Οι πρόσφατες εκτιμήσεις σχετικά την μάζα του 3iAtlas.

Οι πρόσφατες εκτιμήσεις σχετικά την μάζα του 3iAtlas.

Στις αρχές του 21ου αιώνα, ο ουρανός μας έγινε ακόμη πιο συναρπαστικός και, ταυτόχρονα, λίγο πιο μυστηριώδης. Αντικείμενα που ταξιδεύουν από τα βάθη του διαστήματος, πέρα από το ηλιακό μας σύστημα, άρχισαν να τραβούν την προσοχή των αστρονόμων και του κοινού. Ένα από αυτά είναι το 3I/ATLAS, ένα διαστρικό αντικείμενο που έχει γίνει σύντομα το επίκεντρο συζητήσεων όχι μόνο για τη διαστημική του προέλευση αλλά και για κάτι πιο… απτό: το πόσο βαριά μπορεί να είναι.

Αν και η ανακάλυψή του έγινε πρόσφατα, το 3I/ATLAS κατάφερε μέσα σε λίγους μήνες να γίνει γνωστό σε επιστημονικούς κύκλους αλλά και σε πιο mainstream δημοσιογραφικά μέσα. Το ενδιαφέρον δεν αφορά μόνο την τροχιά ή την ταχύτητά του, αλλά κυρίως την εντυπωσιακή εκτίμηση της μάζας του. Κάποια δημοσιεύματα αναφέρουν ότι θα μπορούσε να ζυγίζει πάνω από 33 δισεκατομμύρια τόνους. Αν και η είδηση ακούγεται εντυπωσιακή, η πραγματικότητα απαιτεί περισσότερη ψυχραιμία και προσοχή.

Το 3I/ATLAS ανιχνεύτηκε από το δίκτυο τηλεσκοπίων ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System), ένα πρόγραμμα σχεδιασμένο να εντοπίζει μελλοντικούς κομήτες ή αστεροειδείς που μπορεί να πλησιάσουν τη Γη. Όπως και τα προηγούμενα διαστρικά αντικείμενα, ʻOumuamua το 2017 και 2I/Borisov το 2019, το 3I/ATLAS εισέρχεται στο ηλιακό μας σύστημα με τροχιά που δεν μπορεί να εξηγηθεί πλήρως μόνο με βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με τον Ήλιο και τους πλανήτες.

Αυτό που το ξεχωρίζει από τα προηγούμενα διαστρικά αντικείμενα είναι η σαφής ένδειξη εκπομπής σκόνης και αερίων, παρατηρήσιμη στις εικόνες που κατέγραψε ο JWST στις αρχές Αυγούστου 2025. Η εκπομπή αυτή, παρότι μικρή, έχει σημαντικό αντίκτυπο στους υπολογισμούς για τη μάζα του πυρήνα του 3I/ATLAS.

Οι παρατηρήσεις κάλυψαν το διάστημα από τις 15 Μαΐου έως τις 23 Σεπτεμβρίου 2025, και οι μετρήσεις έγιναν διαθέσιμες μέσω του Minor Planet Center. Τα δεδομένα περιλαμβάνουν ακριβείς θέσεις του αντικειμένου στον ουρανό, αλλαγές στην ταχύτητα και εκτιμήσεις για την ποσότητα υλικών που εκτοξεύει. Συνδυάζοντας αυτές τις πληροφορίες, οι επιστήμονες μπορούν να προσπαθήσουν να «ζυγίσουν» το αντικείμενο, έστω και έμμεσα.

Γιατί ενδιαφέρει η μάζα ενός διαστρικού αντικειμένου; Στον κόσμο της αστρονομίας, η μάζα καθορίζει πολλά: από την εσωτερική δομή και την αντοχή στην περιστροφή, μέχρι την αλληλεπίδραση με άλλα ουράνια σώματα και την πιθανή επιρροή σε μελλοντικές εξερευνήσεις ή αποστολές.

Ο υπολογισμός της μάζας ενός αντικειμένου που περνάει τόσο γρήγορα και βρίσκεται τόσο μακριά δεν είναι απλός. Αντί να το ζυγίσουμε όπως ένα βαρέλι στο γκαράζ μας, οι επιστήμονες μετρούν την τροχιά και τις αποκλίσεις από την βαρυτική κίνηση που θα περιμέναμε μόνο από τον Ήλιο και τους πλανήτες. Κάθε μικρή επιτάχυνση που δεν μπορεί να αποδοθεί στη βαρύτητα μας λέει κάτι για τη μάζα και την εκπομπή υλικών.

Αυτό ονομάζεται «μη-βαρυτική επιτάχυνση». Αν ένα αντικείμενο εκτοξεύει αέρια ή σκόνη, θα δέχεται μια ώθηση, όπως ένα αυτοκίνητο που τρέχει σε πάγο και απελευθερώνει μπουκάλια με νερό στο πίσω μέρος. Αν η επιτάχυνση είναι πολύ μικρή, σημαίνει ότι η μάζα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη ώστε η ώθηση να μην αλλάξει σημαντικά την τροχιά.

Όταν τα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο 3I/ATLAS μπορεί να ζυγίζει πάνω από 33 δισεκατομμύρια τόνους, πολλοί εντυπωσιάστηκαν. FOX Weather, ABC News, IFLScience και Chron έσπευσαν να μεταφέρουν την είδηση. Ωστόσο, οι δημοσιογράφοι φρόντισαν να αναφέρουν ότι πρόκειται για «εκτίμηση» και όχι για τελική επιβεβαίωση.

Η εκτίμηση προήλθε από υπολογισμούς βασισμένους στη μη-βαρυτική επιτάχυνση. Ο Avi Loeb, γνωστός αστροφυσικός, ανέφερε σε ιστολόγιο ότι η εκτίμηση αυτή σημαίνει πως το σώμα πρέπει να είναι αρκετά βαρύ ώστε η εκπομπή αερίων και σκόνης να μην επηρεάζει πολύ την κίνησή του. Τα δεδομένα παρατηρήσεων — όπως ταχύτητα εκπομπής και αλλαγές στην τροχιά — συνδέονται με τη μάζα του πυρήνα, δίνοντας το εντυπωσιακό κατώτατο όριο των 33 δισεκατομμυρίων τόνων.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η φράση «περίπου 33 δισεκατομμύρια τόνοι» αναφέρεται σε ένα κάτω όριο και όχι σε ακριβή μέτρηση. Το 3I/ATLAS μπορεί να ζυγίζει πολύ περισσότερο, αλλά προς το παρόν, αυτή είναι η ασφαλής εκτίμηση.

Η πιο εμπεριστατωμένη προσπάθεια να κατανοήσουμε τη μάζα του 3I/ATLAS έρχεται από την προεκτυπωμένη μελέτη των Cloete, Loeb και Vereš (2025), με τίτλο “Upper Limit on the Non-Gravitational Acceleration and Lower Limits on the Nucleus Mass and Diameter of 3I/ATLAS”.

Οι συγγραφείς χρησιμοποίησαν αστρομετρικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν μεταξύ Μαΐου και Σεπτεμβρίου 2025. Από αυτές τις παρατηρήσεις υπολόγισαν ότι κάθε απόκλιση της τροχιάς που δεν μπορεί να εξηγηθεί από βαρυτικές δυνάμεις είναι πολύ μικρή. Με άλλα λόγια, η μη-βαρυτική επιτάχυνση είναι κάτω από ένα σαφές όριο.

Συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα με μετρήσεις απώλειας υλικών από τον JWST, οι συγγραφείς κατέληξαν σε ένα πολύ συγκεκριμένο συμπέρασμα: η μάζα του πυρήνα του 3I/ATLAS πρέπει να είναι τουλάχιστον 3.3×10¹⁶ γραμμάρια — δηλαδή περίπου 33 δισεκατομμύρια τόνους. Αν η πυκνότητα είναι «συμπαγής», η διάμετρος του πυρήνα πρέπει να είναι τουλάχιστον 5 χιλιόμετρα.

Αυτό σημαίνει ότι η δημοφιλής φράση «33 δισεκατομμύρια τόνοι» δεν είναι τυχαία: αντιστοιχεί στο κατώτατο όριο που προκύπτει από τα καλύτερα διαθέσιμα δεδομένα και αναλυτικά μοντέλα. Όμως, το ακριβές βάρος μπορεί να είναι μεγαλύτερο, ανάλογα με την πραγματική πυκνότητα, το σχήμα και την εκπομπή υλικών.

Η εκτίμηση μάζας ενός διαστρικού αντικειμένου που περνάει κοντά στη Γη είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Μερικοί παράγοντες που καθιστούν την εκτίμηση δύσκολη περιλαμβάνουν:

– Αλμπέντο και Φωτεινότητα: Αν το αντικείμενο αντανακλά περισσότερο φως, μπορεί να φαίνεται μεγαλύτερο απ’ ό,τι είναι. Αυτό επηρεάζει έμμεσα τις εκτιμήσεις μάζας.

– Σύνθεση του πυρήνα: Η πυκνότητα των υλικών καθορίζει πόσο βαρύ είναι. Ένα παρόμοιο σε μέγεθος αντικείμενο από πάγο θα ζυγίζει λιγότερο από ένα βραχώδες αντικείμενο.

– Κατεύθυνση και ισχύς εκπομπής υλικών: Η «μη-βαρυτική επιτάχυνση» εξαρτάται από την ποσότητα και την κατεύθυνση της εκροής αερίων και σκόνης. Μικρές αποκλίσεις μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τα αποτελέσματα.

– Περιορισμένο χρονικό διάστημα παρατήρησης: Η τροχιά έχει παρατηρηθεί για μερικούς μήνες μόνο, και όσο μαζεύουμε περισσότερα δεδομένα, οι υπολογισμοί μπορούν να αναθεωρηθούν.

Επομένως, η μάζα των 33 δισεκατομμυρίων τόνων πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ασφαλές κατώτατο όριο, όχι ως τελική, αδιαμφισβήτητη τιμή.

Η εκτίμηση της μάζας και της διάστασης του 3I/ATLAS δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό νούμερο. Έχει ευρύτερη σημασία για την κατανόηση των διαστρικών αντικειμένων, την προέλευσή τους και τις φυσικές διαδικασίες που τα διαμορφώνουν. Αν γνωρίζουμε τη μάζα και τη σύνθεση, μπορούμε να προβλέψουμε καλύτερα πώς αυτά τα αντικείμενα αλληλεπιδρούν με τα ηλιακά συστήματα που διασχίζουν, και ποιοι κίνδυνοι ή ευκαιρίες μπορεί να προκύψουν για μελλοντικές αποστολές εξερεύνησης.

Η επιβεβαίωση των κατώτατων ορίων μάζας και διαμέτρου βοηθά επίσης στη βελτίωση μοντέλων για τη μη-βαρυτική επιτάχυνση, κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλα διαστρικά αντικείμενα. Επιπλέον, μας υπενθυμίζει ότι η παρατήρηση και η θεωρία πρέπει να πάνε χέρι-χέρι: χωρίς ακριβή δεδομένα, οι εκτιμήσεις μπορούν να αποκλίνουν σημαντικά.

Το 3I/ATLAS είναι ένα συναρπαστικό παράδειγμα του τι μπορούμε να μάθουμε από αντικείμενα που περνούν από άλλα ηλιακά συστήματα. Η εκτίμηση ότι το αντικείμενο ζυγίζει τουλάχιστον 33 δισεκατομμύρια τόνους βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα, αλλά παραμένει υπό έλεγχο και επανεξέταση.

Αυτό που κάνει την ιστορία του 3I/ATLAS τόσο ενδιαφέρουσα δεν είναι μόνο ο αριθμός «33 δισεκατομμύρια» ή η εντυπωσιακή διάμετρος, αλλά η διαδικασία με την οποία οι επιστήμονες προσπαθούν να βρουν την αλήθεια: από τις πρώτες παρατηρήσεις, μέχρι τις αναλύσεις της μη-βαρυτικής επιτάχυνσης και τις μετρήσεις από τον JWST.

Το διαστρικό μας γειτονικό αντικείμενο μας υπενθυμίζει την περιέργεια που κινεί την επιστήμη, την προσοχή στις λεπτομέρειες και τη σημασία της υπομονής. Η επιστήμη δεν τρέχει μόνο για να δώσει εντυπωσιακά νούμερα, αλλά για να κατανοήσει, να εξηγήσει και να προβλέψει. Στην περίπτωση του 3I/ATLAS, το μεγάλο ταξίδι από τα βάθη του διαστήματος φέρνει μαζί του ένα μικρό, αλλά πολύτιμο μάθημα: ακόμα και όταν μιλάμε για δισεκατομμύρια τόνους, η προσοχή στη λεπτομέρεια και η κριτική σκέψη παραμένουν το μεγαλύτερο βάρος που πρέπει να αντέξουμε.

Και φυσικά, η ιστορία συνεχίζεται. Κάθε νέα παρατήρηση, κάθε νέα μέτρηση, μπορεί να αναθεωρήσει την εκτίμηση, να μας εκπλήξει και να μας κάνει να κοιτάξουμε ξανά τον ουρανό με θαυμασμό και ερωτηματικά. Το 3I/ATLAS είναι μόνο η αρχή ενός νέου κύματος διαστρικών μυστηρίων που θα εξερευνήσουμε τις επόμενες δεκαετίες.