαν και εμπλούτισαν τα ελληνικά έργα, δίνοντας νέα ώθηση στη μελέτη των ουρανίων σωμάτων. Από εκεί, η γνώση πέρασε ξανά στην Ευρώπη μέσω της Ισπανίας.

Στην Αναγέννηση, η αστρολογία γνώρισε απίστευτη άνθιση. Πανεπιστήμια όπως της Μπολόνια και της Πάδοβας είχαν έδρες αστρολογίας. Ακόμα και διάσημοι επιστήμονες όπως ο Κέπλερ και ο Γαλιλαίος ασχολήθηκαν με την αστρολογία άλλοι γιατί την πίστευαν, άλλοι γιατί έπρεπε να βιοποριστούν με την εκπόνηση ωροσκοπίων για πλούσιους πελάτες.

Οι βασιλικοί αυλές είχαν επίσημους αστρολόγους. Ο Γάλλος Μισέλ Νοστράδαμος, πιο γνωστός ως Νοστράδαμος, έμεινε στην ιστορία τόσο για τις προφητείες του όσο και για τα ωροσκόπιά του.

Με τον Διαφωτισμό και την άνοδο της επιστημονικής μεθόδου, η αστρολογία άρχισε να χάνει το κύρος της. Ο Κοπέρνικος, ο Γαλιλαίος και ο Νεύτωνας έθεσαν τις βάσεις της σύγχρονης αστρονομίας, απομακρύνοντας την ιδέα ότι οι πλανήτες επηρεάζουν μαγικά τη ζωή μας.

Ωστόσο, η αστρολογία δεν εξαφανίστηκε. Παρέμεινε σε περιθωριακούς κύκλους, για να αναγεννηθεί ξανά τον 19ο και 20ό αιώνα μέσα από τον αποκρυφισμό και το ρεύμα του New Age.

Η Δυτική αστρολογία βασίζεται στον ζωδιακό κύκλο των 12 αστερισμών. Η Βεδική αστρολογία (Jyotish) της Ινδίας, πολύ πιο παλιά και περίπλοκη, χρησιμοποιεί διαφορετικό ζωδιακό και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο κάρμα και στις μετενσαρκώσεις. Η κινεζική αστρολογία, από την άλλη, στηρίζεται σε έναν κύκλο 12 ετών με ζώα (αρουραίος, βόδι, τίγρη κλπ.), συνδυασμένο με τα πέντε στοιχεία (ξύλο, φωτιά, γη, μέταλλο, νερό).

Αυτά τα συστήματα δείχνουν ότι σε κάθε πολιτισμό οι άνθρωποι ένιωθαν την ανάγκη να συνδέσουν τον ουρανό με τη ζωή τους.

Η Χριστιανική Εκκλησία στάθηκε παραδοσιακά εχθρικά απέναντι στην αστρολογία. Πατέρες της Εκκλησίας όπως ο Αυγουστίνος τόνιζαν ότι είναι αδύνατον δύο δίδυμοι που γεννήθηκαν την ίδια ώρα να έχουν την ίδια μοίρα, ενώ η εμπειρία έδειχνε το αντίθετο.

Στο Ισλάμ, οι θεολόγοι είχαν διχασμένες απόψεις, άλλοι θεωρούσαν την αστρολογία βλασφημία, άλλοι την αποδέχονταν ως μέσο κατανόησης της θείας δημιουργίας.

Στον ινδουισμό, αντίθετα, η αστρολογία ήταν αναπόσπαστο μέρος της θρησκείας, γάμοι και τελετές ακόμα και η ονοματοδοσία των παιδιών συχνά καθορίζονται από αστρολογικούς υπολογισμούς.

Πέρα από φιλοσοφίες και θεωρίες, πάντα υπήρξαν άνθρωποι που ρύθμιζαν τη ζωή τους με βάση την αστρολογία. Από τον αγρότη που κοιτούσε τον ουρανό για να σπείρει, μέχρι τον σύγχρονο υπάλληλο που τσεκάρει κάθε πρωί τον ωροσκόπο του πριν πάει στη δουλειά.

Υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που δεν παίρνουν καμία απόφαση από το πότε θα παντρευτούν μέχρι το πότε θα κάνουν μια επαγγελματική κίνηση, χωρίς να συμβουλευτούν αστρολόγο. Σε κάποιες χώρες της Ασίας, αυτό παραμένει απόλυτα φυσιολογικό και κοινωνικά αποδεκτό.

Διάσημοι που πίστευαν στην αστρολογία

Αύγουστος Καίσαρας: Χρησιμοποίησε το ωροσκόπιό του πολιτικά.

Τιβέριος: Είχε προσωπικό αστρολόγο.

Κέπλερ: Πατέρας της πλανητικής κίνησης, αλλά και αστρολόγος κατ’ επάγγελμα.

Γαλιλαίος: Έφτιαχνε ωροσκόπια για εισόδημα.

Νοστράδαμος: Έγινε μύθος με τις προφητείες του.

Βασίλισσα Ελισάβετ Α΄: Συμβουλευόταν αστρολόγους για πολιτικές αποφάσεις.

Ρόναλντ Ρέιγκαν: Λέγεται ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ συμβουλευόταν αστρολόγο για το πρόγραμμα του Λευκού Οίκου.

Στον 20ό αιώνα, η αστρολογία ξαναμπήκε στην καθημερινότητα μέσα από τις εφημερίδες και τα περιοδικά. Τα ζώδια έγιναν συνώνυμο ψυχαγωγίας. Παράλληλα, με το ρεύμα του New Age, απέκτησε και πνευματική διάσταση, αστρολογικά σεμινάρια και θεραπευτικές προσεγγίσεις ακόμα και εφαρμογές που υπόσχονται καθοδήγηση από το σύμπαν.

Σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο εξακολουθούν να διαβάζουν τα ζώδια καθημερινά. Η αστρολογία είναι ταυτόχρονα εμπορικό προϊόν, ψυχαγωγία, αλλά και για κάποιους τρόπος ζωής.

Η επιστήμη θεωρεί την αστρολογία ψευδοεπιστήμη. Πειράματα έχουν δείξει ότι τα ζώδια δεν έχουν καμία προβλεπτική αξία. Οι αστρολόγοι, ωστόσο, αντιτείνουν ότι δεν πρόκειται για αιτιώδη σχέση αλλά για συμβολική,  ότι δηλαδή ο ουρανός είναι ένας καθρέφτης της ψυχής.

Αυτή η διαμάχη φαίνεται ότι δεν θα λήξει ποτέ, οι επιστήμονες ζητούν αποδείξεις, οι αστρολόγοι μιλούν για προσωπική εμπειρία και πνευματική αλήθεια.

Ίσως το μυστικό της αστρολογίας να βρίσκεται στην ανάγκη του ανθρώπου να βρει νόημα και τάξη στο χάος. Σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα, η ιδέα ότι τα άστρα προσφέρουν έναν χάρτη της ζωής είναι παρηγορητική. Ακόμα κι αν δεν είναι επιστημονικά ακριβής, η αστρολογία λειτουργεί σαν γλώσσα συμβόλων και σαν καθρέφτης εσωτερικών ανησυχιών.

Από τους ναούς της Βαβυλώνας μέχρι τα smartphone apps, η αστρολογία διένυσε μια τεράστια διαδρομή. Επηρέασε βασιλιάδες και φιλοσόφους, συγκρούστηκε με εκκλησίες και επιστήμονες, έγινε αντικείμενο λατρείας και χλευασμού.

Το αν είναι αλήθεια ή ψευδαίσθηση, αυτό είναι κάτι που ο καθένας το απαντάει μόνος του. Ένα είναι σίγουρο, η αστρολογία, σε όλες τις μορφές της, μας θυμίζει ότι ο άνθρωπος πάντα κοιτάζει τον ουρανό αναζητώντας απαντήσεις.