Ο Itzhak Bentov τα project Monroe και Gateway και ενας θάνατος που άφησε ερωτήματα.

Ο Itzhak Bentov τα project Monroe και Gateway και ενας θάνατος που άφησε ερωτήματα.

Ο Itzhak “Ben” Bentov γεννήθηκε το 1923 στη Τσεχοσλοβακία, σε μια εποχή που η Ευρώπη βρισκόταν ήδη σε αναταραχή. Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από την αστάθεια του Μεσοπολέμου και την άνοδο του φασισμού, γεγονός που τον οδήγησε, όπως πολλούς νέους Εβραίους της εποχής, στην αναζήτηση νέας πατρίδας. Σε νεαρή ηλικία μετανάστευσε στην Παλαιστίνη, όπου εντάχθηκε σε κοινότητες που έβαζαν τα θεμέλια του μελλοντικού κράτους του Ισραήλ.

Από νωρίς έδειξε ιδιαίτερη κλίση στη μηχανική. Παρά το ότι δεν ακολούθησε την τυπική πανεπιστημιακή διαδρομή των “ακαδημαϊκών” επιστημόνων, είχε έντονη εφευρετική φλέβα, κάτι που τον έκανε να ξεχωρίσει. Μεταξύ των πρώτων του σχεδίων ήταν απλές μηχανικές κατασκευές, που αργότερα εξελίχθηκαν σε πιο σύνθετες εφευρέσεις με εφαρμογή στην ιατρική τεχνολογία.

Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Bentov εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, μπόρεσε να αξιοποιήσει τις ιδέες και την δημιουργικότητά του σε ένα περιβάλλον πιο ανοιχτό στις καινοτομίες. Παράλληλα με την επαγγελματική του πορεία ως εφευρέτης, ανέπτυξε έντονο ενδιαφέρον για την πνευματικότητα, την εσωτερική αναζήτηση και τα μυστήρια της ανθρώπινης συνείδησης.

Ήταν ένας άνθρωπος που κινούνταν ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μια, τον ορθολογικό κόσμο της επιστήμης και της μηχανικής· από την άλλη, το άυλο βασίλειο του πνεύματος και της φιλοσοφικής αναζήτησης. Αυτή η διττή του φύση είναι που τον έκανε ξεχωριστό και τον κατέστησε γέφυρα ανάμεσα στη δυτική επιστήμη και την ανατολική μυστικιστική σκέψη.

Ο Bentov άφησε το αποτύπωμά του στην ιατρική τεχνολογία με τρόπο που λίγοι γνωρίζουν σήμερα. Ήταν ο εφευρέτης του καθετήρα καρδιάς με εύκαμπτο οδηγό σύρμα, μιας συσκευής που έμελλε να αλλάξει την καρδιολογία. Η επινόηση αυτή, που αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, επέτρεψε στους γιατρούς να εισέρχονται με μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια στα αιμοφόρα αγγεία και την καρδιά, δίνοντας ώθηση σε διαγνωστικές και χειρουργικές μεθόδους που σήμερα θεωρούνται αυτονόητες.

Το παράδοξο με τον Bentov είναι ότι, αν και δεν ήταν ιατρός ούτε ακαδημαϊκός ερευνητής με τίτλους, η συμβολή του υπήρξε θεμελιώδης για μια ολόκληρη ειδικότητα της ιατρικής. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίστηκε για τις εφευρέσεις του και συνεργάστηκε με μεγάλες εταιρείες του χώρου. Απολάμβανε τον ρόλο του “ανεξάρτητου στοχαστή”, που δεν δένεται με τα δεσμά μιας συγκεκριμένης επιστήμης, αλλά αφήνει το μυαλό του ελεύθερο να περιπλανηθεί.

Παράλληλα, όμως, άρχισε να στρέφεται σε εντελώς διαφορετικά πεδία. Η φυσική του ενδιαφέροντος δεν ήταν η υλική, αλλά η φυσική της συνείδησης. Ο Bentov πειραματιζόταν με μεθόδους διαλογισμού και αναζητούσε τρόπους να μελετήσει επιστημονικά το πώς ο ανθρώπινος νους αλληλεπιδρά με το σώμα. Πίστευε ότι ο εγκέφαλος και η καρδιά λειτουργούν σαν συντονιστές που “κουρδίζουν” τον άνθρωπο σε διαφορετικές καταστάσεις συνείδησης.

Αναπτύσσοντας αυτή την ιδέα, δημιούργησε μοντέλα για το πώς η βιολογική δραστηριότητα ιδιαίτερα οι καρδιακοί παλμοί μπορεί να μπαίνει σε συγχρονισμό με εγκεφαλικά κύματα, οδηγώντας σε μεταβαλλόμενες εμπειρίες. Οι μελέτες του τον έφεραν σε επαφή με το Monroe Institute, έναν οργανισμό που ερευνούσε εξωσωματικές εμπειρίες και αλλαγμένες καταστάσεις συνείδησης. Εκεί, ο Bentov πρόσφερε θεωρητικές βάσεις για το περιβόητο πρόγραμμα Gateway, που αργότερα συνδέθηκε και με την CIA.

Για τον Bentov, η επιστήμη δεν ήταν ποτέ ξεκομμένη από τη μυστικιστική εμπειρία. Οι θεωρίες του επιχειρούσαν να γεφυρώσουν την ανατολική παράδοση του διαλογισμού με τη δυτική φυσική, μιλώντας για ταλαντώσεις, συντονισμούς και ενεργειακά πεδία. Ήταν ίσως από τους πρώτους που προσπάθησαν να θέσουν την συνείδηση στο επίκεντρο της επιστημονικής μελέτης, όχι ως παραπροϊόν του εγκεφάλου, αλλά ως θεμελιώδη ιδιότητα της πραγματικότητας.

Ο Bentov δεν έμεινε μόνο στις εφευρέσεις και στα τεχνικά μοντέλα. Στη δεκαετία του 1970 στράφηκε προς τη συγγραφή, προσπαθώντας να επικοινωνήσει στο ευρύ κοινό την ιδιαίτερη κοσμοθεωρία του. Το πιο γνωστό έργο του είναι το “Stalking the Wild Pendulum: On the Mechanics of Consciousness” (1977).

Σε αυτό το βιβλίο, που έγινε κλασικό για όσους ενδιαφέρονται για τη διασταύρωση επιστήμης και μυστικισμού, ο Bentov επιχειρεί να εξηγήσει τη φύση της πραγματικότητας με βάση ένα μοντέλο ταλαντώσεων και ρυθμών. Για εκείνον, τα πάντα στο σύμπαν από τα άτομα μέχρι τα γαλαξιακά σμήνη λειτουργούν ως συστήματα που πάλλονται, σαν εκκρεμή. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί εξαίρεση· η καρδιά, ο εγκέφαλος, το νευρικό σύστημα, όλα συμμετέχουν σε έναν κοσμικό χορό συγχρονισμών.

Το βιβλίο δεν περιορίζεται σε αφηρημένες θεωρίες. Ο Bentov συνδέει αυτές τις ιδέες με τις εμπειρίες του διαλογισμού, τις καταστάσεις έκστασης και την αίσθηση ενότητας που αναφέρουν οι μυστικιστές όλων των παραδόσεων. Ο ίδιος περιγράφει την ανθρώπινη συνείδηση σαν ένα “παράθυρο” που μπορεί να ανοίξει προς διαφορετικές διαστάσεις πραγματικότητας, αρκεί ο νους να μάθει να συγχρονίζεται με τις σωστές συχνότητες.

Αυτός ο τρόπος γραφής έκανε τον Bentov ιδιαίτερα αγαπητό όχι μόνο στους κύκλους των επιστημονικά περίεργων, αλλά και σε όσους αναζητούσαν πνευματικές εξηγήσεις έξω από τα θρησκευτικά δόγματα. Παράλληλα, έδωσε στους ερευνητές του Monroe Institute ένα θεωρητικό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο πάτησαν για να σχεδιάσουν τεχνικές “διεύρυνσης” της συνείδησης.

Μετά τον θάνατό του, εκδόθηκε και το βιβλίο “A Brief Tour of Higher Consciousness”, το οποίο συγκέντρωσε σημειώσεις και ανέκδοτες σκέψεις του. Σε αυτό το έργο, η κοσμολογία του γίνεται ακόμη πιο τολμηρή: ο Bentov μιλά για το σύμπαν ως έναν απέραντο οργανισμό, όπου η εξέλιξη δεν αφορά μόνο τη βιολογία αλλά και τη συνείδηση.

Η προσέγγισή του συνδυάζει χιούμορ και απλότητα, αποφεύγοντας τον δυσνόητο λόγο. Ήταν πεπεισμένος ότι οι πιο βαθιές αλήθειες μπορούν να ειπωθούν με απλά λόγια, αν και συχνά παραδέχονταν ότι “τα μαθηματικά της ψυχής” ξεπερνούν τα εργαλεία της κλασικής φυσικής.

Ο Itzhak Bentov πέθανε ξαφνικά στις 25 Μαΐου 1979, σε ηλικία μόλις 56 ετών, όταν το αεροπλάνο πτήσης 191 της American Airlines συνετρίβη λίγο μετά την απογείωση από το Σικάγο. Ήταν μια από τις πιο πολύνεκρες αεροπορικές τραγωδίες στην αμερικανική ιστορία, με πάνω από 270 θύματα.

Η είδηση του θανάτου του συγκλόνισε τους κύκλους που τον γνώριζαν. Ο Bentov βρισκόταν τότε σε μια ιδιαίτερα δημιουργική φάση, αναπτύσσοντας περαιτέρω τα μοντέλα του για τη συνείδηση και σχεδιάζοντας νέα βιβλία και διαλέξεις. Για όσους τον θεωρούσαν “γέφυρα” ανάμεσα σε επιστήμη και πνευματικότητα, η απώλειά του έμοιαζε σχεδόν συμβολική: ένας ερευνητής που μιλούσε για την αθανασία της συνείδησης, να χάνεται αιφνίδια σε μια καταστροφή.

Ωστόσο, δεν άργησαν να εμφανιστούν θεωρίες που αμφισβητούσαν το επίσημο αφήγημα. Κάποιοι υποστήριξαν ότι ο θάνατός του δεν ήταν τυχαίος. Η βασική τους υπόθεση ήταν ότι ο Bentov “ήξερε πάρα πολλά” για ζητήματα που άγγιζαν άμεσα κυβερνητικά προγράμματα και μυστικές έρευνες πάνω στη συνείδηση. Η συμμετοχή του στο Monroe Institute και οι θεωρητικές βάσεις που πρόσφερε στο λεγόμενο Gateway Project χρησιμοποιήθηκαν ως επιχείρημα: αν ο ίδιος είχε αρχίσει να μιλά δημόσια για αυτά, ίσως κάποιοι θεώρησαν ότι έθετε σε κίνδυνο μυστικά συμφέροντα.

Οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της συνωμοσιολογικής εκδοχής τόνισαν ότι η πτήση 191 δεν ήταν μια τυχαία τραγωδία, αλλά ενδεχομένως μια “επιλεγμένη” στιγμή για να σιγήσει μια ενοχλητική φωνή. Φυσικά, ποτέ δεν παρουσιάστηκαν αποδείξεις που να στηρίζουν αυτή την υπόθεση. Οι επίσημες έρευνες απέδωσαν το δυστύχημα σε μηχανική αστοχία.

Παρά την έλλειψη στοιχείων, η ιδέα της “δολοφονίας μέσω αεροπορικού δυστυχήματος” βρήκε πρόσφορο έδαφος στους κύκλους των εναλλακτικών ερευνητών. Η ζωή του Bentov, με την ισορροπία ανάμεσα στο επιστημονικό κύρος και τον μυστικισμό, έμοιαζε να τροφοδοτεί τον μύθο: ήταν σχεδόν αναμενόμενο να τον περιβάλλουν ιστορίες που ξεπερνούσαν το τυπικό πλαίσιο μιας τραγωδίας.

Αυτό που μένει ως βεβαιότητα είναι ότι με τον θάνατό του χάθηκε μια από τις πιο πρωτότυπες φωνές της εποχής. Όμως τα έργα και οι ιδέες του δεν χάθηκαν· συνέχισαν να επηρεάζουν ερευνητές, συγγραφείς και αναζητητές της αλήθειας.

Η πιο μυστηριώδης πτυχή του έργου του Itzhak Bentov είναι η σύνδεσή του με το Monroe Institute, το ερευνητικό κέντρο που ίδρυσε ο Robert Monroe για τη μελέτη των εξωσωματικών εμπειριών και των αλλοιωμένων καταστάσεων συνείδησης. Ο Bentov συμμετείχε ενεργά σε πειράματα, προσφέροντας το θεωρητικό υπόβαθρο για το πώς ο εγκέφαλος και η καρδιά θα μπορούσαν να “συγχρονιστούν” ώστε να ανοίξουν πύλες σε διευρυμένες εμπειρίες.

Από τις ιδέες του προέκυψαν τα πρώτα μοντέλα του περιβόητου Gateway Project, που αργότερα συνδέθηκε με μελέτες της CIA και στρατιωτικά προγράμματα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Ο στόχος αυτών των ερευνών ήταν να διερευνηθεί αν οι καταστάσεις συνείδησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συλλογή πληροφοριών (remote viewing) ή για άλλες μορφές “ψυχικού πολέμου”.

Ο Bentov, ωστόσο, δεν ενδιαφερόταν για μυστικές επιχειρήσεις. Για εκείνον, η έρευνα της συνείδησης ήταν πρωτίστως μια πνευματική αναζήτηση: η δυνατότητα του ανθρώπου να ξεπεράσει τους περιορισμούς της υλικής πραγματικότητας και να κατανοήσει την ενότητα του σύμπαντος. Αν και δεν μπορούμε να ξέρουμε με ακρίβεια πώς αξιοποιήθηκαν οι θεωρίες του από κρατικούς φορείς, είναι βέβαιο ότι οι ιδέες του έδωσαν μια αίσθηση “επιστημονικής νομιμοποίησης” σε πειράματα που αλλιώς θα θεωρούνταν καθαρά εσωτεριστικά.

Μετά τον θάνατό του, το έργο του συνέχισε να κυκλοφορεί σε κύκλους ερευνητών της συνείδησης, γκουρού του Νέου Κύματος και ακόμη και σε επιστήμονες που αναζητούσαν νέες προσεγγίσεις στη νευροεπιστήμη. Η ιδέα του ότι “ο άνθρωπος είναι ένα εκκρεμές που πάλλεται μέσα σε ένα κοσμικό πεδίο” έγινε σχεδόν συμβολική περιγραφή της σχέσης μας με την πραγματικότητα.

Η κληρονομιά του Bentov είναι διπλή:

– Πρακτική, με τις εφευρέσεις του στην ιατρική που εξακολουθούν να σώζουν ζωές.

– Φιλοσοφική/πνευματική, με τις θεωρίες του για τη συνείδηση που συνεχίζουν να εμπνέουν αναζητητές.

Κάποιοι τον βλέπουν σαν έναν “αιρετικό επιστήμονα” που άνοιξε δρόμους πέρα από το επιτρεπτό της εποχής του. Άλλοι, σαν έναν οραματιστή που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο του. Σε κάθε περίπτωση, το όνομά του συνδέθηκε με μια παράδοση που φέρνει κοντά την επιστήμη, τη μυστικιστική εμπειρία και την αδιάκοπη ανθρώπινη επιθυμία να γνωρίσει το άγνωστο.

Ο Itzhak Bentov έζησε ως εφευρέτης, στοχαστής και οραματιστής. Πέθανε τραγικά, αλλά οι ιδέες του δεν σίγησαν. Αντίθετα, συνεχίζουν να κυκλοφορούν, να εμπνέουν και να προκαλούν συζητήσεις για το αν η συνείδηση είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια βιολογική λειτουργία. Είτε δει κανείς τον θάνατό του σαν απλό ατύχημα είτε σαν αποτέλεσμα σκοτεινών συμφερόντων, μένει το γεγονός ότι το έργο του τον καθιστά μια μορφή-κλειδί στη σύγχρονη ιστορία της εναλλακτικής επιστήμης και της αναζήτησης του νοήματος.