Η ομιλία του Philip K. Dick το 1977 στη Γαλλία και η αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα.
Η ομιλία του Philip K. Dick το 1977 στη Γαλλία και η αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα.
Η ομιλία του Philip K. Dick το 1977 στη Γαλλία (Metz, 2ème Festival International de la Science-Fiction) είναι προφητική σε σχέση με τη θεωρία του Matrix, αν και προηγείται της ταινίας κατά 22 χρόνια. Στην ιστορική αυτή ομιλία, ο Dick διατύπωσε την ιδέα ότι:
«Ζούμε σε μια ψευδή πραγματικότητα σε μια κατασκευή, μια τεχνητή δομή. Κάτι σαν προσομοίωση. Και το μόνο που μας ξυπνά είναι κάποια “λάθη” στο σύστημα, μικρές ασυνέπειες, déjà vu, παραμορφώσεις στην πραγματικότητα.»
«Ζούμε μέσα σε μια πραγματικότητα προγραμματισμένη από υπολογιστή. Και το μόνο στοιχείο που έχουμε γι’ αυτό, είναι όταν κάποια μεταβλητή αλλάζει…»
«…και κάποια αλλοίωση συμβαίνει στην πραγματικότητά μας. Θα έχουμε την έντονη εντύπωση ότι ξαναζούμε το παρόν déjà vu ίσως ακριβώς με τις ίδιες λέξεις. Υποστηρίζω ότι αυτές οι εντυπώσεις είναι έγκυρες και σημαντικές.»
Η σύνδεση μεταξύ της θεωρίας προσομοίωσης (Matrix, Philip K. Dick) και της Αλληγορίας του Σπηλαίου του Πλάτωνα είναι όχι μόνο υπαρκτή, αλλά και θεμελιώδης.
Ο Πλάτωνας (μέσω του Σωκράτη στην Πολιτεία) περιγράφει:
Άνθρωποι ζουν δεμένοι μέσα σε ένα σκοτεινό σπήλαιο, βλέπουν μόνο σκιές αντικειμένων που προβάλλονται από μια φωτιά πίσω τους, πάνω σε έναν τοίχο. Αυτές οι σκιές είναι όλος ο κόσμος που γνωρίζουν νομίζουν ότι είναι η πραγματικότητα. Όταν ένας δραπετεύει, βγαίνει έξω στο φως και βλέπει τον αληθινό κόσμο και καταλαβαίνει ότι όλα όσα έβλεπε ήταν ψευδαισθήσεις. Όταν επιστρέφει να το πει στους άλλους, δεν τον πιστεύουν· τον κοροϊδεύουν ή τον απορρίπτουν.
Οι ομοιότητες ανάμεσα στην Αλληγορία του Σπηλαίου του Πλάτωνα και στη σκέψη του Philip K. Dick ή το Matrix είναι εντυπωσιακές. Στο σπήλαιο του Πλάτωνα, οι άνθρωποι ζουν βλέποντας μόνο σκιές και πιστεύουν πως αυτές αποτελούν την αλήθεια, όπως ακριβώς στο Matrix ή στη θεωρία του Dick, όπου οι άνθρωποι ζουν μέσα σε μια προσομοιωμένη πραγματικότητα, αγνοώντας τη φύση του κόσμου τους. Ο δραπέτης που καταφέρνει να δει τον αληθινό κόσμο αντιστοιχεί στον Neo, που “ξυπνά” και αντιλαμβάνεται την αλήθεια. Στην επιστροφή του, όμως, οι υπόλοιποι αρνούνται να τον πιστέψουν, ακριβώς όπως οι περισσότεροι άνθρωποι στο Matrix προτιμούν την “εικονική” ασφάλεια από τη δύσκολη αλήθεια. Και στις δύο περιπτώσεις, η αφύπνιση είναι σοκαριστική αλλά τελικά απελευθερωτική.
Πλάτωνας – Αλληγορία του Σπηλαίου :
– Οι άνθρωποι ζουν βλέποντας σκιές.
– Νομίζουν πως οι σκιές είναι η αλήθεια.
– Ένας δραπέτης καταφέρνει να ελευθερωθεί.
– Βγαίνει έξω και βλέπει τον πραγματικό κόσμο.
– Αντιλαμβάνεται ότι όσα έβλεπε ήταν ψευδαισθήσεις.
– Όταν επιστρέφει και διηγείται την αλήθεια, οι υπόλοιποι δεν τον πιστεύουν.
– Τον κοροϊδεύουν ή τον απορρίπτουν.
– Η αλήθεια είναι δύσκολη και οδυνηρή.
– Η αληθινή γνώση απαιτεί έξοδο από την ψευδαίσθηση.
Philip K. Dick / Matrix
– Οι άνθρωποι ζουν μέσα σε προσομοίωση.
– Πιστεύουν ότι η προσομοίωση είναι η πραγματικότητα.
– Ο Neo “ξυπνά” από τον ψηφιακό ύπνο.
– Αντικρίζει την αληθινή φύση του κόσμου.
– Συνειδητοποιεί ότι ο κόσμος που γνώριζε ήταν τεχνητός.
– Προσπαθεί να αφυπνίσει τους άλλους.
– Πολλοί δεν θέλουν να ξυπνήσουν και απορρίπτουν την αλήθεια.
– Προτιμούν την “εικονική” ασφάλεια από την πραγματικότητα.
– Η αφύπνιση είναι σοκαριστική αλλά απελευθερωτική.
Ο Πλάτωνας υπονοεί ότι η αληθινή γνώση είναι μεταφυσική δεν βλέπεται με τα μάτια αλλά με τον νου.
Ο Dick το μεταφέρει σε ένα πλαίσιο νεο-γνωστικό, με ψευδείς πραγματικότητες, αλλοιωμένες αναμνήσεις και παραμορφωμένο χρόνο.
Το Matrix κάνει πολύ ξεκάθαρη αναφορά στη σπηλιά του Πλάτωνα, ειδικά στη σκηνή με το κόκκινο χάπι:
“What is real? How do you define real?” – Morpheus
Η Αλληγορία του Σπηλαίου είναι ίσως η πρώτη “θεωρία προσομοίωσης” στην ιστορία της φιλοσοφίας. Ο Philip K. Dick, το Matrix, αλλά και άλλες σύγχρονες θεωρίες (π.χ. Nick Bostrom) εξελίσσουν αυτή την ιδέα, μεταφέροντάς την σε τεχνολογικό, νευροεπιστημονικό ή ψηφιακό πλαίσιο.
